Bolesti pčela sa imunologijom
4
uslovima. Na podlogama stvara žuto-zelene kolonije koje fluoresciraju usled prisustva pigmenata
(fluorescin,piocianin i pioveridin).Bakterijski razmaz za mikroskopski pregled moze se dobiti i odvajanjem
krila pčele od toraksa i njegovim potapanjem u kap vode na mikroskopskoj pločici.Materijal za
laboratorijsku dijagnostiku su žive bolesne pčele.
TERAPIJA I PROFILAKSA:
Preporučuje se uništavanje bolesnih pčela i njihovih leševa (spaljivanjem),
a saće s leglom i prazno saće iz košnice sa bolesnim pčelama najbolje je pretopiti u vosak. Med nije za
ishranu pčela. U kontroli bolesti upotrebljavan je streptomicin,ali je uzbačen iz upotrebe zbog njegove
rezistencije kod uzročnika.
Paratifus (Paratyphus)
ETIOLOGIJA:
U pitanju je oboljenje akutnog toka, koje nastaje dejstvom specifičnog uzročnika,
bakterije
Bacterium (Salmonella) paratyphi alvei
i uticajem nespecifičnih faktora.
Osobine uzročnika:
Bacterium (Salmonella) paratyphi alvei
je vrlo pokretna, Gram negativna,
fakultativno anaerobna bakterija štapićastog oblika, koja ne stvara spore. Kultiviše se na uobičajenim
hranljivim podlogama (neutralni agar i bujon).
EPIZOOTIOLOGIJA:
Pčele se inficiraju per/os zaraženom hranom i vodom. Uzročnik može da se nađe
u organima za varenje zdravih pčela kao saprofit, ali do pojave bolesti dolazi dejstvom nespecifičnih
faktora, kao što su loši vremenski uslovi u toku prezimljavanja, nedostatak vode, slabe zajednice itd.
Najčešće se javlja samo u jednoj zajednici ili u više zajednica jednog pčelinjaka. Infekciju iz košnice u
košnicu mogu da prenose bumbari, zaražene pčele ili pčelar koji manipuliše obolelom zajednicom. Bolest se
najčešće javlja u rano proljeće, ali može i od aprila do septembra.
KLINIČKA SLIKA I PATOANATOMSKI NALAZ:
Obolele pčele prvo slabe i gube sposobnost za let,
skupljaju se oko leta i na poletaljci gde mogu da se uoče mrlje od tečnog izmeta svetlo-smeđe boje.
Abdomen bolesnih pčela je naduven, a iz njega se blagim pritiskom lako istiskuje tečan sadržaj, odakle
mogu da se izoluju uzročnici. Bolest može da traje jedan ili više dana (10 do 15), a u slučaju poboljšanja
vremenskih uslova i uz primenu higijenskih mera bolest prestaje. Patohistološke promene često su na
peritrofnoj membrani intestinuma.
DIJAGNOZA:
Dijagnoza se postavlja izolovanjem uzročnika iz hemolimfe ili digestivnog trakta živih
bolesnih pčela, mikroskopiranjem, biohemijskim i serološkim analizama. Diferencijalno dijagnostički bolest
treba razlikovati od nozemoze i amebijaze (nalaz spora prilikom mikroskopiranja) kao i od dizenterije pčela
(nalaz nesvarenih zrnca polena u izmetu).
TERAPIJA I PROFILAKSA:
Bolest može da prođe spontano sa poboljšanjem vremenskih uslova i uz
bolju ishranu, ali uglavnom je potrebno preduzeti određenemjere: sav pribor treba dezinfikovati, zaprljane
Bolesti pčela sa imunologijom
5
ramove sa saćem treba ukloniti, a pčele prenijeti u nove ili dezinfikovane košnice. Antibiotsku terapiju
treba primijeniti na osnovu antibiograma, u šećernom sirupu. Preventivne mjere podrazumjevaju
uništavanje insekata i drugih štetočina u pčelinjaku koji mogu da prenesu uzročnika, sprečavanje grabeži,
kvalitetnu ishranu (ukloniti med lošeg kvaliteta i dati šećerni sirup ukoliko je potrebno prihranjivanje),
higijenu napajališta i redovnu dezinfekciju pribora.
Majska bolest
Majska bolest je bolest metabolizma mladih pčela koju karakteriše opstipacija creva.
ETIOLOGIJA:
Majska bolest se javlja pretežno u maju, po čemu je i dobila naziv, a predstavlja
opstipaciju (zatvor) i uginuće mladih pčela koje njeguju leglo. Nastanak bolesti, osim nespecifičnih faktora,
najčešće vezanih za ishranu, povezuje se i sa prisustvom bakterije
Spiroplasma apis
u hemolimfi pčela, koje
uglavnom potiču sa površine cvetova.
EPIZOOTIOLOGIJA:
Bolest se javlja kod pčela starih 6 do 13 dana. U toku maja u košnici ima najviše
legla i potrebne su velike količine hranljivih materija i vode za proizvodnju mleča. Dok je potrošnja tih
materija ujednačena i količina vode dovoljna, zdravstveno stanje mladih pčela nije poremećeno. U
suprotnom, sadržaj crijeva postaje tvrd i gust.
KLINIČKA SLIKA I PATOANATOMSKE PROMENE:
Bolest se naglo pojavljuje i to samo kod mladih
pčela i ima akutan tok. Obolele pčele u velikom broju (stotine i hiljade) napuštaju košnicu i pred njom
uginjavaju uz grčevite pokrete. Za kratko vrijeme može da ugine veliki broj pčela. Mrtve pčele se nalaze na
poletaljci i ispred košnice. Sadržaj digestivnog trakta ima tvrdu konzistenciju i tamno smeđu boju.
DIJAGNOZA:
Dijagnoza se postavlja na osnovu anamneze (maj mesec), kliničke slike (uginuće mladih
pčela) i patoanatomskih promena(suv i tvrd izmet). Bolest treba razlikovati od suve nozemoze i trovanja.
TERAPIJA I PROFILAKSA:
Preventivno i slučaju pojave bolesti preporučuje se davanje
toplog vodenog rastvora meda ili šećera (1:1 ili 1:2), uz dodatak kuhinjske soli (1 gram na 1 litar
rastvora) u toku nekoliko dana.
Dizenterija
ETIOLOGIJA:
Dizenterija (dijareja, proliv) može da predstavlja simptom više oboljenja. Nastaje
isključivo delovanjem nespecifičnih egzogenih i endogenih faktora. U pitanju je nakupljanje velike količine
tečnog sadržaja u crevu i nemogućnost pčela da izbace taj sadržaj izvan košnice, tako da su saće i ulaz u
Bolesti pčela sa imunologijom
7
Ostale bakterije kod pčela
Pored navedenih bakterija koje imaju najveće značenje u patologiji odraslih pčela,vrlo je važno
napomenuti da postoje izvesne bolesti legla koje su vezane sa bakterisjkom infekcijom.To su prvenstveno
uzročnici američke i evropske kuge. Ove bolesti će biti opisane u bolestima legla. Međutim važno je
napomenuti još jedan rod bakterija koje mogu se nači u organizmu odraslih pčela,a to je rod
Spiroplasma
.
Spiroplasma
vrste su izolovane iz hemolimfe odraslih pčela. Spiroplasme su spiralne bakterije i vrlo
pokretne i vrlo je važno napomenuti da nemaju ćelijski zid. Kod odraslih pčela mogu izazvati oboljenje koje
onda nazivamo spiroplazmoza. Dijagnostika ove bolesti se vrši mikroskopiranjem i kultulernim pregledom
(podloga za mikoplazme –GIBCO medijum).
Bolesti pčela izazvane gljivicama
Aspergiloza (Aspergillosis)
ETIOLOGIJA
: Aspergiloza je oboljenje koje izaziva gljivica
Aspergillus flavus
i druge iz roda
Aspergillus (A. niger, A. fumigatus
). Uzročnik napada odrasle pčele i leglo. Bolest kod legla naziva se
kameno leglo.
Osobine uzročnika:
Telo gljivice(micelijum) sastoji se iz končastih hifa, na čijem kraju se nalaze
spore iz kojih mogu da nastanu nove kolonije. Za razmnožavanje je potrebno dovoljno vlage i određena
temperatura koja za većinu plijesni iznosi 20-30°C, a za pripadnike vrsta
Aspergillus
i viša od 37°C. Ove
gljivice su veoma rasprostranjene u prirodi. Spore su okrugle ili nepravilno sfernog oblika, veličine 2x3 do
5x7 µm. Boja spora može da bude beličasta, limunastožuta ili tamnozelena, a boja kolonija, zavisno od
vrste uzročnika i starosti procesa, žutosiva ili maslinasto mrka. Spore i hife su osjetljive na toplotu
– temperatura od 60°C ubija ih za 30 minuta. Od dezinfekcionih sredstava osjetljive su na 1‰-ni
rastvor sublimata, 5%-tni rastvor fenola ili formalina ili 2-3%-tnu karbolnu kiselinu.
Aspergillus fumigatus
spada u patogene aspergiluse i dovodi do
pneumomikoze
ljudi, životinja i ptica.
A. flavus
proizvodi veoma
jak
aflatoksin
, koji ima kancerogeno delovanje na jetru i spada među najjače do sada poznate toksine. Taj
toksin deluje direktno na nervni sistem pčele i na endokrini sistem, a vjerovatno i na odbrambene
mehanizme, smanjuje otpornost pčele prema gljivičnim infekcijama.
EPIZOOTIOLOGIJA:
Glavni nespecifični faktor za nastanak bolesti je povećana vlažnost u košnicama i
slaba društva (za nastanak oboljenja kod sisara i ptica takođe pogoduje loša kondicija i oslabljenost
