Bolesti srca i krvnih sudova
Srce je motorni organ krvotoka, smešten u središnjem predelu grudnog
koša između dva plućna krila. Prima krv iz vena, a potiskuje je u arterije. Srce je šupalj mišic koji ima
ulogu dvostruke pumpe: desna pretkomora istiskuje krv u desnu a leva pretkomora u levu komoru.
Desna komora istiskuje krv u pluća (mali krvotok), a leva komora u sve ostale delove tela (veliki
krvotok). Razlikujemo desno srce, u koje dotiče redukovana krv iz celog tela, koje potom ono istiskuje
u pluća, gde se oksiduje (obogaćuje kiseonikom), a zatim preko sistema plućnih vena utiče u levo
srce, odakle se istiskuje u veliki krvotok. Srce je mišićna pumpa koja svojim ritmičkim kontrakcijama
omogućava stalni protok krvi kroz sva tkiva obezbeđujući normalnu razmenu materija. Postoje
mehanizmi koji služe održavanju srčanog ritma i obezbeđuju prilagođavanje srčanog ritma trenutnim
potrebama organizma. Srce je obmotano tankom membranom - perikardijum, i nalazi se u
centralnom delu grudnog koša, iznad dijafragme, mišićne mase koja deli grudni koš od abdomena.
Veličina srca je otprilike kao stisnuta pesnica, dok težina varira od 300-350 grama kod muškaraca do
250-300 grama kod žena.
Srce se sastoji od dvije pretkomore i dvije komore. Gornje pretkomore se nazivaju atrije (atrium
dextrum et atrium sinistrum) i preuzimaju krv koja se vraća nakon cirkulisanja kroz organizam u srce i
vaskulatornog sistema i prenosi tu krv u dve donje komore koje se nazivaju ventrikule (ventriculus
dexter et ventriculus sinister). Ventrikule su mjesto odakle se krv ponovo šalje kroz organizam.
Atrijum i ventrikula na levoj strani srca čine levo srce, dok atrijum i ventrikula na desnoj strani čine
desno srce. Atrijumi i ventrikule sa obe strane srca su podeljenje zidom - septum, koji sprečava
mešanje krvi lijevog i desnog srca. Dio zida koji dijeli desnu i lijevu atriju se zove interatrijalni septum,
dok dio koji dijeli desnu i lijevu ventrikulu se zove interventrikulni septum.
Srčano pumpanje je proizvod ritmičke kontrakcije i opuštanja srčanog mišića, koji se naziva
miokardijum. Pri kontrakciji zida atrijuma ili ventrikule, zid se pomera unutar srca i pritiska krv u
komore. Ovaj pritisak tečnosti unutar komora primorava krv da napusti srce, i mišići koji čine zid
atrija ili ventrikule se opuštaju i primaju novu količinu krvi. Mišići zidova ventrikula su deblji, jer za
razliku od atrija koje moraju da provode krv do ventrikula, ventrikule provode krv do svih organa u
organizmu, od najbližih do najdaljih, te moraju da imaju veću masu i snagu pumpanja. Takođe,
mišićni zid leve ventrikule je deblji od desne, jer desna ventrikula pumpa krv samo u pluća, dok leva
ventrikula pumpa krv u ostatak organizma. Atrijum i ventrikula sa obe strane srca (leve i desne) su
odvojene atrio-ventrikularnim zaliscima (AV zalisci). Uloga ovih zalistaka je da kontrolišu tok krvi, tj.
reguliše krv tako da teče iz atrijuma u ventrikulu, a nikako u obrnutom smeru, iz ventrikule u atrijum.
AV zalisci se otvaraju i zatvaraju kao rezultat u cikličnim promenama pritiska sa svakim otkucajem
srca. Kada je pritisak u atrijumu viši od onog u ventrikuli, zalistak se otvori, u suprotnom se zalistak
zatvori.
Spoljašnji oblik srca
: Srce je teško oko 270 g. Ima oblik trostrane piramide, čija je osa upravljena na
levo i nadole. Pretkomore spreda imaju malo proširenje i nalaze se iza odgovarajućih komora.
Granica između pretkomora i komora naznačena je spolja kružnim venačnim žlebom. Na prednjoj
strani srca nalazi se arterijsko plućno stablo, a iza njega aorta. Bazu srca čini desna pretkomora koja
se nagore nastavlja gornjom šupljom venom, a nadole donjom šupljom venom, i leva pretkomora u
koju se ulivaju četiri plućne vene.
Unutrašnji izgled
: Desne i leve šupljine su međusobno odvojene međukomornom i
međupretkomornom pregradom. Na desnoj strani pretkomorne pregrade zapaža se ovalna jamica,
ostatak Botalovog otvora, koji u fetusu omogućava krvi da obiđe mali krvotok. Na bazi komora nalaze
se po dva kružna otvora:
Pretkomorno - komorna ušća, pomoću kojih pretkomore saobraćaju u komorama. Na ovim ušćima se
nalazi valvularni aparat (zalisci), koji sprečava vraćanje krvi iz komora u pretkomore. Na desnom ušću
je trolisna, a na levom dvolisna valvula.
Arterijska ušća pomoću kojih leva komora saobraća s aortom a desna s plućnom arterijom. Na ovim
ušćima se nalaze po tri polumesečasta zaliska koji formiraju prepreke oblika lastinog gnezda i
sprečavaju povratak istisnute krvi u srčane komore. Zid komora je rapav zbog mišićnih ispupčenja na
kojima se pripajaju vezivne trake, povezane s mitralnim i trikuspidnim zaliscima koje održavaju u
potrebnom položaju. Na gornjoj strani desne pretkomore nalazi se ušće gornje šuplje vene, i
venačnog sinusa. Na zadnjem zidu leve pretkomore nalaze se četiri ušća plućnih vena.
1. Histologija i fiziologija srca
Srčani zid se sastoji iz tri sloja
: debelog mišićnog sloja (miokarda), unutrašnjeg sloja (endokarda), i
jedne opne koja obavija srčani zid (perikarda). Vaskularizaciju srca obezbeđuju dve venačne arterije
koje se odvajaju od početnog dela aortnog luka. Širenje kontrakcija miokarda odvija se pomoću
posebnog sistema živčanih vlakana, koje je smešteno u samom srčanom mišiću, a sačinjavaju ga Kejt i
Flekovi čvor koji se nalazi u desnoj pretkomori, Asof - Tavarin čvor, kao i Hisov snap, koji spaja mišiće
komora i pretkomora. Hisov snop se proteže duž međukomorske pregrade i na kraju se deli na dve
grane levu i desnu.
Srce se kontrahuje 60-70 puta u minutu kod odraslih osoba. Ono istovremeno istiskuje krv iz desne
komore u pluća i iz leve komore u sve ostale delove organizma. Ovoj sistoli komora prethodi
kratkotrajna sistola pretkomora za vreme koje se komore pune krvlju, posle čega nastupa faza
odmora srca (dijastola), kada se pune pretkomore i ciklus počinje iznova. Zalisci igraju glavnu ulogu
kao ventil na atrio - ventrikularnim i na arterijskim otvorima. Srce raspolaže automatizmom: čak i
kada je izvađeno iz organizma nastavlja da se spontano kontrahuje. U stvari normalan nadražaj za
srčanu kontrakciju polazi iz Kejt - Flekovog čvora, zatim se impuls širi do čvora Asof - Tavare i dospeva
do komora preko Hisovog snopa. Na taj način je obezbeđena uzastopna kontrakcija pretkomora, pa
zatim komora, normalnim ritmom zvanim sinusni ritam. Srce je podčinjeno delovanju neuro
vegetativnog sistema: parasimpatikus usporava srčani ritam, a simpatikus ga ubrzava.
2. Opšta šema krvotoka
(pretkomore i komore), povezani su sa cirkulacijskim elementima tako da formiraju tzv. sistemsku
cirkulaciju (leva komora, aorta, arteriole, sistemski kapilari, venule i desna pretkomora) i plućnu
cirkulaciju (desna komora, plućna arterija, plućni kapilari, venule, plućne vene i leva pretkomora).
Komore srca normnalno se kontrahuju koordinirano, pumpajući efikasno krv putanjom koju odrede
zalisci. Koordinacija kontrakcija ostvaruje se pomoću specijalizovanog provodnog sistema. Sinusni
ritam, koji je fiziološki, karakterišu impulsi koji nastaju u sinoatrijalnom (SA) čvoru i koji se redom
provode kroz pretkomore, atrioventrikularni (AV) čvor, Hisov snop, Purkinjeova vlakna i komore.
Srčane ćelije duguju svoju sposobnost električnog pobuđivanja voltažnim kanalima ćelijske
membrane, koji su selektivni za različite jone, uključujući jone natrijuma, kalijuma i kalcijuma.
Krv se svakim otkucajem srca izbacuje iz leve srčane komore u aortu, odakle brzo otiče do organa
putem provodnih arterija bogatih elastinom i kolagenom. Dalje grananje vodi preko arterija koje
imaju sve više muskulature do arteriola i kapilara, gde dolazi do razmene gasova i hranljivih materija.
Kapilari se spajaju i formiraju postkapilarne venule, zatim venule i sve veće vene koje, preko donje
šuplje vene vode u desno srce. Deoksigenirana krv ide iz desne komore kroz plućnu arteriju, plućne
kapilare i plućne vene nazad u srce, u levu srčanu pretkomoru.
Arteriole i sitne arterije bogate mišićnim slojem glavni su sudovi kapaciteta. Važan indikator funkcije
srca jeste srčani minutni volumen. To je volumen krvi koju leva komora izbaci u aortu tokom jednog
minuta. Normalno srčani minutni volumen iznosi 5 litara.
Kardiovaskularnim sistemom upravljaju centri u donjim delovima mozga - autonomni nervni sistem
ubrzava i usporava rad srca. Tako simpatikus ubrzava rad srca, a parasimpatikus usporava rad srca.
Takođe, autonomni nervni sistem utiče na širenje i sužavanje krvnih sudova i na taj način usmerava
krv, kako je, kada i gde potreban veći protok. Adrenalin iz nadbubrežnih žlezda podstiče rad srca, a
bubrezi kontrolišu ukupni volumen krvi.
Najčešće bolesti srca jesu:
slabljenje snage mišića srca
(kardiomiopatije, kongestivna insuficijencija
srca),
poremećaj ritma rada srca
(aritmije) i
nedostatak kiseonika u srčanom mišiću zbog bolesti
koronarnih sudova
(ateroskleroza, ishemijska bolest srca, angina pectoris, infarkt srca). Opšta bolest
vaskularnog sistema je
hipertenzija-povišen arterijski pritisak
, koji je faktor razvoja brojnih ostalih
bolesti kardiovaskularnog sistema. Ateroskleroza je bolest oštećenja i suženja krvnih sudova.
4. Kardiomiopatija
Kardiomiopatija je
bolest srčanog mišića koja nastaje zbog pogoršanja funkcije samog miokarda
(srčanog mišića)
. Prema Svetskoj Zdravstvenoj Organizaciji deli se na dve grupe: unutrašnje
(primarne) i spoljašnje (sekundarne). Primarne kardiomiopatije nastaju zbog slabosti samog srčanog
mišića i uzrok ne treba tražiti izvan njega. Dele se na četri osnovne vrste:
Hipertrofijska
kardiomiopatija
,
Dilatacijska kardiomiopatija
,
Restriktivna kardiomiopatija
i
Aritmogenetska
kardiomiopatija
. Sekundarne vrste kardiomiopatija nastaju kao posledica spoljnih razloga a ne
smanjenja funkcije samog srčanog mišića. Kardiomiopatija označava bolesti miokarda idiopatskog
(nepoznatog) porekla kojima nije prethodilo autoimunsko, inflamatorno ili infektivno oboljenje
srca.
Obolele osobe su najčešći kandidati za transplantaciju srca
.
Promene na miokardu su obično spore i često bez simptoma. Teku progresivno i vremenom dovode
do teških posledica kao što su:
srčana insuficijencija
,
aritmija
,
iznenadna srčana
smrt
,
tromboza
ili
embolija
.
Prema morfološkim i funkcionalnim promenama na miokardu, klasifikuju se na:
• dilatativne
• hipertrofične
