Univerzitet u Novom Sadu
ACIMSI-Asocijacija centara za interdiskiplinarne I multidisciplinarne studije I istraživanja
Centar za rodne studije
Kurs: Zdravlje I rod
Profesorka: Prof. Dr Aleksandra Novakov Mikić
Studentkinja: Tijana Pešić DS2
Bolničarke I lekarke u NOB-u
Zvanična istorija ne nudi puno podataka o ženama u Narodnooslobodilačkom pokretu. Doprinos
žena oslobađanju Jugoslavije od nacizma I fašizma, iako značajan, ne pominje se u udžbenicima, te je
upravo zbog toga važno istraživanje na ovu I teme slične tematike.
Tokom Narodnooslobodilačke borbe Jugoslavije u periodu od 1941.-1945. godine u odredima
Narodnooslobodilačke vojske I partizanskim odredima borilo se preko 100.000 žena, od kojih je oko
25.000 poginulo ( Milinović, Petakov, 2009). 91 žena proglašena je za narodnu heroinu, od kojih su 73
poginule tokom NOB-a, a 17 je odlikovano za života. (Milinović, Petrakov, 2010)
Osim njih, veliki broj žena učestvovao je u radu u pozadini, osnovan je veliki broj različitih
organizacija žena kojima je cilj bio oslobođenje od okupatora.
Žene su se masovno uključivale u Narodnooslobodilački pokret – kao delegatkinje, političke
komesarke, komandirke, referentkinje saniteta, bolničarke, borkinje, puškomitraljeskinje,bombašice,
partijske i skojevske rukovoditeljke i odbornice Narodnooslobodilačkih odbora.
Žene su u NOV-u obavljale različite vrste zadataka koji su se u svakodnevici rata često
međusobno preklapali. Oblast delovanja koja se prvenstveno vezivala za žene bila je sanitetska služba,
što je istovremeno oslikavalo kako dominatnu ideologiju roda koja je ženu predstavljala kao brižnu i
požrtvovanu,tako i tradiciju regrutovanja žena za takve funkcije u modernim vojskama. (Wiesinger,
2009) Od lekarki i bolničarki se očekivalo da ranjenicima i bolesnima služe do potpunog
samoodricanja. Pored medicinskih zadataka lekarke i kvalifikovane bolničarke su po bolnicama NOV-a
ispunjavale i administrativne funkcije I podučavale hitno potrebne dodatne bolničarke. Bolničarke na
prvim borbenim linijama brinule su se o evakuaciji ranjenih sa mesta sukoba, pružanju prve pomoći i
izvlačenju mrtvih, pri čemu su izlagane istoj opasnosti kao I borci.
Početkom rata osnivani su mesni, opštinski i gradski odbori žena, a posle velikih uspeha
postignutih u borbi tokom 1941. i 1942. godine, došlo je do stvaranja posebne ženske organizacije –
Antifašističkog fronta žena Jugoslavije osnovanog 6. decembra 1942. godine u Bosanskom Petrovcu.
Tokom rata, osnovni zadaci AFŽ-a bili su vezani za borbu protiv fašizma. Članice AFŽ-a bile su
učesnice NOB-a ''s puškom u ruci, ilegalke, kurirke, lekarke, bolničarke I članice
narodnooslobodilačkih odbora na oslobođenim teritorijama'' (Stojaković, 2012:42).
U leto 1941. godine počelo je formiranje partizanskih sanitetsih službi. Od samog početka
njihovog osnivanja u njima su radile lekarke, studentkinje medicine i druge žene koje su pred rat ili u
početku okupacije učile da postanu bolničarke. Osnovane su I sanitetske službe pri vojnim jedinicama
za izvlačenje ranjenika I pružanje prve pomoći koje su u većem broju činile žene.
U Jugoslaviji je u NOB-u dobrovoljno učestovalo oko 150 lekarki, ne računajući one koje su se
sanitetu priključile po oslobađanju pojedinih krajeva. Još 1941. godine partizanima se priključilo 37
lekarki, od kojih je 16 bilo iz Srbije. U Crnoj Gori 1941. godine u partizane su stupile još tri lekarke iz
Srbije. Skoro sve su pre rata bile učesnice ženskih pokreta. Od prvih lekarki iz Srbije koje su stupile u
narodnooslobodilačku borbu 5 njih su, krajem 1941. I početkom 1942. zarobili I ubili četnici , tri su
uhvaćene I iz logora na Banjicama odvedene na streljanje, dok je jedna streljana u Kraljevu zbog svog
učešća I rada u NOB-u. Ostale su sa jedinicama prešle u Bosnu I četiri su poginule. Preživelo ih je
samo šest. Tokom četiri godine rata poginulo je ili je ubijeno 28 lekarki. ( Božinović,1996.)
Godine 1942. NOB-u se pridružilo još 13 lekarki, od kojih su četiri bile iz Srbije. U bolnicama
okupiranih gradova, 1942. I 1943. godine veliki broj lekarki pomagalo je partizanima ili su ilegalno
lečile ranjenike, pa ih je prilikom oslobođenja pojedinih gradova u Srbiji, 1944., u vojni sanitet stupilo
oko 30, a 1945. godine još 15. U Narodnooslobodilačku borbu u Jugoslaviji su tokom te dve godine
stupile 94 lekarke. ( Božinović,1996)
Lekarkama u NOB-u poveravane su odgovorne dužnosti u vojnim jednicama I u vojnim
bolnicama: referentkinje saniteta, šefice hiruških ekipa, upravnice bolničkih odeljenja ili vojnih
