1
SADRŽAJ:
1.UVOD..............................................................................................................................2
2.VRSTE BRANA..............................................................................................................3
2.1.Vrste brana prema visini
2.2.Vrste brana prema materijalu
2.3.Vrste brana prema načinu suprotstavljanja tlaku vode
3.
DIJELOVI BRANE........................................................................................................5
3.1.Preljev brane
3.2.Zapornice
3.3.Umjetno jezero
4.
GRADNJA BRANE.......................................................................................................6
4.1.Istražni radovi
4.2.Gradnja masivnih brana
5.
DODATNI ELEMENTI BRANE.................................................................................10
5.1.Brodska provodnica
5.2.Riblja staza
6.
OSMATRANJE............................................................................................................15
6.1.Mjerenje deformacija
6.2.Geodetska mjerenja
7
.
RUŠENJE BRANA......................................................................................................15
8.
ZAKLJUČAK...............................................................................................................16
9. IZVORI.........................................................................................................................17
3
2. VRSTE BRANA
Razina podignutoga vodostaja zove se uspor, a visina, za koju se vodostaj povrh brane
podigao nad svoju prvobitnu razinu, usporna visina. Brana je temeljna, ako joj je kruna niža od
razine neusporenog prirodnog vodostaja, u protivnom slučaju ona je slapna.
Brane mogu biti stalne, pokretne ili mješovite. Stalne brane u cijelosti su nepomične masivne
građevine, kojima se ne može regulirati vodostaj uzvodno od brane, a suvišak vode se
prelijeva preko krune brane. Brane mogu biti nasute, od kamena (danas rijetko) ili armirano-
betonske. Ako se vodostaj ne može regulirati, podižu se stalne brane većinom samo u gornjem
toku planinskih vodotoka ili u duboko usječenim koritima, gdje dizanje vodostaja kod
prelijevanja velikih voda ne prouzrokuje štete na obalnom području. Stalne se brane grade do
visine od približno 15 m; ako im je visina veća ili ako zatvaraju dolinu u brdovitom terenu,
zovu se dolinske pregrade, a ako se grade od zemljanog nasipa, zovu se usporni nasipi. Brane
visine do 15 m nazivaju se niske, više od toga nazivaju se visoke. Pokretne brane sastoje se od
pokretnih konstrukcija, tzv. zapornica, smještenih među stupovima. Dizanjem ili spuštanjem
zapornica otvara se proticajni presjek vodotoka među stupovima. Tako se regulira proticanje
vode kroz branu, a time i vodostaj uzvodno od brane.
2.1.Vrste brana prema visini
Razlikuju se niske i visoke brane. Prema međunarodnom standardu (engl. International
Commission on Large Dams, ICOLD), u visoke brane spadaju sve one brane čija visina od
temelja do krune iznosi više od 15 m, kao i one više od 10 m koje imaju dužinu po kruni veću
od 500 m, veće umjetno jezero od 100.000 m
3
, ili ako preko njih treba propuštati količinu vode
veću od 2000 m
3
/s. Sve druge brane smatraju se niskima.
2.1.1.Niske brane
Niska brana predstavlja građevinu koja uglavnom ima zadatak da skreće vodni tok ili da
podiže vodostaj u koritu i na taj način omogući plovidbu. Svaka niska brana stvara
koncentraciju pada i time omogućava iskorištenje vodne snage, može se iskoristiti za vodene
sportove, može služiti i za zadržavanje nanosa, za sprječavanje erozije i sl. Niske brane služe i
za skretanje vode u cilju napajanja kanala za navodnjavanje polja, kanala za opskrbu
industrijskih postrojenja, plovnih kanala, kao i tunela koji odvode vodu do hidroelektrana.
4
Brana Grand Coulee je primjer gravitacijske bran
e
Brana Gordon na Tasmaniji je lučna brana
