8. PUMPE
8.1 UVOD
Pumpe (sisaljke, crpke) su
radne mašine
koje služe za prebacivanje tečnosti
cijevima sa jednog mjesta na drugo. One
energiju
koju dobiju od nekog pogonskog
motora , prenose na tečnost, koja kroz njih prolazi, a koja do mjesta gdje se prebacuje
ne bi mogla doći prirodnim putem.
Energija koju je tečnost primila od pumpe
troši se na savladavanje
otpora
cjevovoda, na
promjenu smjera i brzine strujanja
, na
podizanje tečnosti
odozdo
prema gore i na
savladavanje razlike pritisaka
u usisnom i potisnom rezervoaru.
Tečnosti koje se prebacuju
mogu biti u vidu tereta kao npr.
nafta i njeni
derivati na tankerima, tečnosti koje služe za pogon mašina kao što je
napojna voda
za
kotlove,
ulje
za podmazivanje,
gorivo
za motore SUS i kotlove,
morska voda
, kao i
različite
tečnosti koje se skupljaju na brodu usled propuštanja cjevovoda
, oplata,
odnosno tečnosti koje se premiještaju na brodu zbog njegovog uravnoteženja.
Od svih pomoćnih mašina na brodovima su
pumpe najmnogobrojnije
a
skoncentrisane su uglavnom u mašinskom prostoru (strojarnici).
Pumpe se na brodu
razmještaju, kao i na kopnu, na dva načina
u odnosu na
nivo tećnosti koja se prebacuje, tj. ili su ispod nivoa tečnosti (sl. 8.1. a) ili su iznad nivoa
(sl. 8.1.b).
Da bi pumpa prebacila tečnost, pored radnog organa: klipa, rotora sa
lopaticama i dr. (pumpa u užem smislu), koji se pogoni motorom (izuzetno ručno), ona
mora da ima i cjevovod.
Pored pumpe, cjevovoda i rezervoara, pumpna postrojenja imaju posebnu
armaturu i sigurnosno-mjerne uređaje.
Usisnim cjevovodom 2 (sl. 8.1. b) pumpa usisava tečnost iz usisnog rezervoara
5 ili se, pak, tečnost slobodnim padom (sl. 8.1. a) dovodi usisnom cijevi 2 do pumpe 1. U
jednom i drugom slučaju sposobnost pumpe da prebacuje tečnost usisnim vodom do
radnog organa zove se
process usisavanja
.
U samoj pumpi
tečnost dobija energiju
(povećava se njena brzina i pritisak).
Ova energija je potrebna za savlađivanje otpora koji nastaju na putu kretanja tečnosti. U
zavisnosti od vrste predane energije, razlikuju se principi rada pojedinih pumpi. Proces
koji se dešava u samoj pumpi naziva se proces prirasta energije prebacivane tečnosti.
Iz pumpe tečnost se odvodi potisnim cjevovodom 3 (sl. 8.1.a i sl. 8.1.b) u
rezervoar (potrošni tank) 4. Strujanje tečnosti od pumpe do potrošača zove se proces
potiskivanja (tlačenja) tečnosti, a karakteriše se sposobnošću pumpe da udaljuje tečnost
sa energijom dovoljnom da se savladaju svi otpori u potisnom vodu.
8.3 PODJELA BRODSKIH PUMPI
Pumpe dijelimo :
a. Prema namjeni :
1. pumpe za snadbijevanje pogonskih mašina vodom, uljem ili gorivom
(rashladne, napojne, uljne itd.),
2. pumpe za sigurnost broda (vatrogasne i kaljužne),
3. pumpe za upravljanje brodom (hidraulične kormilarske mašine),
4. pumpe za službu teretom (na tankerima) i
5. pumpe za brodsku službu (balastne, transfer i dr.).
b. Prema visini dizanja (dobave) :
1. pumpe koje imaju malu visinu dizanja (kaljužne, balastne, rashladne),
2. pumpe koje imaju veliku visinu dizanja (napojne, vatrogasne).
c. Prema količini dobave (kapacitetu) :
1. pumpe sa velikim kapacitetom (rashladne, balastne, tečnog tereta),
2. pumpe sa malim kapacitetom (napojne, pitke i morske vode).
d. Prema konstrukciji :
1. klipne (stapne),
2. rotacione (centrifugalne, zupčaste, vijčane),
3. mlazne (strujne).
