12. BRUTO DOMAĆI PROIZVOD
Rezultati društvene proizvodnje se izražavaju DBP; DP i ND. Svaka zemlja putem
statističkih metoda izračunava i prati ove pokazatelje.
DBP predstavlja ukupno proizvedenu količinu materijalnih dobara I izvršenih
usluga u jednoj zemlji tokom jedne godine.
On se može izraziti:
1. Naturalno – samo ako se radi o jednoj vrsti proizvoda, što je retko
2. Vrednosno – u novcu
DBP se izračunava tako što se sabiraju vrednosti svih proizvoda koje proizvode
različiti proizvodjači u jednoj zemlji u toku jedne godine.
DBP nije realan pokazatelj rezultata proizvodnje, jer se neki proizvodi višestruko
obračunavaju u ukupnoj vrednosti DBP.
DBP = MT + AM + ND
MT + AM je preneta vrednost
ND je novostvorena vrednost
Stoga se kao osnovni ekonomski pokazatelj koristi DP.
DP = DBP – MT ili DP = AM + ND
DP izražava vrednost finalne proizvodnje koja je u stanju da zadovolji odredjene
potrebe.
ND = DP – AM
ND je čista novostvorena vrednost proizvodnje bez prenetih vrednosti I
višestrukih računanja. ND se ne troši u celini, već se jedan deo izdvaja za proširenu
reprodukciju.
Faktori koji odredjuju obim DBP su:
1. Prirodno bogatstvo- utiče na visinu DBP, ali isto tako I stepen razvijenosti da
može to bogatstvo da iskoristi. Mada postoje primeri zemalja koje nisu
naročito prirodno bogate, ali su najrazvijenije zemlje.
2. Razvijenost sredstava za proizvodnju – veća razvijenost veći DBP
3. Stanovništvo – je trajni izvor radne snage bez koga se ne može zamisliti
proizvodnja. Na obim DBP stanovništvo utiče brojem, prirodnim
priraštajem, strukturom. Obim DBP će biti veći ako postoji više proizvodno
aktivnog stanovništva I kvalifikovanog stanovništva.
4. Dužina radnog vremena – gubi na značaju, jer se povećanje obima
proizvodnje može ostvariti uz skraćivanje radnog vremena, ali I uz
unapredjenje drugih faktora koji utiču na obim DBP
5. Produktivnost rada – proizvodna snaga rada da se za odredjeno vreme
proizvede veća ili manja količina materijalnih dobara.
6. Intenzivnost rada – stepen utroška ljudskog rada u jedinici vremena. Sa
razvojem društva se povećava što povećava DBP
7. Društveni odnosi
Značaj DBP i ND: važan instrument analize tj.pokazatelj ispunjenja plana I praćenja
razvoja proizvodnje. Do njega se dolazi različitim obračunima, ali je u univerzalnoj
upotrebi u svim zemljama sveta kao pokazatelj nivoa ekonomske razvijenosti.
U statistici UN ne postoji agregat BDP. Njemu su najsličniji Bruto domaći proizvod
GDP koji predstavlja vrednost finalnih dobara I usluga proizvedenih tokom
vremena na teritoriji jedne zemlje. On se razlikuje od našeg DP jer obuhvata I
neproizvodne usluge.
Kada se od GDP oduzme AM dobija se neto domaći proizvod koji se od našeg ND
razlikuje za neproizvodne usluge.
Bruto domaći proizvod per capita = BDP / broj stanovnika
Npr.ako 2 zemlje imaju isti ukupan BDP veći BDP ima ona sa manjim brojem
stanovnika I ona je razvijenija.
