1. UVOD
Stručni rad se sastoji iz tri oblasti. Prva oblast se sastoji od teorijske obrade stručne teme
– Bubrezi kod čovjeka.
Druga oblast posvećena je metodskom pristupu u nastavi i sastoji se iz sledećih poglavlja:
Metodski pristup planiranju i realizaciji tematske cjeline Bubrezi
Analiza uspješnosti realizacije tematske cjeline Bubrezi.
Treća oblast je cjelina Zaključci. Nakon navedenih oblasti slijedi cjelina Prijedlozi i preporuke.
Rad sadrži i fotografije i kratku obrazovnu emisiju i popis korišćene literature.
Predmet ovog stručnog rada jesu Bubrezi koji predstavlaju glavne organe sistema za
izlučivanje. Stručni rad obuhvata: evoluciju, anatomiju, histologiju, fiziologiju i bolesti bubrega,
zatim realizaciju tematske cjeline Bubrezi i analiza usvajanja i prihvatanja date oblasti od strane
učenika.
Bubrezi
(lat.
ren
, grčki
nephros
) su parni organi koji predstavljaju jedan od
najznačajnijih organa u našem tijelu. Bubrezi spadaju u glavne organe za izlučivanje. Za bubrege
možemo reći s pravom da su filteri našeg organizma, jer oslobađaju tijelo od štetnih materija
koje su unijete ili nastale kao produkt metabolizma. Međutim, oslobađanje tijela od štetnih
materija je samo jedna od važnih uloga koje vrše bubrezi.
Foto 1. Bubrezi
1
1
Foto preuzet sa web-stranice
:
http://www.picsearch.com/index.cgi?start=87&q=kidneys
Uloga bubrega je višestruka. Bubrezi učestvuju u regulisanju zapremine i sastava
tjelesnih tečnosti, regulišu ravnotežu između unosa i izlučivanja vode i elektrolita u tijelu,
regulišu acido – baznu ravnotežu, regulišu arterijski pritisak, učestvuju u sekreciji hormona,
sekretuju eritropoetin koji stimuliše proizvodnju eritrocita, proizvode aktivan oblik vitamina D
koji se deponuje u kostima i sintetišu glukozu iz aminokisjelina, tokom dugog perioda
gladovanja, dodajući je u krv.
Foto 2. Filtracija krvi
2
Bubrezi da bi mogli pravilno da funkcionišu i obavljaju svoje uloge potrebno je očuvanje
i unapređenje njihovog zdravlja. U slučaju da se poremeti pravilno funkcionisanje bubrega (u
slučaju ne liječenja na vrijeme) može doći do postepenog odumiranja bubrega koji vodi ka
dijalizi ili transplantaciji bubrega.
2
Foto preuzet sa web-stranice
:
http://wwwserver.medfak.ni.ac.rs/PREDAVANJA/2.%20STOMATOLOGIJA/HISTOLOGIJA/
25.%20predavanje%20II%20deo%20Rancic.pdf
Elasmobranchii, beznogi vodozemci) formira se holonephros: metamerno raspoređena bubrežna
tjelašca, po jedan u svakom segmentu. Holonephros nastaje od cijelog nefrogeničnog tkiva.
Tokom ontogenetskog razvoja Amniota prvo se formira nefunkcionalan pronefros, a
zatim mezonephros koji se formira od srednjih djelova nefrogeničnog tkiva i funkcioniše kod
embriona. Adultni bubreg kod Amniota je
metanephros
, koji nastaje od zadnjih djelova
nefrogeničnog tkiva. U Amniote spadaju gmizavci, ptice i sisari.
U bubregu sisara razlikuje se
kora
(
cortex
) i
srž
(
medulla
). U kori su smještena bubrežna
tjelašca i izuvijani djelovi cjevčica, a u srži su smještene Henleove petlje (
ansa Henlei
) i sabirne
cjevčice. Srž je podijelena na nekoliko piramidalnih režnjeva koji se preko papila prazne u
bubrežnu karlicu.
Kod prvobitnih kičmenjaka postojali su nefroni sa spoljašnjim glomerulusima, koji su bili
metamerno raspoređeni duž bubrega i koji zalaze u zid celomskog mješka. Ekskretorna tečnost
kod kičmenjaka sa spoljašnjim glomerulusom prvo dospijeva u celomski prostor, a zatim preko
nefrostoma u cjevčice nefrona. Spoljašni glomerulusi postoje kod nekih današnjih grupa
kičmenjaka - kod larve kolousta i nekih drugih Anamniota. Nefroni sa unutrašnjim
glomerulusom nemaju metameran raspored duž bubrega, stupaju u kontakt sa proksimalnim
djelom cjevčice nefrona i gube vezu sa celomom.
2.3. Anatomija bubrega
Bubrezi su parni organi smješteni u retroperitoneumskom prostoru, bočno od kičmenog
stuba. Bubrezi se pružaju u visini XII grudnog i I i II slabinskog pršljena. Treba istaći da je desni
bubreg, potisnut jetrom, nešto niže postavljen u odnosu na lijevi bubreg, donji pol dopire do
sredine tijela III lumbalnog pršljena.
Bubrezi su crvenkasto smeđe boje, imaju oblik zrna pasulja, dužine 10 -12 cm, širine 5-6
cm i debljine oko 3 cm. Kod odraslog muškarca težina jednog bubrega iznosi oko 150 g, dok kod
žena iznosi oko 135 g.
Na bubrezima možemo da razlikujemo:
Dvije strane ( prednja i zadnja)
Dvije ivice (spoljašnja i unutrašnja)
Dva pola (gornji i donji)
Prednja strana
(
facies anterior
) je okrenuta naprijed i potpuno je konveksna.
Zadnja
strana
(
facies posterior
) je okrenuta nazad i unutra i manje je ispupčena od prednje strane.
Spoljašnja ivica bubrega
(
margo lateralis
) je konveksna, dok
unutrašnja ivica
(
margo
medialis
) je konveksna u nivou polova, a konkavna između njih. U nivou srednje trećine
unutrašnje ivice nalazi se
renalni hilus
(
hilum renale
) koji vodi u bubrežnu šupljinu.
Gornji pol
(
extremitas s. polus superior
) je zaobljen, širi i deblji nego
donji pol
(
extremit-as s. polus inferior
) koji je spljošten od naprijed ka unazad. Na oba pola počiva
nadbubrežna žlijezda.
Spoljašnja površina bubrega je glatka kod odraslog čovjeka, dok kod fetusa i
novorođenčeta ta površina je izdijeljena pomoću dubokih brazdi na veći broj režnjeva ili lobusa
(
lobi renales
).
Kora bubrega je izgrađena od
nefrona
, prije svega od
bubrežnih (tjelašaca)
korpuskula
,
proksimalnih i distalnih vijugavih kanalića (tubula) i lučnih djelova sabirnih
kanalića
. Bubrežna tjelašca, proksimalni i distalni kanalići čine
kortikalni lavirint
. U kori
možemo primjetiti da zalaze djelovi medule –
medularni zraci
koji polaze sa baza renalnih
(Malpigijevih) piramida, ali ne dopiru do površine kore bubrega. Dio bubrežne supstance koji se
nalazi između medularnih zraka predstavlja
bubrežne stubove
(Bertinijeve stubove).
Medula bubrega se sastoji od 10 - 18
Malpigijevih
(
Malphigi
)
bubrežnih piramida
(medularne piramide). U bubrežnim piramidama se nalaze
Henleove petlje
jukstamedularnih
nefrona, završni djelovi Henleovih petlji kortikalnih nefrona, medularni djelovi pravih segmenata
sabirnih kanalića i papilarni kanali. Bubrežna piramida na uzdužnom presjeku ima oblik trougla
tako da je baza piramide okrenuta prema kori bubrega, a vrh prema hilusu. Sa baza bubrežnih
piramida polaze
medularni zraci
(Ferajnove piramide) koji zalaze u kori bubrega. Vrhovi
bubrežnih piramida (
renalne papile
) nastavljaju se u ljevkaste šupljine –
male bubrežne čašice
(
calyces renales minores
). Srastanjem dvije ili tri male bubrežne čašice nastaju
velike bubrežne
čašice
(
calyces renales majores
). Spajanjem velikih bubrežnih čašica stvara se
bubrežna karlica
(
pelvis renalis
). Bubrežna karlica je ljevkasto proširena i predstavlja početni prošireni dio
uretera.
Histološka građa malih i velikih čašica i bubrežne karlice je slična, razlika je u debljini
zidova časica. Zidovi čašica i bubrežne karlice čine sledeći slojevi: tunica mucosa, tunica
muscularis i tunica adventitia. Tunica mucosa je sastavljena od epitela prelaznog tipa i lamine
proprije rastesitog vezivnog tkiva. Tunica muscularis je sastavljena od unutrašnjeg longitudinal-
nog i spoljašnjeg cirkulatornog sloja glatkih mišića. Tunica adventitia je izgrađena od rastresitog
vezivnog tkiva.
Bubreg se može još podijeliti na manje morfološke cjeline i to na:
lobuse
i
lobuluse
.
Lobus bubrega
se sastoji od jedne medularne piramide i kortikalnog tkiva koji ga okružuje.
Lobulus bubrega
se sastoji od jednog medularnog zraka i kortikalnog tkiva koji ga okružuje.
