BUDŽET
Budžet se najčešće definiše kao sistematski prikaz (šema) prihoda i rashoda neke države
za određeno plansko razdoblje, odnosno za jednu budžetsku godinu. Budžet, zapravo, predstavlja
pravni akt koji donosi najviše zakonodavno telo u državi (parlament, skupština) u
kome se za godinu dana detaljno predviđaju svi javni prihodi i svi javni rashodi, a zatim se
prikazuju i namenski raspoređuju po tačno i unapried utvrđenoj budžetskoj strukturi.
Osnovne karakteristike budžeta su:
|
|
budžet je pravni akt od posebne važnosti
koji se donosi po posebnoj proceduri donosi
najviše predstavničko, zakonodavno telo po posebnoj proceduri i u formi zakona,
onda budžet ima sve odlike zakona;
|
|
budžet je finansijski instrument
i donosi se za vreme perioda od godinu dana;
|
|
budžet je sistematski prikaz ili plan prihoda i rashoda države za jednu godinu
;
|
|
budžet se donosi unapred
, pre početka budžetske godine;
|
|
budžet obavezno usvaja
najviše predstavničko telo države (parlament, skupština);
|
|
u budžetu svi javni prihodi i javni rashodi detaljno su predviđeni, kako po vrsti,
tako i po namjeni
. U budžetu se obavezno predviđaju izvori i iznosi pojedinih prihoda;
|
|
budžet sadrži i finansijski zakon
, koji se odnosi na izvršenje budžeta;
|
|
visina i struktura prihoda i rashoda budžeta moraju biti potpuno usaglašeni i
dinamički raspoređeni
, i to tako da osiguravaju kontitnuitet finansiranja javnih
potreba;
FUNKCIJE BUDŽETA
Budžet u modernoj državi vrši
tri osnovne funkcije
:
|
|
Ekonomsku funkciju;
|
|
Političku funkciju;
|
|
Pravnu funkciju;
Osnovna funkcija
budžeta je svakako njegova
ekonomska funkcija
u razvoju
privrede. Ona se sastoji u preciznom i jasnom predviđanju i utvrđivanju javnih rashoda i
izvora javnih prihoda, kojima će se ti rashodi pokriti. Savremena država, kroz budžetsku
politiku snažno deluje na sve oblike potrošnje, kao i na obim i strukturu ukupne potrošnje.
Pored toga značajna je i funkcija budžeta u stabilizaciji privrede (antinflaciono i antideflaciono
delovanje), u alokaciji proizvodnih faktora i sl.
Politička funkcija budžeta
proizilazi iz činjenice da budžet, njegov obim i njegova
struktura, prevashodno zavisi od društveno-političkog uređenja zemlje. Zapravo, kroz budžet
se oslikava politička organizacija vlasti i političkog uređenja zemlje.
Budžet ima i
pravnu funkciju
. Celokupna problematika budžeta regulisana je pravom
(područje budžetskog prava) i sadržana je u zakonu o budžetu ili u zakonu o državnom
računovodstvu. Budžet, posebno visina i struktura javnih rashoda obavezan je za izvršnu
vlast, koja ga ne može menjati bez odobrenja parlamenta. Pravna funkcija budžeta sadrži u
sebi i kontrolnu funkciju parlamenta u vezi sa realizacijom budžeta. Time se, istovremeno,
sagledava i zakonitost u korišćenju sredstava iz budžeta.
BUDŽETSKA NAČELA
Budžetska načela predstavljaju pretpostavku uspešne budžetske politike. Zato je
budžetski sistem utemeljen na određenim budžetskim načelima (principima). Samo uz
dosedno uvažavanje budžetskih načela, mogu se uspešno ostvariti funkcija budžeta (ekonomska,
politička i pravna). U modernim finansijama i budžetskoj politici prihvaćena su sljedeća
budžetska načela:
Formalno statička načela
|
|
načelo jedinstva – svi javni prihodi i rashodi budu prikazani u budžetu;
|
|
načelo potpunosti – takođe zahteva prikazivanja svih prihoda i rashoda;
|
|
načelo preglednosti – prihodi i rashodi moraju biti grupisani na jedinstven način. Prihodi
prema izvorima a rashodi prema nameni;
Dinamično materijalna načela
|
|
načela tačnosti;
|
|
načelo prethodnog odobrenja;
|
|
načelo specijalizacije – kvantitativna, kvalitativna i vremenska određenost;
|
|
načelo javnosti budžeta- podrazumeva da su svi postupci, od predlaganja, preko procedure
odobravanja i usvajanja, pa do donošenja budžeta, javni. U celini budžet kao
institucija je javan;
|
|
načelo ravnoteže - prihodi i rashodi moraju biti uravnoteženi;
|
|
načelo periodičnosti;
VRSTA BUDŽETA
U svim savremenim državama budžet je plan prihoda i rashoda uveden za određeni
vremenski period. U principu postoje dve osnovne vrste budžeta
finansijski i ekonomski
.
Nacionalni budžet ne donosi se kao budžet države zakonom ili nekim drugim pravnim
aktom. On nema pravni karakter i on je samo akt predviđanja zasnovan na određenim
procenama. U nacionalnom ili ekonomskom budžetu navedeni su prihodi i rashodi ne samo
javnog sektora već i sektora domaćinstva, sektora preduzeća i sektora ekonomskih odnosa sa
