UVOD
Budžet,budžetski prihodi i rashodi spadaju u najvažnije instrumente
koje neka ekonomska ili politička organizacija može da upotrijebi da bi
ispunila svoju ulogu. Budžet treba da pokrije sve administrativne troškove i da
raspolaže sredstvima za intervenciju u ekonomiji.
Budžet donosi najviše predstavničko tijelo unutar svake države. To je
dokument vlade u kojem ona iznosi podatke o državnim prihodima i
rashodima u određenom budućem periodu najčešće tokom jedne godine.
Budžet EU je jedini centralizirani instrument provođenja zajedničke
fiskalne politike na razini EU. Puni od carina, taksa, PDV-a, direktnih uplata
članica (procenat u odnosu na BDP), sopstvenih prihoda i prenesenih prihoda
iz prošle godine.
U radu nastojim objasniti tematiku budžeta EU, njegova nečela, postupke
kod usvajanja budžeta te njegove prihode i rashode.
1
BUDŽET EVROPSKE UNIJE
Prvi budžet Evropske Unije, tadašnje Evropske ekonomske zajednice je
bio veoma mali i uloga mu je bila da prije svega pokrije određene
administrativne potrebe zajednice. Međutim, kako je Unija sve više rasla i
kako su države članice postajale sve više zavisne jedna od druge, tako je rasla i
uloga budžeta. Budžet se vremenom mijenjao kao i struktura njegovih prihoda
i rashoda. Danas, budžetska politika Evropske Unije funkcioniše na različitim
osnovama u odnosu na nacionalne politike. To znači da zemlje članice
istovremeno sprovode i finansiraju svoje ekonomske i političke aktivnosti u
okviru dva različita sistema javnih finansija (nacionalni i evropski). Članstvo u
Evropskoj Uniji, zemljama članicama nameće i obavezu finansiranja
zajedničkog EU budžeta. Shodno uspostavljenom mehanizmu funkcionisanja
EU sistema javnih finansija, svaka zemlja članica, odriče se određenog dijela
svojih nacionalnih prihoda i ulaže ih u zajednički EU budžet, iz kojeg se potom
vrši finansiranje zajedničkih EU politika.
S obzirom na to da ne postoji srazmjera između visine uplaćenih
sredstava u zajednički budžet i visine sredstava koje zemlja prima iz EU
budžeta, sve zemlje članice nastoje da na kraju budžetske godine ostvare
pozitivnu neto finansijsku poziciju (tj. da iznos uplaćenih sredstava u EU
budžet bude niži u odnosu na iznos sredstava koji je zemlja primila iz EU
budžeta). Tako, svaka država članica mora da daje doprinos u budžet EU. Ako
neka država članica više ulaže u budžet EU nego što povratno iz njega dobija
(preko raznih inicijativa i programa Zajednice ili preko strukturnih fondova) to
ne znači da je ona gubitnik procesa integracije. Njen dobitak je u tome što
2
U rashodovnoj strani budžeta najviše sredstava ide za poljoprivredu i to s toga
što je od samog početka ona bila u prioritetu i što su Francuska, Holandija i
Italija takav prioritet prihvatile pri samom osnivanju EEZ.
Značajan iznos davanja za regionalni razvoj sasvim je logičan i to zato
jer i kod najrazvijenijih članica EU postoje razlike u razvijenosti određenih
regija. Ujednačavanje razvijenosti podrazumjevalo je da se ona prvo ujednači
kod zemalja EU ( starih ) i novoprimljenih zemalja. Dakle, ujednačavanje
regionalnog razvoja treba posmatrati unutar granica određenih država i
između država koje čine EU. Pored toga EU pomaže i regionalni razvoj
određenih područja koja su van EU. To se odnosi na zemlje koje su kandidati za
prijem u EU ali i za neke regije za koje Unija ocijeni da ih treba pomoći. EU
pomaže i određena siromašnija područja na svim kontinentima, tako da je ona
najveći donator u svijetu ia zajednica koja najviše pomaže određene regione
pri prirodnim i drugim katastrofama.
Britanski rabat predstavlja direktno davanje iz Budžeta EU Velikoj
Britaniji. Ovaj rabat svojevremeno je uveden da bi se kompenzirali prihodi
odnosno uplate koje britanci vrše u budžet EU i zato što oni ( zbog veličine i
strukture poljoprivrede ) ne mogu da povlače iznos sredstava kao što to može
Francuska.
Sukobi unutar EU najviše se vode oko visine uplata i visina isplata
odnosno dobitaka. S tim u vezi postoje kategorije neto primalaca i neto
davaoca u EU. U kategorije neto primalaca spadaju one članice EU koje više
prime nego što uplate sredstava u budžet EU. U drugu grupu spadaju države
koje su neto davaoci. Radi se o zemljama koje više uplaćuju sredstava u budžet
EU nego što primaju.
2
Finansijska pomoć EU državama koje se nalaze u procesu pridruživanja i
pristupanja dijeli se na dva perioda. Prvi pokriva period u kojem zemlja ima
status potencijalnog kandidata za pristupanje EU i gdje finansijska pomoć EU
ima za cilj da pomogne jačanje procesa tranzicije, ekonomskog i socijalnog
razvoja države u skladu sa evropskim standardima. Drugi period pokriva
pregovore o pristupanju, kada je država formalno prepoznata kao država
kandidat. U ovom periodu, pomoć Evropske Unije ekonomskom i socijalnom
razvoju je više okrenuta pripremanju države za implementaciju kohezione
poltike Evropske Unije. Tako, pretpristupna finansijska pomoć ima za cilj
2
Predavanja Prof.dr.Husein Muratović
4
