Seminarski rad
Predmet:Javne finansije
Tema: BUDŽET I BUDŽETSKE PROCEDURE
Student: Mentor:
Opravdanost upotrebe budžeta leži u sljedećem:
1. Obezbjeđuje se preglednost i jednostavnost uvida u sve javne prihode i rashode,
jer se sve nalazi u jednom dokumentu. To čini da su svi prihodi i rashodi vidljivi,
dobro sistematizovani i uočljivi.
2. Primjena jedinstvenog instrumenta finansiranja zahtjeva manji tehnički rad.
3. Omogućuje efikasniju i potpuniju informisanost o izvorima prihoda i obimu
rashoda, kao i veću kontrolu bilansnih sredstava.
4. Potrebe se ne zadovoljavaju namjenski iz ostvarenih prihoda, nego iz opšte mase
budžetskih sredstava, a sredstva se raspoređuju prema utvrđenim planskim
prioritetima zadovoljavanja potreba.
5. Jedinstvenost budžeta omogućuje efikasniju upotrebu budžeta kao instrumenta
ostvarivanja širih društevnih ciljeva i aktivnog sredstva ekonomske i socijalne
politike.
Bitno je istaći i definicije prihoda i rashoda. Kao i u svim drugim slučajevima, i ovdje
postoji više definicija ova dva pojma. Prihod se može definisati kao trošak sadržan u
realizovanim proizvodima i uslugama. Odnosno, to su realizovani troškovi poslovanja. Može
se reći i to da su prihodi prodajne vrijednosti poslovnih učinaka, proizvoda i usluga,
uključujući pored toga i sve oblike dobijenih naknada, kao i iznose povećanja sredstava i
smanjenja obaveza, kojima se povećava poslovni rezultat u određenom razdoblju. Takođe,
prihod obuhvata prihode iz operativnih aktivnosti (redovne, osnovne, poslovne) i
neoperativne prihode. Rashodi su svi troškovi sadržani u prodanim učincima (proizvodima ili
uslugama), kao i troškovi koji terete ukupan prihod u obračunskom razdoblju kada su nastali
(troškovi razdoblja). To je ujedno i smanjenje sredstava i povećanje obaveza radi ostavrenja
prihoda.
Rashodi se dijele na:
1. poslovne rashode,
2. rashode od finansiranja i
3. izvanredne rashode
Institucija bliska budžetu je državni trezor koji, u određenom vremenu, obezbjeđuje
racionalno korištenje slobodnih sredstava države, ali i ostalih javno-pravnih tijela. Trezor ima
tri osnovne funkcije.
Prva funkcija se pojavljuje u sitacijama kada budžet iz nekih određenih razloga ne bi
mogao normalno da obezbijedi sredstva potrebna za podmirenje predviđenih rashoda. Tada
državni trezor uzima kratkoročne pozajmice kod drugih banaka i obezbjeđuje budžetsku
likvidnost.
Druga funkcija trezora je da obezbjeđuje materijalno izvršenje budžeta.
Treća funkcija se ispoljava u obavljanju službe organa finansijske kontrole u procesu
korištenja državnih sredstava.
4
Aspekti posmatranja budžeta
U savremenoj teoriji budžet se može posmatrati sa više aspekata:
pravnog
finansijskog
ekonomskog
političkog
socijalnog
Sa pravnog aspekta
1
budžet prestavlja skup svih pravnih propisa kojima se vrši
priprema, donošenje, izvršenje i kontrola namjenske budžetske potrošnje.
Osnovni zakon kojim se reguliše budžet kao instrument javne potrošnje je Zakon o budžetu ili
Zakon o državnom računovosdstvu.
Budžet je pravilo i direktiva za izvršnu vlast kojeg se ona mora pridržavati.
Važnost budžeta je ogromna, jer njegovo donošenje ima istu normativnu proceduru kao za-
kon.
Budžetsko pravo je sastavni element finansijksog prava i zajedno s pravnim normama
o javnim prihodima i javnim rashodima čini cjelinu pravnog režima finansiranja javnih
potreba.
Posmatrajući budžet sa fionansijskog aspekta on je finansijski instrument vlasti, kroz
koji se regulišu, planski predviđaju , ubiru i namjenski koriste sredstva. Kroz budžet se ci-
farskim pregledom izražavaju izvori, obim prihoda, namjene kao i struktura javnih potreba i
slično.
Ekonomski aspekt posmatranja budžeta se ogleda kroz osnovne funkcije budžeta, a to
su:
1. Stabilizacija privrede, gdje država koristi budžet kao instrument makroekonomske
politike, te na taj način direktno utiče na preraspodjelu nacionalnog dohotka.
2. Redistributivna funkcija budžeta koja je nezamjenjiv instrument socijalne politike, po-
drazumjeva preraspodjelu značajnog dijela sredstava za obrazovanje i zaštitu socijalno
ugroženih osoba. i
3. Alokativna funkcija budžeta znači da država preko osnovnih instrumenata javnih
rashoda i prihoda usmjerava sredstva i u ona područja gdje privatni kapital ne inve-
stira, te na taj način pomaže razvoj nerazvijenih područja, kao i grana privrede.
Politički aspekt posmatranja budžeta ogleda se kroz program vladajuće političke parti-
je.Javne funkcije koje se finansiraju budžetom nemogu se realizovati ako ga ne odobri najviši
predstavnički organ – skupština. Osnovna politička funkcija budžeta je da se svake godine
sazove parlament države da bi se odobrila namjenska sredstva za alimentiranje javne
potrošnje.
Socijalni aspekt posmatranja budžeta ima ulogu da instrumentima dobrovoljnih i
obaveznih davanja koncentriše dohodak, a kanalom rashoda da vrši redistribuciju tih sred-
stava, i tako jača ulogu budžeta na opštem socijalnom planu.
1
Prof. dr Milena Raković, Javne finansije i finansijsko pravo, B. Luka 2007, Pravni fakultet B. Luka.
5
