UNIVERZITET U SARAJEVU
EKONOMSKI FAKULTET U SARAJEVU
BUDŽETSKI DEFICIT: UZROCI NASTAJANJA I NAČIN
OTKLANJANJA BUDŽETSKOG DEFICITA (SA PRIMJERIMA)
SEMINARSKI RAD
Predmet: Fiskalna strategija
Mentori: Prof. dr. Sead Kreso
Prof. dr. Muharem Karamujić
Studenti: Baković Samir
Baždar Alen
Halilović Amira
Miftarević Adija
Odsjek: Master studij, Ekonomija
Smjer: Makrofinansijski menadžment
Sarajevo, decembar 2016.
S A D R Ž A J
1
.
UVOD
........................................................................................................................................3
2. POJAM I VRSTE BUDŽETSKOG DEFICITA
................................................................4
2.1. Vrste budžetskog deficita................................................................................................5
2.2. Uzroci nastanka budžetskog deficita..............................................................................7
2.3. Posljedice budžetskog deficita........................................................................................8
3. TEORIJE BUDŽETSKOG DEFICITA
.............................................................................9
3.1. Teorija sistematskog budžetskog deficita ......................................................................9
3.2. Teorija cikličnih budžeta.................................................................................................9
3.3. Teorija stabilizacionog budžeta....................................................................................10
4. FINANSIRANJE BUDŽETSKOG DEFICITA
...............................................................11
5. PRIMJERI ZEMALJA
......................................................................................................14
6. BUDŽETSKI DEFICIT U BOSNI I HERCEGOVINI
...................................................20
5.1. Uzroci nastanka budžetskog deficita u Bosni i Hercegovini........................................20
5.2. Analiza budžeta Federacije Bosne i Hercegovine za 2013. godinu..............................21
5.3. Načini otklanjanja deficita u Bosni i Hercegovini........................................................27
5.4. Pregled stanja budžeta FBiH u periodu 2005.-2014.....................................................27
6. REFORMSKA AGENDA
..................................................................................................29
7. ZAKLJUČAK
.................................................................................................................... 31
PRILOG
...............................................................................................................................32
LITERATURA
....................................................................................................................42
POPIS SLIKA
.....................................................................................................................43
POPIS TABELA
.................................................................................................................44
2
2. POJAM I VRSTE BUDŽETSKOG DEFICITA
Riječ budžet (engl.
budget
, njem.
Haushalt
, fr.
budget
, tal.
bilancio
) potiče od srednjovjekovne
engleske/francuske riječi bougette, što je deminutiv riječi bouge - kožna torba. (Proračunski
vodič za građane (2003).
Što je proračun?
Dostupno na:
http://www.ijf.hr/proracunski/I-
proracun.pdf
,
Pristupljeno: 8.12.2016.). U engleskoj parlamentarnoj terminologiji ta je riječ označavala kožnu
torbu u kojoj je ministar finansija u parlament donosio prijedlog o prihodima i rashodima države
za idući period. Budžet se upravo i koristi kao naziv za plan prihoda i rashoda u određenom
vremenskom razdoblju, najčešće za godinu dana, ali se taj period ne mora poklapati sa
kalendarskom godinom. Budžet se sastoji od opšteg i posebnog dijela, te plana razvojnih
programa.
Opšti dio budžeta čini:
• račun prihoda i rashoda i
• račun finansiranja.
Shodno tome,
opšti dio budžeta
sastoji se iz tri dijela: prihoda, rashoda, te dijela koji se naziva
računom finansiranja. U računu finansiranja iskazuju se primici od finansijske imovine i
primljeni krediti i zajmovi, te izdaci za finansijsku imovinu i za otplatu zajmova i kredita.
Posebni dio budžeta
sastoji se od plana rashoda i izdataka budžetskih korisnika raspoređenih u:
• tekuće i
• razvojne programe za tekuću budžetsku godinu. (Kešetović, I.; Đonlagić, Dž. i Rička Ž.
(2012).
Javne finansije.
Ekonomski fakultet Univerziteta u Sarajevu, str. 220-230)
Budžetski deficit predstavlja višak rashoda nad prihodima u određenom vremenskom periodu,
najčešće od jedne godine.( Komazec, S. (2008).
Monetarne i javne finansije
. Beogradska
poslovna škola). Potrebno je razlikovati deficit od duga. Javni dug je sav dug države prema
4
domaćim i stranim fizičkim i pravnim licima iz prethodnih godina koji je ostao nepokriven.
( Prokopljević, M. (2009).
Koliko je važan budžetski deficit?
Dostupno na:
http://pescanik.net/koliko-je-vazan-
budzetski-deficit/
,Pristupljeno: 7.12.2016.). Dva koncepta, dug i deficit su međusobno
povezani pošto država akumulira dug ostvarivanjem deficita i redukuje dug ako ostvari suficit.
Ako se ne pokrije u godini u kojoj je nastao, budžetski deficit se pridružuje javnom dugu.
Ekonomskim rječnikom rečeno, dug je varijabla stanja (mjerena u nekoj datoj tački u vremenu), a
deficit varijabla toka (mjerena u nekom vremenskom razdoblju).
Budžetski deficiti redovno su praćeni porastom javnog duga, bez obzira iz kojih se sredstava
pokriva, te ko su njegovi nosioci. Zavisno od toga ko su osnovni držaoci obligacija javnog duga,
određuje se na koji način će djelovati javni dug u budžetski deficit - inflatorno ili neutralno u
privredi. Ako posmatramo SAD kao razvijenu ekonomiju, primijetit ćemo da je osnovni nosilac
obveznica javnog duga privatni sektor, te time ujedno i nosilac finansiranja državnog budžetskog
deficita, a zatim dolaze osiguravajući fondovi i državne agencije.
Kako se deficit razvija u funkciji vremena bitno je kreatorima ekonomske politike, koji prate
njegovo kretanje. Također, oni su obavezni da vrše međunarodna poređenja. Upravljanje
budžetskim deficitom, čija veličina ima značajne efekte na ostatak privrede je jedan od najbitnijih
zadataka fiskalne politike.
Visina budžetskog deficita u nekoj zemlji se najčešće izražava u procentima od bruto društvenog
proizvoda. Prema Maastrichtskom sporazumu, država ne može postati članica Evropske
monetarne unije ako njen deficit nije manji od 3% BDP-a.(De Grauwe, P. (2000).
Economics of
Monetary Union
- 4th Edition.
Oxford Press).
2.1.
Vrste budžetskog deficita
Mada je opšti deficit široko prihvaćen kao mjera unutrašnje neravnoteže, to ne znači da je on
jedini i najbolji indikator.
U teoriji razlikujemo:
( Kesner, M. (1993). Finansijska praksa. str. 475-477)
5
realnu visinu duga. Ovim putem se izbjegava precjenjivanje stvarne visine deficita. Ova mjera
deficita se još naziva i deficitom ispravljenim za inflaciju.
Npr, u Brazilu je 1985. godine budžetski deficit iznosio 27,1% bruto domaćeg proizvoda, dok je
operativni deficit iznosio samo 3,5% bruto domaćeg proizvoda. Operativni deficit, dakle,
isključuje iskrivljenosti koje proizvodi inflacija, dok primarni deficit isključivanjem cjelokupnog
iznosa kamata označava doprinos tekuće politike javnom dugu.( Ibid).
2.2
.
Uzroci nastanka budžetskog deficita
Ukoliko dođe do nesklada između javnih rashoda i javnih prihoda, pojavljuje se budžetska
neravnoteža. Za ekonomiju je mnogo bolja situacija u kojoj su javni prihodi (sredstva
prikupljena preko poreza, doprinosa, carina) veći od javnih rashoda, ali to nisu tako česti
predmeti izučavanja. Mnogo veću potrebu za izučavanjem predstavlja druga situacija.
Kao što je prethodno pomenuto, deficit podrazumijeva višak javne potrošnje nad javnim
prihodima, a najčešće se dešava kada država provodi politiku mekog budžetskog ograničenja.
Neki od razloga nastanka deficita u budžetu su:
(Komazec, S. (2006).
Monetarne i javne
finansije
. Beogradska poslovna škola, Beograd. str. 566-570).
pretjerana javna potrošnja,
neplanska i neracionalna potrošnja,
veliki procenat izdvajanja iz budžeta za finansiranje potreba javnih preduzeća,
ogroman državni aparat koji je jedan od najznačajnijih budžetskih korisnika,
finansiranje rata ili posljedica elementarnih nepogoda,
pojava velikih vanrednih rashoda,
povećanje državnog intervencionizma (realizacija velikih infrastrukturnih projekata),
povećanje ostalih komponenti rashoda (penzija, plata i dr.),
smanjenja poreskih stopa i ukidanje nekih poreza.
7
