UNIVERZITET U BANJOJ LUCI
MAŠINSKI FAKULTET
BANJA LUKA
Predmet:
SIGURNOSNA TEHNIKA (OPASNOSTI I ŠTETNOSTI)
Tema seminarskog rada:
BUKA I VIBRACIJE
Student: Branko Lazić Profesor: dr Dragoljub Urošević
Broj indeksa: 8011/08
Datum: 07.07.2011. god.
Branko Lazić 8011
2
SADRŽAJ
UVOD........................................................................................................................................... 3
1. OSNOVNI POJMOVI BUKE I VIBRACIJA..................................................................4
1.1......................................................................................................................................Os
novni pojmovi o zvuku...............................................................................................4
1.2......................................................................................................................................Os
novni pojmovi o vibracijama......................................................................................6
2. VRSTA, IZVORI BUKE I VIBRACIJA.......................................................................... 7
3. ISPITIVANJE BUKE.......................................................................................................9
4. ISPITIVANJE VIBRACIJA.............................................................................................10
5. MJERENJE I PROCJENA BUKE....................................................................................11
6. UREĐAJI ZA MJERENJE VIBRACIJA.........................................................................12
7. Evropska direktiva 2003/10/EC za mjerenje izloženosti ambijentalnoj buci...................12
8. Evropska direktiva 2002/44/EC za izloženost vibracijama na radnom mjestu.................13
9. KOMUNALNA BUKA....................................................................................................15
9.1......................................................................................................................................Bu
ka u drumskom saobraćaju..........................................................................................15
9.2......................................................................................................................................Bu
ka industrijskih postrojenja.........................................................................................15
10. BUKA I VIBRACIJE PRI LIVENJU............................................................................... 16
11. MJERE ZAŠTITE OD BUKE I VIBRACIJA PRI LIVENJU.........................................17
12. BUKA I VIBRACIJE PRI KOVANJU............................................................................18
13. ZAŠTITA OD BUKE I VIBRACIJAPRI ZAVARIVANJU, REZANJU,TOPLJENJU I
LEMLJENJU MATERIJALA.......................................................................................... 19
14. BUKA I VIBRACIJE PRI OBRADI DRVETA...............................................................21
15. MJERE ZAŠTITE OD BUKE..........................................................................................23
16. ZAŠTITE NA MJESTU PRIJEMA ZVUKA...................................................................25
17. ZAKLJUCAK................................................................................................................... 27
18. LITERATURA..................................................................................................................28
Branko Lazić 8011
4
1. OSNOVNI POJMOVI BUKE I VIBRACIJA
1.1.
Osnovni pojmovi o zvuku
Zvuk nastaje titranjem čestica zraka oko ravnotežnog položaja, uslijed čega dolazi do
promjene (oscilacija) pritiska zraka oko vrijednosti atmosferskog pritiska. Frekvencije tih titranja
primjećuje ljudsko uho i one se nalaze u području od 16 Hz do 16 kHz. Zvuk se ne širi sam po
sebi već se titranje prenosi sa čestice na česticu. Iz toga proizilazi da u vakumu nije moguće
rasprostiranje zvučnih talasa. Zvučni talas u blizini izvora je sfernog oblika a na većoj
udaljenosti, ima izgled ravnog talasa (slika 1.).
Slika br. 1.1. Širenje zvuka u obliku talasa
Širenje zvuka
– zvučni talas širi se na dva načina:
-
Kao longitudinalni talas, gdje čestice titraju u smijeru širenja talasa, što je slučaj u
vazduhu, gasovima i vodi.
-
Kao transverzalni talas, gdje čestice materije titraju okomito na smijer širenja talasa, što
je slučaj kod čvrstih materija
Branko Lazić 8011
5
Brzina zvuka –
to je brzina kojom se određena tačka talasa pomiče kroz prostor. U zavisno
od karakteristika sredine kroz koju se zvuk širi, pa je tako za vazduh brzina širenja zvuka oko
330 m/s. Na slici 2. Date su brzine zvuka u nekim sredinama.
Slika br.1.2. Brzina zvuka u pojedinim materijalima
Amplituda zvuka
- Ljudi su osjetljivi na jako široki opseg amplituda (otprilike 1000000:1).
Na strani ljestvice gdje se nalaze visoke amplitude je prag bola, pri kojem dolazi do neugodnog
škakljanja u uhu ili bola, a na strani manjih amplituda je prag čujnosti što je ekvivalentno zvuku
jedva čujnom pri potpunoj tišini. Jedinica za zvučni pritisak je jedan pascal (Pa), gdje je jedan
pascal jednak pritiskuod jednog njutna po metru kvadratnom (N/m2). Energija ili snaga talasa je
proporcionalna kvadratu amplitude. Da bi mogao izraziti široki opseg amplitude koristimo se
logaritamskom metrikom.Uvodi se decibel (dB), koji označava nivo zvuka preko logaritamske
baze.Na skali decibela razlika između nivoa čujnosti i nivoa bola je oko 120dB.
Frekvencijazvuka
- Izražava ce u hercima (Hz), gdje je 1 herc jednak jednoj periodi. Raspon
frekvencija koje daju visinu tona je kod ljudi od 20Hz do 20000Hz, sa dosta oscilacija koje
zavise od čovjeka do čovjeka. U praksi su zvukovi rijetko sastavljeni od jedne frekvencije već se
sastoje od mnogo njih. Raspodjela akustične energije kao funkcije frekvencije se često naziva
spektar. Spektar zvuka modernog orkestra npr. će pokazati da je energija koncentrisana odprilike
Branko Lazić 8011
7
-
Vrijednost od vrha do vrha, je značajan paramatar kod analize pomjeranja pri vibracijama
u smislu razmatranja maksimalnog naprezanja ili zamora materijala u mehaničkom
sklopu.
-
Vršna vrijednost, je parametar posebno koristan za izražavanje nivoa kratkotrajnih
vibracija bez obzira što vrijemenska istorija signala nije detaljno analizirana.
-
Srednja vrijednost, je parametar koji uključuje vrijemensku istoriju signala, ali bez
izražene praktične vrijednosti
-
Efektivna vrijednost, je najpogodnija mjera amplitude imajući u vidu vrijemensku istoriju
signala i neposrednu povezanost veličine amplitude oscilovanja sa energetskim sadržajem
dinamičkog vibraciono procesa.
2. VRSTE, IZVORI BUKE I VIBRACIJA
Buka, vibracije i ultrazvuk, predstavljaju skup fizičkih pojava, koje čovek registruje čulima.
Buka je ujedno i specifičan fiziološki nadražaj za čulo sluha i uzročnik oštećenja sluha. Izvesno
je da je veliki broj radnika u industriji opterećen ovim pojavama, bez štete za sluh, ali pokazuje
znake smetnje u neurološkoj sferi. Ispitivanjima su utvrđene korelacije između buke i
produktivnosti rada i buke i traumatizma. Delovanje buke na čoveka se sagledava sa aspekta:
individualnih psihofizioloških osobina i karakteristika buke po vrsti, kvalitetu i intenzitetu (tj. po
stepenu agresivnosti). Sa pozicije ova dva aspekta, delovanje buke može da bude multiplicirano.
Štetni uticaj buke na čoveka, ako bi se obuhvatila sva dejstva, može se opisati kao dejstvo na:
čulo sluha (nagluvost, gluvoća, akustička trauma), organizam (endokrini i neurovegetativni
poremećaji), psihomotoričke funkcije i psihičko stanje zbog dejstva na centralni i periferni
nervni sistem i psihičku sferu, razumljivost govora i komuikaciju i rad i produktivnost rada.
Mehaničke vibracije, naročito one koje na čovekovo tijelo dejstvuju u vertikalnom
pravcu, mogu izazvati vrlo nepovoljne zdravstvene i sigurnosne posledice, kao što su: gubljenje
daha, smetnje u disanju, bolovi u delovima tijela – stomaku, grudnom košu, slabljenje vida i
dr.Vibracije su štetne po zdravlje radnika ukoliko proizvode oko 40 potresa u sakundi i osim
psihičkog uticaja dovode i do patoloških promena u tkivu i mišićima udova.
