Carine i kvote

SADRŽAJ

UVOD

..................................................................................................................... 2

1. CARINE

...........................................................................................................5

1.1. Naplata carina i drugih dadžbina pri uvozu................................................6

2. MIKROEKONOMIKA CARINA I RAZLIKA IZMEĐU FISKALNIH I

ZAŠTITNIH

.................................................................................................. 10

2.1. Oblici necarinskih barijera........................................................................12
2.2. Mikroekonomika carina............................................................................14

2.2.1. Mikroekonomika carina u malim zemljama

...................................15

2.2.1.1.

Stopler-Samjuelsonova

teorema

..............................................18

2.2.1.2.

Meclerov

paradoks

..................................................................20

2.2.1.3.

Zaštitne

carine

.........................................................................21

2.2.2. Mikroekonomska carina u velikoj zemlji

........................................21

3. KVOTE

...........................................................................................................26

3.1. Mikroekonomika kvota.............................................................................27
3.2. Kvantitativna ograničenja uvoza i izvoza i slične specifične

mjere..........28

3.3. Kvote versus carine...................................................................................29

4. OPŠTI SPORAZUM O CARINAMA I TRGOVINI – GATT

..................30

5. TRGOVINSKA OGRANIČENJA I MAKROEKONOMIJA

...................33

5.1. Protekcionizam..........................................................................................3

5.1.1. Zaštita mlade industrije

..................................................................33

ZAKLJUČAK

......................................................................................................35

LITERATURA

....................................................................................................40

UVOD

Jedan od najvažnijih instrumenata spoljnotrgovinske politike zemlje su carine.

Veći broj ekonomskih i drugih teoretičara koji se bave ovim pitanjem definišu carine
kao razne vrste dadžbina i taksa koje država uvodi na razne vrste proizvoda koji
prelaze iz jednog carinskog područja u drugo, a koje se skoro uvijek poistovjećuje sa
državnom granicom ili pak kada su u pitanju granice regionallne integracije. Osnovni
cilj carina je da zaštiti domaću proizvodnju i tržište od inostrane konkurencije i da
obezbijedi fiskalni prihod državi.

U teoriji i parksi, uobičajena je podjela carina na:



autonomne ugovorene carine,



vrijednosne i specifične carine,



uvozne, izvozne i tranzitne carine,



diferencijalne i preferencijalne carine,



fiskalne i ekonomske carine.

Carine spadju u posredne fiskalitete, pošto se uračunavaju u cijene roba i

prevaljuju na potrošače poput poreza na promet. Iako spadaju u realne i sintetičke
dadžbine, carine se ipak razlikuju od poreza iz prostog razloga što im fiskalni cilj nije
primaran.   Zapravo,   carine   su   instrument   ekonomske   politike   za   zaštitu   domaće
proizvodnje   od   inostrane   konkurencije   (naročito   industrije   u   povoju),   za
ograničavanje   uvoza   (u   funkciji   uravnoteženja   spoljnotrgovinskog   bilansa),   za
odbranu od dampinga, itd.

Carine su javni prihod i one se tretirajue kao porezi na „rashod“, jer su one

novčane dadžbine obveznika bez posebne naknade. Nastanak carina s evezuje za
državnu granicu, odnosno carinsku granicu i fisklani autoritet države. Ukoliko bi
carine svrstali u poreze, tada bi carina bila porez na potrošnju i ona se naplaćuje na
državnoj granici.

Kada govorimo o mikroekonomici carina, efekat carine na potrošnju, mjeri uticaj,

koji carina ima na potrošnju konkretnih dobara. Zaštitni efekat carine mjeri porast
domaće proizvodnje određene robe koji nastaje kao rezultat uvođenja carina na uvoz
te robe.

uslugama i područjem međunarodne trgovine i zaštite prava intelektualne svojine i
investicija.

U zadnjem dijelu rada ćemo govoriti o protekcionizmu, zaštiti mlade industrije,

kao i o zaštiti specifičnih grupa.

Protekcionizam je politika zaštite proizvodnje od inostrane konkurencije putem

carina i kvota. Filozofija protekcionizma ne negira na duži rok koncepciju
liberalizma.

Mlada industrija, kao argument za zaštitu, bazira se na tvrdnji da je novim

industrijskim granama potrebna zaštita sve dotle dok se domaće tržište ne razvije
toliko da domaća preduzeća mogu ostvariti prednosti od ekonomije obima i postati
konkurentna, kako na domećem, tako i na inostranom tržištu.

1. CARINE

Carine su jedan od oblika javnih, odnosno društvenih prihoda saveznog budžeta,

koji utvrđuje federacija na osnovu svog izvornog fiskalnog suvereniteta bez obzira
što se dio carinskih prihoda ustupa samoupravnoj interesnoj zajednici za ekonomske
odnose sa inostranstvom (za unapređenje spoiljnotrgovinske razmjene). Carinske
dadžbine, prema tome, služe za ostvarivanje fiskalnih i vanfiskalnih ciljeva
ekonomske politike.

Carine spadju u posredne fiskalitete, pošto se uračunavaju u cijene roba i

U teoriji i parksi, uobičajena je podjela carina na:



autonomne ugovorene carine,



vrijednosne i specifične carine,



uvozne, izvozne i tranzitne carine,



diferencijalne i preferencijalne carine,



fiskalne i ekonomske carine.

U nas federacija reguliše carinski sistem, carinsku tarifu i vancarinsku zaštitu.

Ona, dakle, propisuje i utvrđuje carinskog obveznika, carinsku osnovicu, carinske
stope i carinska oslobođenja. Carinski obveznik jeste lice koje unosi robu u carinsko
područje i lice na koje glasi prevozna isprava, odnosno lice koje je dužno da plaća
carinske obaveze. Carinsku osnovicu predatavlja vrijednost robe koja se uvozi. Kod
uvoznih carina, normalna cijena robe čini carinsku osnovicu, a kod izvoznih carina
fakturisana vrijednost franco jugoslovenska granica čini carinsku osnovicu.

Ristić, Žarko: „Fiskalni menadžment i ekonomija javnog sektora“, Beograd, 2012, str. 418.

Od ova tri osnovna vida carina, najvažnije su uvozne carine, jer ih država koristi

da bi zaštitila svoje tržište i svoje proizvode, a istovremeno da bi naplatila dadžbinu,
kojom može da stimuliše domaću proizvodnju i da dio carina koristi za finansiranje
državnih rashoda. I u zavisnosti od svrhe i cilja pripisivanja i naplate carina, one se
dijele na finansijske i ekonomske. Ukoliko carine za državu imaju osnovni cilj da
budu prihod budžeta, tada se govori o finansijskim carinama, dok je kod ekonomskih
carina osnovni cilj zaštita, odnosno unapređenje određene privredne grane.

I kod carina kao i kod poreza postoji terminologija koja označava carinskog

obveznika, carinsku osnovicu, carinsku stopu i carinske povlastice. Za utvrđivanje i
napaltu carinskog duga butna su i ova određenja terminologije koja se koristi u
postupcima carinjenja, a što je kao definicija utvrđeno u Zakonu.



Carinski obveznik

je lice (fizičko ilim pravno), koje je vlasnik robe koja se

carini. Obveznik plaćanja carine može postati i neko drugo lice u toku
carinjenja robe (lice na koje se prenosi pravo iz prevozne isprave, vozač i
dr.);



Carinska osnovica

je vrijednost robe koja čini osnov za obračun carine. Na

osnovicu se primjenjuje carinska stopa iz carinske tarife. Vrijednost
carinske robe (sa dozvoljenim odbicima), čini carinsku osnovicu. Jedno od
bitnih obilježja carinske robe je carinska vrijednost. Carinska vrijednost
robe treba da bude utvrđena prema što jednostavnijim kriterijumima, koji
ne mogu biti u suprotnosti sa trgovačkom praksom;



Carinska tarifa

je sistematizovani pregled roba na koje se plaća carina

preimjenom   odgovarajućih   carinskih   stopa.   U   carinskoj   tarifi   su   robe
sređene   po   carinskoj   nomenklaturi,   tako   da   zainteresovani   u
spoljnotrgovinskom   prometu   mogu   unaprijed   da   dobiju   informacije   o
cartinskim stopama i visini carine. Po pravilu, carinska tarifa sadrži tarifni
broj, traifnu oznaku, imenovanja robe i carinsku stopu;



Carinska povlastica

je posebna vrsta olakšice kod plaćanja carine. Ova

povlastica važi za određenu robu i njenu namjenu – upotrebu ili pak za
određena lica (šefove i članove starnih diplomatskih i konzularnih
predstavništava i dr.);



Carinsak vrijednost

je praktično carinska osnovica i ona predstavlja osnov

za primjenu stopa iz carinske tarife i za obračun ostalih uvoznih dadžbina,
kao primjene netarifnih mjera u skladu sa propisima kojima se uređuje
spoljnotrgovinski promet;



Carinski dug

je obaveza lica da palti iznos carine i drugih uvoznih

dadžbina za određenu robu u skladu sa propisima;

Ristić, Žarko: „Fiskalni menadžment i ekonomija javnog sektora“, Beograd, 2012, str. 420.