CEFTA – Sporazum o slobodnoj trgovini u centralnoj Evropi

UNIVERZITET CRNE GORE

PRAVNI FAKULTET U PODGORICI

DIPLOMSKI RAD

Tema:

SPORAZUM O SLOBODNOJ TRGOVINI U CENTRALNOJ

EVROPI-CEFTA

Student: Mentor:

Podgorica, maj 2014.

SADRŽAJ

UVOD

1. POJAM I DEFINICIJA ZONE SLOBODNE TRGOVINE

1.1.

Vrste zona slobodne trgovine.................................................................................4

1.2.

Prednosti i nedostaci zona slobodne trgovine........................................................6

1.3.

Principi na kojima se zasniva zona slobodne trgovine.........................................10

1.4.

Pravni i institucionalni okvir funkcionisanja zone slobodne trgovine.................11

1.5.

EFTA- Evropsko udruženje slobodne trgovine sa osvrtom na ulogu Crne Gore u

potpisivanju i implementaciji Sporazuma.............................................................13

2. SLOBODNE ZONE KAO OSNOV BRŽEG EKONOMSKOG I PRIVREDENOG

RAZVOJA CRNE GORE

2.1.

Nastanak i razvoj slobodnih zona...........................................................................15

2.2.

Uloga i značaj zona slobodne trgovine...................................................................16

2.3.

Razvoj slobodnih carinskih zona u Crnoj Gori.......................................................17

3. CEFTA-CENTRALNO EVROPSKA ZONA SLOBODNE TRGOVINE

3.1.

Pojam i definicija CEFTA.....................................................................................21

3.2.

CEFTA 2006

Srednjeevropski ugovor o slobodnoj trgovini................................22

3.3.

Značaj i ciljevi Sporazuma....................................................................................23

3.4.

Organi CEFTA......................................................................................................24

4. CEFTA I BILATERALNI SPORAZUMI

4.1.

Sporazum CEFTE i Crne Gore............................................................................26

4.2.

Budućnost CEFTA sporazuma............................................................................28

ZAKLJUČNA RAZMATRANJA
LITERATURA

proizvod nju, doradu, oplemenjivanje i pripremu robe za tržište, kao i u poslove skladištenja,
distribucije, izvoza, uvoza i prevoza robe u cilju povećanja međunarodne konkurentnosti robe.

U praksi se češće postavlja znak jednakosti između slobodnih i carinskih zona, iako su u

pitanju  dva različita instrumenta spoljnotrgovinske politike. Osnovna razlika ogleda se u činjeni
ci da carinske zone pružaju   bolje i efikasnije rukovanje robom do momenta dok ona ne napusti
carinsku  zonu  tako  da  nema  carinskih,  poreskih  ili  nekih  drugih  olakšica.  Sa  druge  strane,  u
slobodnim zonama postoje posebni režimi poslovanja koje karakterišu brojne poreske i druge ola
kšice kao i slobodan odnos tih zona prema inostranstvu.

Najopštija definicija slobodne zone glasila bi da je ,,slobodna izvozna zona jasno ograničen

prostor koji predstavlja enklavu slobodne trgovine u carinskom i spoljnotrgovinskom režimu
neke zemlje, gdje industrijska preduzeća koja pretežno proizvode za izvoz uživaju određeni broj
poreskih i finansijskih podsticaja

Međutim, ova definicija bila jasna, ipak otvara određen niz pitanja. Naime, iako su slobodne

zone usmjerene na izvoz, sve češće se dozvoljava da dio robe proizvedene u slobodnoj zoni pređe
na domaće tržište. Sa druge strane, postoje potpuno slobodno uvozne zone i druge vrste slobodnih
zona za čije određenje nije potrebna ovakva definicija.

Slobodna zona označava dio teritorije jedne države na kojoj se doprema roba iz različitih

krajeva svijeta, sa statusom eksteritorijalnosti i ista ne podliježe uobičajenim carinskim proce
durama. Dakle, slobodna carinska zona, u savremenom smislu, omogućava ne samo fizičko
smještanje robe sa određenim mjerama carinskog nadzora, nego i proizvodnju određenih roba u
tim zonama i veći razvoj trgovine, te otvorenost prema svjetskom tržištu.

Osnovna funkcija slobodne carinske zone je razvoj međunarodne trgovinske razmjene uz što

je moguće veće sniženje troškova transporta i distribucije robe. Pored ovih carinskih instru
menata, na zone se primjenjuju i fiskalni instrumenti koji su u vezi sa spoljno trgovinskim prome
tom robe, a koji se sastoje u oslobađanju od poreza na promet. Od ovog poreza oslobođene su
sljedeće robe: one koje se izvoze iz carinskog područja, zatim one koje se direktno izvoze iz zone
u inostranstvo i obrnuto; one koje kroz zonu samo tranzitiraju ili robe koje se kupuju ili prodaju u
inostranstvu, a takođe se porez ne plaća ni na usluge učinjene stranoj robi u zoni, koja je
namijenjena tržištu ili izvozu.

1.1. Vrste zona slobodne trgovine

Zone slobodnih trgovina osnivaju se iz različitih razloga, i u tom kontekstu, imaju različite

uloge i zadatke u cilju ostvarivanja onih ciljeva zbog kojih su i osnovane. Iz tih razloga, one se

Vinko. Nikić, ,,

Slobodne zone kod nas i u svijetu , sa posebnim osvrtom na slobodnu zonu u Baru

” septembar

2009, strana 73.

International Labour Organization / UNCTC , 1988. str.4 ,

www.ilo.org

(15.05.2014).

međusobno i razlikuju, pri čemu mogu da se izvrše značajne klasifikacije vrsta (tipova) slobodnih
zona.

• S obzirom na način osnivanja zona slobodnih trgovina mogu biti : one koje su osnovane au

tonomnim aktima jedne države i slobodne zone koje se osnivaju međunarodnim multilateralnim
ili bilateralnim ugovorima.

• Prema vrsti djelatnosti slobodne zone se dijele na : 1.slobodne zone sa ograničenim fun

kcijama i 2. slobodne zone sa potpuno slobodnim funkcijama.

• S obzirom na istorijski karakter, slobodne zone mogu se podijeliti : 1.na one koju su nastale

i razvile se iz slobodnih luka, 2.one koje se nijesu razvile iz slobodnih luka.

• Prema načinu upotrebe imamo slobodne zone koje su: 1.namijenjene opštoj upotrebi (na

mijenjene upotrebi svih ili pojedinih zemalja) i 2.slobodne zone koje su namijenjene posebnim
upotrebama.

Kad su u pitanju funkcije slobodnih zona, mogu se izdvojiti sljedeće: trgovinska

(tranzitna), skladišna i industrijska. Zone industrijskog karaktera predstavljaju dobro područje za
investiranje kapitala i to kako domaćeg tako i inostranog, ali je svakako u interesu zemlje doma
ćina da se u ovakvoj zoni ograniči rad inostranih preduzeća.

Na osnovu kriterijuma koji određuju prirodu same zone, postoje mnoge klasifikacije i

podjele slobodnih carinskih zona. Razlikujemo sljedeće:
• prema načinu osnivanja: zone koje se osnivaju u autonomnim aktima pojedinih država – na taj
način osnivaju se zone po zakonima nacionalnih država kao što je slučaj sa većinom slobodnih
carinskih zona u svijetu, a često se i njihov status uređuje carinskim zakonima; zone koje se osni
vaju međunarodnim bilateralnim i multilateralnim ugovorima na određenim međunarodnim konfe
rencijama (ovdje spadaju slobodne teritorije koje su određene da stimulišu razvoj ekonomije
izvjesnih regiona). Pored toga, pojedinim teritorijama kao što je Hong Kong, daju se ne samo
carinske   već   i   finansijske   olakšice   koje   doprinose   ubrzanom   razvoju   industrije   i   privlačenju
kapitala;
•  prema vrsti djelatnosti: slobodne carinske zone sa ograničenim funkcijama, zone sa potpuno
slobodnim funkcijama, gdje spadaju zone u kojima su dozvoljene pored skladišne, trgovinske i
tržišne djelatnosti i sve ostale djelatnosti koje se vrše u zonama: oplemenjivanje, industrijska
proizvodnja i dr;
•  prema   namjeni:   zone   namijenjene   opštoj   upotrebi   i   zone   namijenjene   upotrebi   pojedinih
zemalja;
•  prema istorijskoj genezi: zone čije su preteče bili slobodni lučki gradovi i zone koje nijesu
nastale iz slobodnih lučkih gradova;
• prema stepenu povlašćenosti: zone koje nijesu izuzete iz carinske teritorije odnosne države. U
ovoj grupi razlikujemo još zone u kojima se posredno vrši carinski nadzor, zone koje uživaju
carinsku eksteritorijalnost tj. nadzor se vrši samo do ulaska i nakon izlaska robe iz zone.

Strukturu proizvodnje u slobodnim zonama svake zemlje, po pravilu, obilježava po jedna

dominantna grana industrije. U većini slobodnih zona svijeta dominira monokultura elektronike

Posebno je značajno snabdijevanje vodom i postojanje kvalitetne telekomunikacione mreže, pove
zane sa međunarodnim mrežama. Isto tako, potrebno je da administrativna infrastruktura bude
efikasna, posebno u pogledu izdavanja dozvola, carinskih formalnosti, zaključivanja ugovora o
izdavanju zgrada i poslovnog prostora, itd. Od izuzetnog značaja je status zemlje domaćina u
međunarodnim ekonomskim odnosima i njen pristup tržištima razvijenih zemalja.

Formiranje slobodnih carinskih zona u željezničkim i drumskim centrima takođe pred

stavlja tekovinu novijeg vremena. S obzirom na tehničke predispozicije, najprije se oko važnih
puteva  kretala geneza razvoja saobraćaja, a u blizini morskih luka obično su se nalazila bogata
gravitaciona zaleđa. Saobraćaj i trgovina činili su simbiozu sa morskim lukama koje su zahvalju
jući akumuliranju privrednih potencijala doživljavale svoj veliki prosperitet. Pomorski transport
doživljava procvat, što je razumljivo s obzirom da su troškovi pomorskog transporta 8 do 12 puta
jeftiniji od troškova kopnenog transporta.  Na osnovu navedenog, može se konstatovati da se
slobodne zone na bazi elemenata geografske lokacije i saobraćajnih predispozicija mogu locirati
u: morskim lukama; rječnim pristaništima; željezničko saobraćajnim čvorištima  i aerodromima.
Dakle, slobodne luke i njihov kontinuirani nastavak slobodne carinske zone prvenstveno su bile
locirane na morskim lukama kao centrima svjetskog saobraćaja.

Tamo gdje status slobodne luke

poboljšava inače povoljne preduslove, dolazi do povećanja robnog prometa u luci, i obrnuto, bez
potrebnih geografsko saobraćajnih predispozicija nema prometa roba i saobraćaja.

Lociranje slobodnih zona u rječnim pristaništima predstavlja tekovinu novijeg vremena i

bilo je rezultat euforije za institutima povlašćenih carinskih režima u periodu između dva svjetska
rata. U tom periodu uspostavljen je zapažen broj slobodnih carinskih zona na Dunavu: Regenz
burg, Bratislava, Beč itd.

Kao varijanta slobodnih carinskih zona javljaju se i aerodromi, a tipičan

primjer konstituisanja slobodnih carinskih zona na ovim lokalitetima predstavlja međunarodni
aerodrom Šenon u Irskoj.

Slobodna trgovina ima veliki broj zagovornika. Sa druge strane, uprkos velikom broju

regionalnih integracija, postoji veliki broj odluka koje idu u prilog protekcionizmu, čije su mjere
često predmet donosioca odluka u nerazvijenim zemljama.Može se reći da je najčešće predmet
protekcionističkih mjera nerazvijenih zemalja trgovina sa azijskim zemljama. Tako naprimjer,
Kina kao brzorastuća privreda Azije, predstavlja ozbiljnu prijetnju privredama nerazvijenih
zemalja, iako se često u praksi kao jedno od rješenja ističe rast carina prema ovoj i drugim azij
skim zemljama.

Pred sličnim izazovom se, takođe nalazi i privreda Evropske unije. Zbog ekspanzivnog

rasta uvoza odjeće i obuća iz azijskih zemalja iz Evropske unije, čuju se mnogi glasovi u prilog
zaštite domaće proizvodnje. Tako je početkom oktobra 2006.godine, u cilju zaštite domaćih
proizvođača, na prijedlog Italije, EU povećala carine na uvoz obuće iz Kine na 16,5 % i
Vijetnama na 10 %.

Izvor:

www.bbc.co.uk

Brussels extends Asias shoe tariff” BBC

(04.oktobar 2006.godine).