Pismena isprava koja ne sadrži sve bitne čekovne elemente prema zakonu ne može se
smatrati čekom. Ovo se ne odnosi na bitne pretpostavljene čekovne elemente, pod
uslovom da se ti elementi mogu pretpostavljati. Bitna pravila o meničnim radnjama
uglavnom se primenjuju kada se radi o čeku uz određene specifičnosti.
Ček je hartija od vrednosti kojom njen izdavalac (trasant) traži nalog (bezuslovan uput)
trasatu (banci) da licu određenom u čeku isplati naznačenom svotu novca iz transantovog
pokrića.
2
Iz definicije čeka se vidi da se ovde uspostavlja pravni odnos između tri subjekta. To su
odnosi između izdavaoca čeka (trasanta), čekovnog dužnika (trasata) i imaoca čeka
(remitenta) ili nekog drugog lica.
Ček je sredstvo plaćanja koji zamenjuje gotov novac, odnosno to je surogat novca, koji
služi za bezgotovinsko plaćanje, zbog čega ima veliki ekonomski značaj.
Sa gledišta vlasnika sredstava, odnosno lica koje vrši plaćanje, upotreba čeka je način da
plaćanje bude praktičnije i brže. Bezgotovinskim plaćanjem putem čeka izbegavaju se
opasnosti čuvanja i manipulisanja gotovim novccm, kao što su krađa novca,
habanje
3
,novčanica, fizičko uništavanje novčanica i dr. Istovremeno, deponovana
sredstva u banci nose kamatu, čime se bar nominalno uvećavaju (realni prinos zavisi od
inflacije).
Isprava slična čeku nastala je još u starom veku. Međutim, mnogo sličnije savremenom
čeku bile su potvrde koje su izdavali venecijanski bankari svojim klijentima koji su kod
njih deponovali novac. Ipak, preovladava mišljenje da se današnji ček pojavio u
Engleskoj 1742. god.
U vezi sa pravnom prirodom čeka pojavljuju se dve teorije:
1. ugovorna teorija;
2.
teorija jednostranag akta.
Smatra se da su predstavnici ove druge teorije u pravu, jer ček, kao sredstvo plaćanja,
predstavlja jednostrani pravni akt, tj. jednostranu izjavu volje. Ovo iz razloga što
izdavalac čeka daje jednostrani nalog trasatu (banci) da isplati jednu određenu sumu
novca korisniku.
Zakonodavno regulisanje čeka javlja se krajem XIX veka i početkom XX veka, baš u
vreme kada se javljaju prve unifikacije čekovnog prava.
Prvi značajniji rezultati u vezi unifikacije postignuti su posle I svetskog rata na Ženevskoj
konferenciji 1931. g. na kojoj su usvojene tri konvencije:
2
Dr Radomir Đurović - Međunarodno privredno pravo, Beograd, 1991,str. 391.
3
Dr Aleksandar Živković, Dr Petar Bojović. Mr Dragoslava Sredojević, Mr Vesna Senić ,Menadžment
deviznog poslovanja“ Big štampa,Beograd 2005 str 93
3
