SEMINARSKI RAD
TEMA: CENTRALNA BANKA
1
SADRŽAJ
REZIME
..................................................................................................................3
UVOD……………....………………………………………………………………………….4
1. CENTRALNA BANKA………………………………………………………………….....5
2. OSNOVNE FUNKCIJE I OBELEŽJA CENTRALNE BANKE………………………......7
3. MONETARNO-KREDITNA FUNKCIJA CENTRALNE BANKE…………………….10
3.1.
Polazne premise efikasne monetarne
politike……………………………......12
3.2.
Primarna emlsija kao inicijalni novae centralne
banke......................................14
3.3.
Tokovi
primarne
emisije....................................................................................16
3.4. Ciljevi monetarne
politike................................................................................17
3.5. Mehanizam monetarno-kreditnog
regulisanja....................................................19
3.6. Stvaranje i ponistavaje
novca...............................................................................19
5. VLASNICKI ASPEKT KONSTITUISANJA CENTRALNIH BANAKA.......
20
4. MONETARNI SUVERENITET I CENTRALNE
BANKE..............................................21
6.
STEPEN
NEZAVISNOSTI
CENTRALNE
BANKE.......................................................21
2
organizacijama, i to posebno sa Međunarodnim monetarnim fondom i Grupom
Svetske Banke. Ona za državu obavlja određene poslove na finansijskom
tržištu. Centralnu banku treba shvatiti kao veoma važnu finansijsku instituciju
moderne privrede, koja je državna ustanova sa društvenom funkcijom
kontrole operacija delova nacionalnog finansijskog sistema i kontrole rasta
novčane mase.
Ključne reči: Centralna banka, monetarni sistem, kreditiranje, monetarna
politika, primarna
emisija novca, stabilnost cena.
ABSTRAKT: The Central Bank
's main
monetary institutions - credit
system and the executive body of the monetary credit policy in one
country. As a rule
, there are
two central banks that have the same status
,
powers and
responsibilities
.
Central banks in developed market
economies represent government or quasi-
government institutions,
which is
one of the main tasks to achieve specific goals for the whole economy
,
such asmacro liquidity of the system
, preventing
mass bankrodstva
banks , high unemployment
,
rather than maximization of profit, which is
the main task commercial banks.
Price stability and the stability of the purchasing power of
national currencies
,
the maintask of the central bank as an institution
in market economies
.
This task is the sameregardless of which
country does. Provide reproductive process with sufficient amount of
money and that it does not cause devaluation of national currency and not
to jeopardizethe process is what the central bank must make
.
The central bank must make orientation and stabilization of overall
economic activity in the country
,
must also maintain relations with
international organizations
, particularly
with the International Monetary
Fund and World Bank Group
.
It for the state to perform certaintasks in
the financial markets
.
Central Bank should be seen as an
important financialinstitution of the modern economy, which is a state
institution with a social control functionoperation sections of the
national financial system and control of money supply growth
.
Keywords
:
central bank
,
monetary system
, banking, monetary policy, the
primary
money
issue
, price stability.
4
UVOD
Centralna banka je jedna od najvažnijih finansijskih institucija u okviru
finansijskog sistma i finansijskog tržišta u svakoj nacionalnoj ekonomiji.
Stabilnost cena, odnosno stabilnost kupovne moći nacionalne valute
predstavlja jedan od glavni zadatak centralne banke, pored toga na obavlja i
veći broj funkcija koje doprinose ostvarivanju kako makro, tako i mikro
ekonomskih ciljeva.
Na makro nivou, centralna banka je odgovorna za sprovođenje
monetarne, kreditne i devizne politike što ima značajne implikacje na opštu
privrednu ravnotežu. Na mikro nivou, ona vrši kontrolu i daje podršku
funkcionisanju većeg broja finansijskih institucija koje čine finansijski sistem.
Centralna banka utiče na najvažnija zbivanja na finansijskim tržištima,
finansijskom sistemu, ali i šire na celokupnu privredu jedne zemlje.Centralna
banka je javna ili kvazi – javna agencija sa eksplicitnim i ekskluzivnim pravom
kontrole novčanih i kreditnih poslova. Kao “banka svih banaka”, čijim
posredstvom komercijalne banke mogu namirivati svoja uzajamna
potraživanja, garantuje vrednost domaće valute, vodeći politiku stabilnosti
cena. Može da skuplja, obrađuje i da analizira informacije o finansijskim
tokovima i o realnoj ekonomiji.
Državna banka koja emituje novac i vrši kontrolu poslovnia banaka, pa
se otuda i naziva “banka banaka”. Pored emisije novca, centralna banka
prihvata depozite po viđenju od poslovnih banaka, daje kratkoročne pozajmice
državi i vodi monetarnu politiku. Tako je centralna banka stekla monopol da
vrši emisiju novca, kako bi u svakom trenutku bila spremna da državnom
budžetu odobri pozajmicu ili da plasira državne obveznice.Centralna banka je
zadužena od države da vodi monetarnu politiku, čime treba da se obezbede
razvojni i stabilizacioni ciljevi ekonomske politike.
1
Centralna banka kao monetarna vlast je osnovni i najvažniji učesnik na
tržištu novca. Ona je praktično osnivač, organizator, regulator i kontrolor
ukupnih radnji i stanja na tržištu novca. U ostvarivanju te uloge centralne
banka se služi svojim instrumentarijem: kreditno-monetarnom i deviznom
politikom u kordinaciji sa fiskalnom (budžetskom i poreskom) politikom, kao i
politikom spoljnjeg i unutrašnjeg duga. Tako se očituje da je tržište novca u
modernoj privredi osnovni mehanizam preko koga centralna banka ostvaruje
svoju ulogu, kroz fino regulisanje. Zato je situacija na tržištu novca najbolji
indikator stanja u privredi odnosne zemlje.
Svojom globalnom aktivnošću centralna banka utiče na celokupna
privredna kretanja u zemlji. Svojom politikom ona dimenzionira privredni
rast, određujući cenu novca i kredita, odnosno utičući na prinose na
finansijskim tržištima. Ukoliko centralna banka nema sposobnosti da precizno
pozicionira realnu potrebu procesa reprodukcije za novcem onda nastupa
5
U monetarnoj teoriji i politici govori se o dve osnovne funkcije
centralne banke. Prvo centralna banka je nadležna za vođenje monetarne
politike, odnosno kontrolu ponude uovca, sa ciljem da se osigura niska stopa
inflacije bez kreiranja visoke stope nezaposlenosti. Karakteristično je da se
danas u razvijenim tržišnim privredama u hijerarhiji ciljeva monetarne
politike-stabilnost cena, ekonomski rast, puna zaposlenost, uravnoteženi platni
bilans - primat daje stabilnosti cena. Ovim se valorizuje značaj stabilnosti
nacionalne valute za ravnotežna privredna kretanja.
Međutim bilo bi pogrešno zaključiti da monetarna stabilnost
podrazumeva samo stabilnost cena. Kompleksno poimanje monetarne
stabilnosti podrazumeva stabilnost i-i-na u/. posli/.anje prilitne stabilnosti
deviznih kurseva i neometan promet na ImaiiMi'.kiiena uz postizanje
prilične stabilnosti deviznih kurseva tako da tržišni učesnici sa visokim
stepenom izvesnosti mogu planirati šta će se desiti u bliskoj budućnosti.
Druga osnovna funkcija centralne banke je funkcija ,,zajmodavca u
krajnjoj instanci"(lender ol'lasl resort) ili ,,poslednjeg utočišta banaka". Reč je
o obezbeđenju likvidnosti makroekonomskog sistema. U finansijskom sistemu
sa mnoštvom finansijskih posrednika potencijalna opasnost za pojavu
finansijskih panika i ugrožavanje finansijske stabilnosti je konstantno
prisutna. U ovakvim situacijama centralna banka se javlja kao spasilac koji je
sposoban i spreman da odobri zajmove poslovnim bankama i na taj način
spreči bankrotstvo. Objašnjenje za sposobnost centralne banke da daje
zajmove u vreme dubokih kriza leži u tome što ona ima mod da kreira rezerve.
3
U pojedinim razvijenim tržišnim privredama postoji dvostepeno
osiguranje protiv lančanog bankrotstva velikog broja banaka. U prvoj instanci
to predstavlja određeni tip javne korporacije za osiguranje depozita koja
garantuje do određenog iznosa štedne uloge građana. Ako iz bilo kog razloga
dođe do poremećaja normalnog funkcionisanja korporacije, u drugoj instanci
centralna banka, je uvek spremna da spasava takvu korporaciju delujući
kao ,,zajmodavac u krajnjoj instanci".
4
)
U razvijenim zemljama centralne banke koriste šest osnovnih
instrumenata realizovanja monetarne politike i kontrole kreditnog potencijala
privrede.
_____________________
3.M. Dželetović, “Finansijska tržišta”Beograd, str.37
4.D. Đukic, "Centralna banka i finansijski sistem", Čaiak, 2001., str. 12.
1) Rediskontni krediti bankama
Rediskontni krediti bankama obuhvataju kupovinu robnih ili drugih ko-
mercijalnih hartija od poslovnih banaka, na osnovu čega se menično
potraživanje prenosi na centralnu banku i vrši kreditna alokacija na račune
odgovarajućih poslovnih banaka. Radi se zapravo o kratkoročnom
finansiranju robnog prometa na bazi meničnog pokrića i maksimalnih rokova
do 90 dana. Postoje dva tipa kredita: rediskontni i krediti pokriveni
dokumentima.
5
7
