FAKULTET ZA POSLOVNE STUDIJE
BANJA LUKA
D I P LO M S K I R A D
TEMA: CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE
MENTOR: STUDENT:
DOC.DR KRISTIJAN RISTIĆ MIRKO NIKOLIĆ
MAJ 2013
S A D R Ž A J
UVOD ................................................................................................................. 4
Prvi dio
NASTANAK I OSNOVNE KARAKTERISTIKE CENTRALNE BANKE
BANKE BOSNE I HERCEGOVINE
1. Osnivanje, ciljevi i zadaci Centralne banke Bosne i Hercegovine................ 5
2. Organizacija i rukovodeća tijela Centralne banke Bosne i Hercegovine...... 8
3. Finansijski propisi ........................................................................................ 16
3.1. Kapital Centralne banke Bosne i Hercegovine.................................... 16
3.2. Obračunavanje čistog profita ili čistog gubitka Centralne
banke Bosne i Hercegovine................................................................ 16
3.3. Raspodjela čistog profita / alokacija čistog gubitka Centralne
banke Bosne i Hercegovine............................................................... 17
3.4 Pokrivanje deficita u kapitalu Centralne banke Bosne i
Hercegovine...................................................................................... 18
Drugi dio
OSNOVNE FUNKCIJE CENTRALNIH BANAKA I CENTRALNE
BANKE BOSNE I HERCEGOVINE
1. Emisiona funkcija......................................................................................... 19
2. Funkcija monetarnog regulisanja................................................................. 21
3. Funkcija «banke banaka»............................................................................. 26
4. Funkcija bankara drzave, odnosno vlade..................................................... 27
5. Kontrolna funkcija ( funkcija bankarskog nadzora )................................... 27
6. Funkcija organizacije platnog prometa........................................................ 28
7. Spoljnoekonomska funkcija......................................................................... 29
8. Monetarni odbor Bosne i Hercegovine ( aranzman currency ).................... 30
2
UVOD
Finansijski sektor u Bosni i Hercegovini u 1997. godini bio je veoma
nerazvijen, fragmentiran i imao je minornu ulogu u ekonomiji zemlje. Izdijeljenost
monetarnog sistema se manifestovala u postojanju i funkcionisanju dvije odvojene
centralne banke u okviru Bosne i Hercegovine: Narodne banke Republike Srpske i
Narodne banke Bosne i Hercegovine,kao i postojanju tri odvojena platna zavoda
(srpski, bosnjački i hrvatski), pri čemu su u opticaju bile čak četiri valute
(jugoslovenski dinar, bosanskohercegovački dinar, hrvatska kuna i njemačka
marka).Takodje je postojalo 76 registrovanih komercijalnjh banaka od kojih je
većina bila u drzavnom vlasnistvu i veoma male, pri čemu nijedna nije radila na
teritoriji cele drzave,a gradjani su drzali veoma malo svoje stednje u bankama.
Osnivanje Centralne banke Bosne i Hercegovine prestavljalo je početak
monetarnog ujedinjenja Bosne i Hercegovine, a time i unapredjenje bankarskog i
finansijskog sektora u cjelini.
Uslovi u kojima je nastala,kao i tendencije koje su indicirale njeno stvaranje,
predstavljaju dovoljno intrigantan razlog za detaljniju analizu i pozicioniranje
Centralne Banke BiH kao predmeta istrazivanja u diplomskom radu.
Strukturu diplomskog rada (pored uvoda, zaključka i literature) čine četiri
medjusobno povezana i komplementna dijela.
U prvom dijelu(Nastanak i osnovne karakteristike CB BiH)prezentiran je
postupak osnivanja CB BiH, i osnovni ciljevi osnivanja.
Drugi dio(Osnovne funkcije CB BiH)odnosi se na osnovne funkcije CB BiH,
sa posebnim osvrtom na aranzman karensi bord (currency board).
U trecem dijelu (Finansijski izvjestaj CB BiH) prikazani su bilansi stanja i
bilansi uspjeha po godinama poslovanja.
Četvrti dio (Monetarna kretanja) obuhvata prikaze kretanja novčane mase,
neto strane aktive i kredita.
U postupku predmeta istrazivanja diplomskog rada korisćene su različite
naučne metode koje su omogućile prikupljanje,prezentovanje, analizu i
interpretaciju svih relevantnih podataka koji se odnose na osnivanje i
funkcionisanje CB BiH. Korisćena je statistička metoda, saiscrpnom primjenom
tabela i grafikona, kao i metode analize, sinteze, indukcije, dedukcije, klasifikacije
i komparacije.
4
Prvi dio
NASTANAK I SNOVNE KARAKTERISTIKE
CENTRALNE BANKE BOSNE I HERCEGOVINE
Početak geneze Centralne banke BiH, sa formalnog aspekta,iniciran je
Dejtonskim mirovnim sporazumom (1995). U okviru Aneksa 4 (Ustav Bosne i
Hercegovine) članom 7. date su opste smernice za osnivanje,nadleznosti i organe
upravljanja Centralne banke BiH. Tako se članom 7. daju ovlasćenja i to
isključivo CB BiH da vrsi emisiju novca i emisiju novca i kontrolu vrijednosti
valute, kao i da vodi monetarnu politiku u Bosni i Hercegovini. Pri tome se prvi
period (sest godina od osnivanja) ograničava mogućnost imenovanja guvernera
CB BiH od strane visokih drzavnih organa BiH, kao i odstampavanje domaće
valute bez pokrića.
1. Osnivanje, ciljevi i zadaci Centralne banke Bosne i Hercegovine
Centralna banka Bosne i Hercegovine osnovana je u skladu sa Zakonom o
Centralnoj banci Bosne i Hercegovine, koji je usvojila Parlamentarna skupstina
BiH 20. juna 1997. godine, saglasno Opstem okvirnom sporazumu za mir u Bosni
i Hercegovini. Centralna banka Bosne i Hercegovine je počela sa radom 11.
avgusta 1997.godine. Osnivanje Centralne banke BiH automatski je značilo
prestanak rada Narodne banke Republike Srpske i Narodne banke BiH, kao i
ukidanje svih njihovih pratećih elemenata. Na taj način stvorena je jedinstvena
centralna banka na nivou BiH, sto podrazumijeva dosljednu primjenu principa:
jedna drzava – jedna centralna banka.
Po zakonu Bosne i Hercegovine, zakonu Federacije Bosne i Hercegovine i po
zakonu Republike Srpske, Centralna banka je pravno lice sa punim ovlasćenjima,
pa u skladu sa tom činjenicom ima mogućnosti da zasniva ugovorne odnose, da
nabavlja i raspolaze sa svom pokretnom i nepokretnom imovinom i da bude strana
u sudkim postupcima, Sjediste centralnog ( glavnog ) ureda je u Sarajevu, ali je u
njenoj organizacionoj strukturi prisutan odredjen stepen teritorijalne
decentralizacije. To znači da centralna banka osniva i idrzava, pored centralnog
ureda, i odredjene departmane: glavne jedinice, filijale, predstavnistva, i sl. Tako
se u sastavu Centralne banke nalaze:
5
2. izdavanje propisa i smjernica za ostvarivanje djelatnostu Centralne banke, u
okviru ovlasćenja utvrdjenih Zakonom;
3. čuvanje i upravljanje sluzbenim deviznim rezervama Centralne banke na
siguran i profitabilan način;
4. pomoć ili uspostavljanje i odrzavanje odgovarajućih platnih i obračunskih
sistema;
5. kordinacija aktivnosti agencija koje su nadlezne za izdavanje bankarskih
licenci i vrsenje supervizije banaka u Entitetima na način kako to odredi
Upravno vijeće Centralne banke,uključujući mjesečne sastanke
rukovodilaca tih agencija sa prestavnicima Centralne banke i podnosenja
mjesečnih izvestajaod strane tih agencija Centralnoj banci o njihovim
aktivnostima i o kretanjima u finansijskim institucijama u njihovoj
nadleznosti.
Za razliku od Upravnog odbora, u nadleznosti centrale,glavnih jedinica i
filijala nalaze se sledeći zadaci :
1. primanje depozita od institucija na nivou Bosne i Hercegovine i
komercijalnih banaka radi ispunjenja zahtjeva za obaveznim rezervama;
2. stavljanje i povlačenje iz opticaja domaće valute (konvertzibilne marke),
uključujuci novčanice i kovanice zakonskog sredstva plaćanja, i pri tome
pridrzavajući se strogog pravila currency board koje je definisano
Zakonom;
3. obavljanje deviznih operacija na zahtjev banaka čije je sjediste u regionu
koje pokriva glavna jedinica;i
4. prikupljanje podataka koji se odnose na ekonomske i finansijske aktivnosti
u regionu u kojem se nalazi njihovo sediste.
U cilju objektivnog izvrsavanja svojih zadataka,organi Centralne banke BiH su
nezavisni od Federacije Bosne i Hercegovine, kao i svake javne agencije i organa.
To znači da se niko ne moze mijesati u način obavcljanja djelatnosti Centralne
banke biti bezpravno uticati na bilo kojeg člana njenih organa.
Ciljevi Centralne banke BiH, pa time i njena djelatnost,nisu samo
internoorjentisani,u smislu da su samo ograničeni na područje BiH. Njen
djelokrug rada ima i medjunarodni karakter, i u tom pogledu ona je faktor
različitih aspekata medjunarodne saradnje. Tako Centralna banka zastupa BiH U
svim medjunarodnim tijelima i organizacijama koje se bave monetarnom
politikom i učvrsćivanjem finansijske i ekonomske stabilnosti.
7
