Univerzitet za poslovne studije
Banja Luka
SEMINARSKI RAD
PREDMET:
Monetarna ekonomija i bankarski menadžment
TEMA
:
„Centralna banka i monetarna politika“
Profesor: Student:
Doc.dr Kristijan Ristić Ljiljana Tuševljak
Istočno Sarajevo, jun 2016
Sadržaj:
Strana
UVOD
...................................................................................................................
2
1. VRSTE FINANSIJSKIH TRŽIŠTA
..............................................................
3
2. NOVČANO TRŽIŠTE
....................................................................................
4
2.1 Tržište novca
.....................................................................................................................
5
2.1.1 Hartije od vrijednosti na tržištu novca
....................................................................
6
2.1.2 Učesnici na tržištu novca
........................................................................................
8
2.1.3 Tehnologija rada na tržištu novca
...........................................................................
9
2.1.4 Kamata kao cijena novca
......................................................................................
10
3. TRŽIŠTE KAPITALA
..................................................................................
11
3
.1 Vrste tržišta kapitala
.......................................................................................................
11
3.2 Hartije od vrijednosti na tržištu kapitala.........................................................................12
3.1.1 Akcije ili dionice...................................................................................................12
3.1.2 Dugoročne obveznice
............................................................................................14
3.1.3 Futures (fjučersi)...................................................................................................15
3.1.4 Opcije....................................................................................................................15
3
.3 Učesnici na tržištu kapitala.............................................................................................15
4. DEVIZNO TRŽIŠTE
....................................................................................
16
4.1 Pojam i vrste deviza........................................................................................................16
4.2 Učesnici na deviznom tržištu..........................................................................................16
5. ZAKLJUČAK
................................................................................................
17
L
ITERATURA..................................................................................................
18
1
1. VRSTE FINANSIJSKIH TRŽIŠTA
Podjelu finansijskih tržišta možemo vršiti na osnovu više različitih kriterija. Najpouzdaniji i
najčešći kriterij je podjele finansijskih tržišta je na:
1) novčano tržište,
2) tržište kapitala,
3) devizno tržište.
Uzimajući u obzir mjesta na kome se transakcije obavljaju i područja na koje se odnose
postoje:
1) lokalna finansijska tržišta,
2) nacionalna finansijska tržišta, i
3) međunarodna finansijska tržišta.
Sa aspekta prirode prava koja se nalaze u osnovi finansijskih instrumenata kojima se trguje,
postoje:
1) tržišta osnovnih hartija od vrijednosti,
2) tržišta instrumenata duga,
3) tržišta vlasničkih instrumenata, i
4) tržišta izvedenih, derivatnih hartija od vrijednosti.
Prema vremenu plaćanja i isporuci finansijske aktive, postoje:
1) promptna (gotovinska) tržišta i
2) terminska tržišta.
U odnosu na način emitovanja hartija od vrijednosti, postoje:
1) primarna tržišta i
2) sekundarna tržišta.
Prema organizacionoj strukturi, tržišta mogu biti:
1) aukciona, gdje kupac postaje onaj koji ponudi najveću cijenu,
2) posrednička, na kojima se poslovi obavljaju preko brokera i dilera,
3) posrednička, na kojima se poslovi obavljaju preko šaltera.
U odnosu na prirodu finansijskih tokova postoje:
1) direktna tržišta i
2) intermedijarna tržišta.
Po stepenu organizovanosti mjesta operacije, finansijska tržišta se dijele na:
1) organizovana i
2) slobodna tržišta.
U zavisnosti od vremena dospijeća ili naplate na tržištu finansijska tržišta se dijele na:
1) tržište novca i
2) tržište kapitala.
3
2. NOVČANO TRŽIŠTE
Novčano tržište je dio ukupnog finansijskog tržišta na kome se trguje novcem, kratkoročnim
vrijednosnim papirima sa rokom dospijeća do jedne godine dana. Sam pojam novčanog tržišta
podrazumijeva:
a) institucionalno definisan prostor i vrijeme,
b) ponudu i tražnju novca, tj. novčanih sredstava u vidu kratkoričnih kredita, te
kratkoročnih hartija od vrijednosti, i
c) učesnike, instrumente i „tehnologiju“ rada.
Novčano tržište prestavlja ukupnost svih kratkoročnih novčanih transakcija u okviru jedne
nacionalne ekonomije. Ono u sebi objedinjuje ukupnu ponudu i tražnju novčanih sredstava,
finansijskih instrumenata, kao i finansijske transakcije koje se obavljaju u odnosima između
fizičkih i pravnih lica međusobno, kao i između preduzeća i finansijskih organizacija i
stanovništva i između svih njih na jednoj strani i države i Centralne banke, na drugoj strani.
Novčano tržište se dijeli na:
1) kreditno tržište,
2) eskontno tržište,
3) lombardno tržište,
4) tržište kratkoročnih hartija od vrijednosti, i
5) tržište žiralnog novca.
Kreditno tržište je dio novčanog na kome se trguje kreditnim materijalom, sa rokom dospijeća
do jedne godine dana. Dakle, na ovom tržištu se susreće ponuda i tražnja za kratkoročnim
kreditima. S tim u vezi, formira se njihova cijena u vidu kamate. Za kreditno tržište se kaže da
je najkonzervativnije, nanetraženije tržište od svih novčanih tržišta. Stepen tržišnosti se
određuje prema sposobnosti pretvaranja imovine u viši likvidniji oblik. Kako se kratkoročni
kredit vraća tek po isteku roka dospijeća, to je stepen likvidnosti ovdje najmanji.
Eskontno tržište je takav oblik tržišta gdje se trguje eskontnim materijalom koji se u bilansu
vodi kroz poziciju „mjenični portfolio“. Mjenica je hartija od vrijednosti eskontnog tržišta
koja vrši funkciju obezbjeđenja instrumenata plaćanja. Ona je strogo formalni instrument.
Cijena eskontnih kredita se izražava preko eskontne kamate, kojoj, kao indikator za kretanje,
služi ekontna stopa Centralne banke.
Lombardno tržište je specijalizovano tržište za trgovinu lombardnim materijalom robnog
karaktera, gdje spadaju faktura i založnica. Takođe, na njemu se trguje i lombardnim
materijalom nerobnog karaktera, gdje spadaju hartije od vrijednosti iza kojih stoji finansijska
transakcija u lombardnim kreditima. Cijena kojom se trguje na lombardnom tržištu je
lombardna stopa, koja je kao i eskontna stopa diskontnog karaktera. Po pravilu je veća od
eskontne stope, a manja od kreditne.
Tržište kratkoročnih hartija od vrijednosti je tržište na kome se emituju i primarno prodaju
hartije od vrijednosti i istovremeno trguje već emitovanim hartijama od vrijednosti
kratkoročnog karaktera. Dakle, ono obuhvata primarno i sekundarno tržište, odnosno tzv.
prodaju iz prve ruke i naknadnu prodaju. Tržišni materijal ovog tržišta čine hartije od
vrijednosti javno-pravnog izdanja, čiji su emitenti banke i privredne organizacije. Cijena na
4
