UNIVERZITET U TRAVNIKU
FAKULTET ZA MENADŽMENT I POSLOVNU EKONOMIJU
EKONOMSKI RAZVOJ
CILJEVI EKONOMSKOG RAZVOJA
1. UVOD
Pojam ekonomskog razvoja definišemo kao dugoročni proces održivog porasta
proizvodnje i dohotka praćen strukturnim poboljšavanjem pri njihovom
stvaranju i raspodjeli čiji je cilj, dugoroćno povećavanje mogućnosti
zadovoljavanja ukupnih potreba te zajednice ili države tj. neprekidan porast
životnog standarda, finansijske samostalnosti i političkih sloboda naroda.
1
Proučavanje ekonomske teorije postalo je posebno značajno u doba kada su se
desila dva značajna ekonomska i politička događaja novije vijeka.
Prvi je bila velika ekonomska kriza koja se desila 30-tih godina prošlog stoljeća
čiji je značaj posebno pogodio SAD. U to vrijeme su se tražila razumna rješenja
i istraživanja krupnih problema koji su se ispoljili u funkcionisanju tadašnjih
kapitalističkih privreda.
Druga se desila nakon završetka drugog svjetskog rata, a odnosila se posebno
na ekonomsku i političku situaciju u svijetu. U tom periodu je došlo do
političkog osamostaljivanja velikog broja zemalja koje su iz uslova krajnje
nerazvijenosti pokušavale naći što kraći put do vlastitog ekonomskog razvoja.
2. EVOLUCIJA POJMA EKONOMSKOG RAZVOJA
1
„Ekonomski razvoj“, Doc.dr. Fahrudin Šebić.
privređivanja, promjene koje imaju značaj za inpute i njihovo ušešće u porastu
ukupnog outputa, stepen zadovoljavanja različitih ljudskih potreba, počev od
onih najbitnijih tj. egzistencionalnih pa do onih koje podstiču kreativnost
čovjeka, daju samopouzdanje čovjeku.
Ovaj koncept podrazumijeva:
- porast materijalne proizvodnje i usluga, kao i rast realnog društvenog
proizvoda i nacionalnog dohotka;
- promjene do kojih dolazi pod dejstvom naučnog i tehničkog progresa;
- stvaranje uslova za svestrani razvoj ličnosti;
Posebno se naglašava razumijevanje ekonomskog razvoja kao odvijanje
sljedeća tri procesa:
- normativnog procesa – usmjerenje ka realizaciji određenih
opredijeljenih ciljeva;
- multidimenzionalnog procesa- povezivanja niza stanovišta posmatranja
života i potreba pojedinaca i zajednica;
-
konzistentnog procesa- potrebe usklađivanja različitih ciljeva koje je
razvojem potrebno ostvarivati.
2
70-tih godina prošlog stoljeća nastao je do tzv. indeks kvaliteta života POLI
INDEKS kao pokazatelja kojim se mjeri stepen zadovoljavanja osnovnih
potreba stanovništva, a koji se izražavaju u tri pokazatelja:
1. Očekivanog trajanja života;
2. Stope dječijeg mortaliteta;
2
„Ekonomski razvoj“, Doc.dr. Fahrudin Šebić.
3. Stope pismenosti.
Na osnovu analize ovih pokazatelja možemo doći do podataka ocjene
ekonomskog razvoja neke zajednice ili države.
Početkom 90-tih godina nastaje koncept održivog humanog razvoja
(sustainable human development). U ovom konceptu su eksploatacija resursa,
smjer investiranja, tehnološki razvoj usklađene sa ciljem zadovoljavanja
sadašnjih i budućih potreba pojedinaca i zajednice.
Cilj održivog- humanog razvoja:
- ekonomski: rast, efikasnost, stabilnost;
- socijalni: jednakost, kulturni identitet;
- okolinski: zdrava okolina, racionalna upotreba resursa koji se mogu
obnoviti;
Da bi se ovi ciljevi mogli ostvariti potreban je politički, društveni, proizvodni,
tehnološki i administrativni sistem. Afirmacija ovog koncepta dovela je do
novih pokazatelja: pr. Indeks blagostanja, indeks ljudske slobode.
Među mnogobrojnim pokazateljima najčešće je u upotrebi indeks humanog
razvoja (human development indeks) koji je prihvaćen na nivou Ujedinjenih
nacija kao najpogodnije mjerilo životnog standarda stanovništva.
Za izračunavanje ovog indikatora se koriste četiri pokazatelja:
1. očekivani životni vijek
2. stopa pismenosti odraslih
3. prosječne godine školovanja
4. društveni proizvod po stanovniku.
- odsustvo jače izraženih ciklusa ekonomske aktivnosti –konjukturnih
ciklusa;
- održavanje što niže stope nezaposlenosti;
- stabilan nivo cijena- odsustvo inflacije;
- povoljna situacija u ekonomskim odnosima sa inostranstvom.
Aspekt strukturnih promjena naglašava da se svaka ekonomska cjelina sastoji
od određenih dijelova koji svojim odnosima, srazmjerama i vezama čine njenu
strukturu. Strukturne promjene se dešavaju u svim dijelovima, ali su
najznačajnije one koje se događaju u proizvodnji, raspodjeli i potrošnji. Do
strukturnih promjena najčešće dolazi pojavom novih djelatnosti, pri čemu se
neke od njih razvijaju brže od drugih. Za praćenje ovih promjena koristi se
podjela ekonomskih aktivnosti.
3
3.2.
Rast zaposlenosti
Rast zaposlenosti, odnosno smanjivanje nezaposlenosti je jedan od ključnih
ciljeva razvoja. Visoke stope rasta zaposlenosti znače potpuno korišćenje
raspoloživih kapaciteta, rast životnog standarda i lakše rješavanje svih
društvenih problema. Zaposlenost možemo posmatrati sa 3 aspekta:
ekonomskog, socijalnog i psihološkog. Ekonomski aspekt obilježava
zaposlenost kao faktor razvoja i zaposlenost kao faktor raspodjele i potrošnje.
Socijalni i psihološki aspekt utiče na društvenu stabilnost i socijalni mir.
3.3.
Rast efikasnosti
Rast efikasnosti izražava odnos utrošenih ljudskih i materijalnih resursa i
vrijednosti dobivenih rezultata, odnosno ostvarivanje maksimalnih razvojnih
ciljeva sa minimalnim troškovima.
3
„Predavanja ekonomski razvoj“, dostupno na: www.scribd.com
