Diplomski rad Crna Gora pod austrougarskom okupacijom
DIPLOMSKI RAD
TEMA:
CRNA GORA POD AUSTROUGARSKOM OKUPACIJOM (1916-
1918)
PREDMET:
Profesor: Student:
Jul, 2016. godina
1
Diplomski rad Crna Gora pod austrougarskom okupacijom
Sadrzaj
Uvod......................................................................................................................3
Oslobodilački ratovi (1912—1918)…………………………………..…............4
Okupacija i oslobođenje........................................................................................5
Ujedinjenje sa Srbijom………………………………………………..................6
Kralj moli saveznike da Srbija ne okupira Crnu Goru..........................................7
Autonomija i komandovanje………………………………………….........……7
Okupatori nisu bili samo srpske jedinice……………………………..........……9
Bojkotovana kralj – saveznik..............................................................................13
Okupator Crnu Goru ugurao u '' veliku srpsku zajednicu ''................................14
Prvog decembra nestala Crna Gora.....................................................................15
Pocetni uspesi Crnogorsake vojske.....................................................................19
Nemačko-austrougarska ofanziva.......................................................................19
Austrougarska ofanziva.......................................................................................20
Hercegovački i Lovćenski front..........................................................................25
Nikola I Petrovic Njegos.....................................................................................26
Oslobodjenje Crne Gore......................................................................................27
2
Diplomski rad Crna Gora pod austrougarskom okupacijom
Oslobodilački ratovi (1912—1918)
Srpski i crnogorski oficiri u Đakovici
Balkanski ratovi
Glavni članci: Balkanski ratovi i Crna Gora u Balkanskim ratovima
Kraljevina Crna Gora najviše se proširila 1912. i 1913. godine tokom Balkanskih ratova.
Crna Gora je tada dobila Metohiju i predeo oko Skadarskog jezera.
Prvi svetski rat
Glavni članci: Prvi svetski rat i Crna Gora u Prvom svjetskom ratu
Za vreme Prvog svetskog rata Crna Gora je bila u Antanti. Posle Prvog svetskog rata
Kraljevina Srbija je anektirala Crnu Goru.
Kraljevina Crna Gora je odmah na početku rata stala na stranu Srbije i objavila rat
Austrougarskoj. Crna Gora i Srbija su se prvo odbranile od jakog napada, a potom i
izvršile zajedničku ofanzivu u Bosni protiv austrougarske vojske. Nakon Trojne invazije
na Srbiju, crnogorska vojska bitkom kod Mojkovca omogućuje srpskoj vojsci povlačenje
preko planina Crne Gore i Albanije. U jeku rata, kralj Nikola sa Dvorom i Vladom
napušta zemlju (odlazi u egzil) i sklanja se u Francusku u Bordo.
4
Diplomski rad Crna Gora pod austrougarskom okupacijom
Okupacija i oslobođenje
Glavni članci: Vlade Kraljevine Crne Gore u egzilu, Vojna generalna uprava u Crnoj
Gori, Crnogorski komiti i Jadranske trupe
Nakon izvesnog vremena, princ Mirko i preostali članovi Vlade i generali potpisuju
kapitulaciju 1916. godine, razoružavaju Vojsku i dopuštaju Austrougarskoj da uspostavi
svoju administraciju. Raspušteni vojnici ili idu kućama, ili odlaze u komite, ili napuštaju
zemlju bežeći u inostranstvo, ili preživljavaju Golgotu i pridružuju se srpskoj vojci na
Solunskom frontu. Austrougarska vlast je tada u školama umesto ćirilice uvela latinično
pismo.
1
Crna Gora se nalazila pod austrougarskom okupacijom naredne dve godine, a za to vreme
se proglašava 1917. godine Krfska deklaracija bez crnogorskog potpisnika. Nakon
proboja Solunskog fronta, dolaze savezničke trupe koje je okupiraju. Karađorđevići i
srbijanska vojska iskorišćavaju tu situaciju i Podgoričkom skupštinom proglašavaju
ujedinjenje Crne Gore sa Srbijom.
1
Popov, Čedomir (2000).
Istorija srpske državnosti: Srbija i Crna Gora novovekovne srpske
države
5
Diplomski rad Crna Gora pod austrougarskom okupacijom
Kralj moli saveznike da Srbija ne okupira Crnu Goru
1.-Na sednici Vrhovnog ratnog saveta savezničkih i udruženih sila u Versaju, 2.
novembra 1918. godine, odlučeno je da Crnu Goru posjednu francuske, engleske,
italijanske, američke i srpske trupe. Sve te vojne formacije stavljene su pod vlast
Vrhovnog ratnog saveta. To potvrđuje i predsednik Francuske Republike u pismu kralju
Nikoli, gde kaže da su sve vojne snage saveznika, uključiv i komandanta Istočne armije,
generala Franše Deperea, stavljene pod vlast Ratnog saveta velikih sila. Prema tome,
hijerarhijska vojna linija (lanac komandovanja) se protezala: Vrhovni ratni savet -
Komanda Istočne armije - Komanda srpske vojske. Komanda je formirana za Crnu Goru i
Kotor, zamišljena kao privremena, neposredno je bila stavljena pod vlast Glavnog
komandanta za istok F. Deperea, i njome je komandovao francuski general.
Autonomija u komandovanje
Međutim, srpski komandi je bila, ipak, ostavljena izvesna autonomija u komandovanju
sopstvenim detasman koji je nastupao pravcem Metohija - Crna Gora. No, u krajnjem
Vrhovna komanda savezničkih snaga je imala nad njom vojničku nadležnost.
Inače, kralj Nikola i nejska vlada bili su uporni u zahtevu da, ako treba Crnu Goru da
okupiraju saveznici, da to budu Francusko-britanske, ili italijanske trupe, a da se to
onemogući srpske trupama.
2. - Skladno opštem planu za proterivanje i savlađivanje neprijatelja na balkanskom
ratištu, a na osnovu odluka Vrhovnog ratnog saveta, vojni i pomorski predstavnici
(maršal Daglas Hag, Peršing i Peten) skicirali su nacrte primirja 7. oktobra 1918. godine,
kojima je odlučeno pod tačkom 5: '' Srbija, Crna Gora i Albanija biće evakuisane kao
gore navedene '' (radi se o evakuaciji Francuske, Belgije, Luksemburga i Italije).
Klemanso je javio telegramom Depereu 10. novembra 1918. godine da su savezničke
grupe namenjene za operacije u Crnoj Gori stavljene pod njegovu komandu i da srpski
trupe čine deo tih snaga, kao i italijanske, te je umesno izbeći kontakt između njih što je
moguće više. Inače, Pjaćetini (italijanski general) saopštio je Franše Depereu da je dobio
od svoje vlade nalog da prihvati princip mešovite operacije u Skadru, pod uslovom da se
okupacija Crne Gore rezerviše za Italiju, što je posle ocenjeno kao neka konfuzija. Inače,
komanda italijanskih snaga je dobila uputstvo da se komanda nad Kotorom ne može
dozvoliti srpskim oficiru.
Formiranje srpske detašmana usledilo je na osnovu Instrukcije glavnog komandanta
savezničkih armija, od 18. oktobra i na osnovu toga srpska komanda je izdala svoju
naredbu za komandanta skadarskih trupa. Srpski oficir za vezu pri Vrhovnoj komandi
savezničkih vojski Marinković izveštava Glavnog komandanta savezničkih armija da je
za komandanta skadarskih trupa imenovan pukovnik Milutinović i da su u sastavu ovih
jedinica II jugoslovenski puk, 3 brdsko baterije, ljudi pod komandom Koste Pećanca,
kasnije Ohridski detašman, a poslat je i dovoljan broj oficira, činovnika i crnogorskih
vojnika.
7
