Crte i tipovi ličnosti
1
Uvod
Poznato je da je svaki čovek drugačiji, ne samo po spoljašnjem izgledu, nego i po
psihološkim osobinama i karakteristikama. Svaka individua, sa nasleđem i
stečenim karakteristikama, ima svoje vlastite potrebe, želje, strahovanja, strasti, itd.
Čovekov izgled je nešto što prvo uočimo kada nekoga vidimo. Na prvi pogled
imamo jasnu sliku o njegovoj telesnoj konstrukciji i fizičkom izgledu, uopšte. Tako
da, donekle, na osnovu čovekovog izgleda možemo zaključiti i nešto o njegovim
unutrašnjim osobinama.
Možemo reći, da se na osnovu celokupne telesne onstitucije čoveka, najčešće
mogu prepoznati i pojedine osobine temperamenata, ali ne i čitavog karaktera i
ličnosti pojedinog čoveka.
.
Crte i tipovi ličnosti
2
1. Pojam ličnosti
Psihologija ličnosti izučava celinu psihičkog života i ponašanja i traži šta je
zajedničko i karakterstično za ljude.
Ličnost je dinamička struktura koju čini sistem međusobno povezanih crta
(temperament, karakter, sposobnost) motiva, vrednosti, stavova, itd. Najopštije, to
je stabilna organizacija individualnih karakteristika čoveka na osnovu koje se svaki
pojedinac razlikuje od svih ostalih.
Dva najčešća načina na koja se opšti način ponašanja ljudi prikazuje kao i pojedina
ličnost opisuje se:
Navođenje nekih pojedinih opštih osobina ili
crta ličnosti
Razlikovanje određenih
tipova ličnosti
Opšte osobine jesu crte ličnosti i one mogu biti manje više uopštene ili
generalizovane, manje ili više univerzalne. Razlikujemo crte temperamenta,
karaktera i sposobnosti.
Crte i tipovi ličnosti
4
je nalaženje pogodnih postupaka za utvrđivanje postojanja različitih osobina, kao i
za merenje u kom stepenu je određena crta ličnosti razvijena
2.1. Broj i vrste crta ličnosti
Svaki razvijeni jezik sadrži nekoliko hiljada termina, pre svega prideva i imenica,
kojima se označavaju takve uopštene osobine ličnosti s obzirom na koje je moguće
upoređivati pojedince međusobno. Lenj, sebičan, marljiv, nesebičan, uporan,
vedar, hladnokrvan, miran – neki su od primera takvih termina kojima oznalavamo
crte ličnosti. Ovaj broj termina kojima se označava spremnost za relativno trajne i
relativno opšte načine ponašanja pokušavaj stručnjaci srediti pre svega na dva
načina.
1. Svođenjem na ograničeni broj osnovnih osobina od kojih zavise i sa kojima
su povezane mnoge druge osobine i načini ponašanja – kao što se to
pokušava pomoću faktorske analize osobina ličnosti
2. Grupisanjem ovih osobina ili crta u nekoliko kategorija ili vrsta crta, a prema
tome na koje se oblike ponašanja ljudi odnose. Mi možemo prema ovom
merilu razlikovati crte temperamenta, karaktera i sposobnosti.
2.2. Faktorska analiza crta ličnosti
Svaka nauka nastoji da pojmovi koje ona koristi budu što egzaktniji i ekonomičniji.
Ona nastoji da za jednu određenu pojavu koristi jedan određen naziv i da
upotrebljava najmanje moguć broj naziva i pojmova, a da se ipak njima mogu
prikazati sve pojave koje se izučavaju. I u psihologiji ličnosti, u kojoj inače različiti
autori koriste veoma veliki broj različitih termina, često veoma neodređenih i
međusobno nedovoljno razgraničenih, učinjen je pokušaj da se pojmovi kojima se
opisuje ličnost što tačnije odrede i svedu na samo neophodno potreban broj. Jedan
od postupaka kojima se to nastoji postići jeste postupak faktorske analize.
Faktorska analiza je poseban računski postupak, kojim se omogućavaizračunavanje
korelacije između velikog broja podataka. Korišćenjem faktorske analize moguće
je svesti veliki broj crta ličnosti na manji broj međusobno nezavisnih faktora ili
primarnih osobina ili crta, kako ove faktore nazivaju neki autori.
