1. Šta je nadarenost odnosno darovitost?................................................4 2. Nadarena djeca.................................................................................... 5 3. Priroda i odlike darovitosti.....................................................................6
4.Osnovne osobine darovitosti
4.1. Potencijalna i produktivna darovitost.................................................7
4.1.3. Prostor vaspitnih uticaja.................................................................8
4.2. Osnovne sastavnice darovitosti.....................................................8
4.2.1. Sposobnosti....................................................................................9 4.2.2. Osobine ličnosti.............................................................................10 4.2.3. Kreativnost....................................................................................11
5.Kako prepoznati darovito dijete predškolskog i školskog uzrasta?..................................................................................................13
6.Podsticanje darovitosti........................................................................14 7.Rad sa darovitim učenicima.................................................................15
Postoji mnogo mitova o izuzetno posebnim osobama, a ta se
posebnost povezivala s natprirodnim silama ili s ludošću. B. Pascal naglašavao je da genijalnost graniči s ludošću, a ludost je toliko raširena među genijalnim ljudima da čovjek „zdrava razuma” postaje upravo nenormalan među genijalcima. Dakle, različiti su stavovi o nadarenoj i kreativnoj djeci, te ti pojmovi još uvijek egzistiraju u stereotipima kao što su: biti nadaren znači biti čudan, socijalno neadekvatan, loše adaptiran. Takve stavove nerijetko ne možemo izbjeći ni u školama.
Nadareno dijete je
dijete koje ima iznadprosječne sposobnosti i
specifične osobine ličnosti
.
Važnu ulogu u rastu, razvoju, kao i vaspitanje
nadarene djece imaju roditelji, odnosno porodica nadarenog djeteta
. Različito
od nekih shvatanja, nadarena djeca mogu biti rođena u svim porodicama, bez obzira na nivo obrazovanja roditelja, socioekonomski status, (ne)nadarenost roditelja i slično. Ističe se potreba da roditelji pruže poticajno, stimulativno, obogaćeno okruženje svome djetetu kako bi razvilo svoje potencijale, ali i pozitivne osobine ličnosti, sliku o sebi, samopoštovanje. Nadareno dijete ima specifične karakteristike i osobine i
2
1. Šta je nadarenost odnosno darovitost?
Nadarenost nije jednostavno definisati, jer ne postoji jedan
(ispravan) odgovor šta je nadarenost, već mnogobrojni i različiti odgovori koji uzimaju u razmatranje mnoge uslove i kriterije (vrijeme njenog javljanja, karakteristike ponašanja ili predviđanje budućeg ponašanja, vrstu ponašanja i slično).
Smatra se da postoji čak 160 definicija nadarenosti, što dovoljno
govori o složenosti ovog fenomena. Od definicije, odnosno razumijevanja
4
nadarenosti zavise svi ostali koraci koji će se poduzeti, kao što su: prepoznavanje, identifikacija, vaspitno-obrazovni rad i slično.
Neki autori smatraju da je nadarenost bilo koji oblik
iznadprosječnog funkcionisanja, dok drugi ističu da se pod time podrazumijevaju: visoke (opšte i/ili specifične) sposobnosti (posebno inteligencija), kreativnost i specifične osobine ličnosti (posebno motivacija). Winner (1996.; prema: Cvetković-Lay, 2002.) termin nadarenost koristi za opisivanje djece sa sljedeća tri obilježja:
1.
prijevremena razvijenost (brže napredovanje od prosječne djece),
2.
insistiranje da sviraju po svom (viša kvaliteta postignuća, drugačiji putevi učenja, samostalnost i samopouzdanje) i
3.
žar za svladavanjem (visoka motivisanost, opsesivan interes). Autorica ističe da je nadareno dijete rođeno s neuobičajenom sposobnošću da savlada određeno područje (ili područja).
Nadarena djeca veoma rano pokazuju znakove nadarenosti i ukoliko
su roditelji dovoljno informisani i aktivno se bave djecom, onda će biti spremni da što ranije prepoznaju ove znakove, pružaju adekvatnije podsticaje i obrate se za pomoć, savjet i podršku stručnjacima. Jedno od pitanja u anketi primijenjenoj u istraživanju za roditelje je bilo: „U kojoj dobi djeteta ste postali svjesni da imate drugačije dijete?“ Njih 98% je odgovorilo da je do treće godine djeteta primijetilo da se njihovo dijete razlikuje od ostale djece.
5
očekivanja, ali je u prvom planu dijete, a ne njegov uspjeh. To su uvijek tople porodice. Kreativci, pisci, slikari, veliki umjetnici, iz stresnih su porodica, bez jednog roditelja, ali i s alkoholizmom, psihičkim bolestima... Najgori su bolesni roditelji koji uslovljavaju ljubav postignućem uspjeha. Imaju li slučajno darovito dijete, takvim ga pristupom sputavaju. Znakovito je da je darovito dijete često prvorođeno, jer je sve usmjereno na njegove talente i iz stabilne je, tople i emocionalno podržavajuće porodice. lako se dijete rađa s visokim intelektualnim potencijalom i ne bira porodicu, važno je da sredina prepozna njegove mogućnosti i omogući mu razvoj. A nikad nije prerano početi se baviti darovitim djetetom. U zapadnim zemljama roditelje edukuju da prate razvoj djeteta od rođenja. Najučinkovitije za daljnji pravilan razvoj djeteta je otkriti darovitost već u ranoj predškolskoj dobi. Ali, nade ima uoči li se to i tokom osnovnog školovanja.
3. Priroda i odlike darovitosti
Učenici koji postižu izuzetne rezultate u učenju i drugim intelektualno- stvaralačkim aktivnostima najčešće se nazivaju darovitim, obdarenim, nadprosječnim ili talentovanim učenicima. Postoji nekoliko suštinskih svojstava obdarenih osoba, koja se odnose na:
1. Visoke opšte intelektualne sposobnosti, 2. Visoke rezultate u ostvarivanju obrazovnih i/ili profesionalnih
