Rezime
U ovom radu bavili smo se proučavanjem darovite dece, teškoćama i lepotama rada sa njima.
Potrudićemo se da ukažemo na teorijska shvatanja i istraživanja koja su vezana za fenomen
darovitosti . To se može videti na osnovu sadržaja (tema), obuhvaćenih u radu. Istovremeno,
sadržaj ukazuje na širinu prepoznavanja ove problematike, na produbljeno i kritičko
sagledavanje brojnih teorija i shvatanja, nedoumica i zablude koje su prisutne medju
teoretičarima. Rad sadrži dva poglavlja. Prva celina se odnosi na teorijske okvire rada kao što
su definisanje pojma darovitosti, koncepciju darovitosti, značaj rane identifikacije darovitosti
kod dece,integralni razvoj deteta, odnos motornog razvoja i motoričke darovitosti i dr. Dok
ćemo u drugom delu rada opširnije govoriti o ulozi roditelja u prepoznavanju i podsticanju
darovitosti kod dece, kao i o problemima sa kojima se susreću na tom putu.
Summary
In this paper, we have studied the gifts of children, the difficulties and beauties of working
with them. We will try to point out the theoretical understandings and research that are
related to the phenomenon of giftedness. This can be seen on the basis of the content (topics)
covered in the paper. At the same time, the content indicates the breadth of recognition of this
issue, the in-depth and critical consideration of numerous theories and understandings, doubts
and misconceptions that are present among theorists. The paper contains two chapters. The
first part refers to the theoretical framework of work such as defining the concept of
giftedness, the concept of giftedness, the importance of early identification of giftedness in
children, integral development of the child, the relationship between motor development and
motor giftedness, etc. While in the second part of the paper, we will talk in more detail about
4
1. TEORIJSKI OKVIRI RADA
1.1 Predmet istraživanja
Predmet istraživanja u ovom radu je mogućnost identifikacije motorički
darovite dece primenom različitih tehnika:
- Na osnovu procene vaspitača i nastavnika
- Na osnovu procene roditelja.
1.2 Cilj istraživanja
Cilj ovog istraživanja je da se ispita međusobna saglasnost različitih tehnika za identifikaciju
motorički darovite dece (tehnike testiranja, tehnike prepoznavanja od strane vaspitača i
roditelja).
Poseban cilj ovog istraživanja je da se ispita odnos između motorički darovite dece i dece
koja nisu procenjena kao motorički nadarena u pogledu karakteristika, ranog motornog
razvoja i intelektualnih sposobnosti.
1.3 Zadaci istraživanja
Polazeći od predmeta i cilja istraživanja, konkretizovani su sledeći zadaci:
-
Primenom odgovarajućih metoda izvršiti identifikaciju
motorički darovite dece od strane vaspitača i roditelja
5
-
Ispitati da li postoji razlika između dece koja su identifikovana kao
motorički darovita i dece za koju se pretpostavlja da nisu motorički darovita u odnosu na
rani motorni razvoj
-
Ispitati da li postoji razlika između dece koja su identifikovana kao
motorički darovita i dece za koje se pretpostavlja da nisu motorički darovita u odnosu na
intelektualne sposobnosti
1.4 Darovitost
Odnos društva prema fenomenu darovitosti se menjao kroz istorijske epohe u zavisnosti od
stepena društvenog razvoja, socio-ekonomskih i političkih prilika.Pre nego što će postati
„psihološki fenomen“, darovitost je prepoznavana kao potencijalni izvor društvene, a potom i
lične dobrobiti, kao dragocenost koju treba blagovremeno otkrivati i negovati (Altaras, 2006).
Međutim, često joj je tokom istorije pripadao i status neobične pojave koja – pored divljenja
– pobuđuje zavist i zazor u okruženju.
Ako odgovor na pitanje šta znači biti darovit potražimo u standardnom rečniku srpskog
jezika, videćemo da se ovaj atribut odnosi na onoga „koji ima naročitih sposobnosti za
nešto“, ko je „talentovan“ – (Rečnik srpskohrvatskog jezika,Matica srpska i Matica hrvatska,
1967). U Pedagoškoj enciklopediji nalazimo da se, takođe, uz reč darovito vezuju i reči
„talentovano“, „obdareno dete“ (Potkonjak i Šimleša, 1989, 92). Često se u društvenoj
komunikaciji javlja trend korišćenja različitih termina za jednu istu pojavu što neretko dovodi
do zabune i nedoumica.
Iako se izrazi kao što su „visoka sposobnost“, „darovitost“ i „talenat“ u svakodnevnom
govoru tretiraju kao sinonimi, u nauci mogu poprimiti bitno različita značenja (Mönks &
Katzko, 2005). U svakodnevnom životu i literaturi,često se koriste i pojmovi napredno,
bistro, superiorno dete, „vunderkind“, „čudo od deteta“, briljantni i slično, tako da
neminovno dolazi do problema u definisanju i razlikovanju navedenih termina. U oblasti
fizičkog vaspitanja i sporta, takođe su prisutne terminološke nedoumice. Baveći se često istim
problemom, autori koriste različite termine, stvarajući na taj način dodatne teškoće u vezi sa
7
Vinerova ističe, da se bez obzira na to u kom se domenu manifestuju, izuzetne sposobnosti
definisane su istim bazičnim karakteristikama (naprednost, samostalnost i unutrašnja
motivacija u ovladavanju domenom), nastaju na osnovu istog mehanizma i imaju niz
zajedničkih korelata u sferi personalnih i porodičnih kvaliteta (Winner, 1996). U
Feldhuzenovoj koncepciji (Feldhusen, 1986), talenat je definisan kao domenospecifična
sposobnost – predstavlja jednu od komponenata (subkategoriju) darovitosti, odnosno da
darovitost sadrži veliku raznolikost sposobnosti, talenta i sklonosti.
Pojedini autori ističu značaj sagledavanja fenomena darovitosti u odnosu na celokupnu
društvenu stvarnost. Tako Teplov (1961) smatra da se specifičnost pojmova „darovitost“ i
„sposobnost“ ogleda u tome da svojstva neke konkretne ličnosti treba razmatrati polazeći od
njih samih i u skladu sa karakteristikama same praktične delatnosti. Razumevanje darovitosti
suštinski zavisi od toga kakav se značaj pridaje različitim vrstama delatnosti i šta se
podrazumeva kao uspešno obavljanje neke konkretne delatnosti.
Za uspešnost u obavljanju neke delatnosti pored odgovarajućeg skupa sposobnosti, tj.
darovitosti, potrebno je i posedovanjeneophodnih veština i navika. Nešto slično vidimo i kod
Čiksentmihaljija(Csikszentmihalyi, 1993) koji ističe socijalnu dimenziju ovog pojma,
odnosno smatra da je talenat društveno proizveden i kao takav ima pozitivnu vrednost u
društvenom kontekstu u kom živimo. To praktično znači da talenat ne postoji kao nezavisna
kategorija, već u realnosti subkulture i društva, i kao takav, može biti priznat samo
ukoliko je vrednovan.
Ukoliko se pojmovna razlika darovitosti i talenta prebaci na nivo svakog domena (oblasti
čovekovog ispoljavanja) posebno, postavlja se pitanje u čemu se ta razlika ogleda? Da li je
razlika samo u „intenzitetu“ posebnosti, kao što smatra Ganje (Gagne, 1994, 2004), po čijem
shvatanju darovitost predstavlja natprosečnu kompetentnost u jednoj ili više oblasti
sposobnosti, a izrazita natprosečnost u jednoj ili više područja ljudskih aktivnosti je talenat.
Pasou (Passow, 1981) ističe da se darovitost i talenat pojavljuju u neverovatno raznovrsnim
oblicima vidovima i veličinama, tako da su neke osobe samo blago iznad poseka u pogledu
kriterjuma koje primenjujemo, dok ih druge toliko nadmašuju da se to samo retko može
sresti. Takođe, isti autor smatra da su neke osobe darovite/talentovane samo u jednoj oblasti,
dok su druge sposobne u gotovo svim domenima. Sa druge strane je i mišljenje da razliku
između darovitosti i talenta čini redosled ispoljavanja, pa Feldman (Feldman, 1993), talenat
udružuje sa potencijalom, a darovitost sa postignućem. U tom smislu za neke autore (Passow,
