Uvod
Dekubitus je ograničeno oštećenje kože i/ili potkožnog tkiva nastalo usled dugotrajnog ležanja.
Najčešće se stvara na regijama tela izloženim pritisku na tvrdu, mokru i/ili neravnu podlogu kao i na
područijima na kojima je slabije razvijano masnotkivo. Etiološki gledanom, osim starije dobi bolesnika i
nepokretnosti, do pojave dekubitusa dovodi sklop spoljašnjih (neudoban krevet, nečista koža i sl.) i
unutrašnji faktori (poremećaj metabolizma i ishrana).
Osobe koje nisu sposobne da spreče neprekidni pritisak čvrste podloge na tkivo, stalno su pod
povećanim rizikom da dobiju dekubitus. To se dešava kod pacijenata koji su u odmakloj životnoj dobi,
kod osoba sa neurološkim problemima i kod onih koji su zbog akutne bolesti primljeni u bolnicu. Ovakve
osobne ne mogu sebe da štite od pojave dekubitusa bilo zbog toga što sami ne mogu da menjaju položaj
tela ili zato što neredovno i nepravilno primaju tudju pomoc koja im je neophodna za obavljanje
odredjenih pokreta ili promene položaja.
Dekubitalni ulkusi najčešće nastaju na delovima kože iznad koštanih ispupčenja koja peitiskaju
podligu.Najčesće lokalizacije dekubitalnih ulkusa su:
Karlični predeo
- predeo krsne kosti (sakrum), kukovi (veliki trohanter, deo butne kosti), trtična
kost, sedalna kost (ishium)
Kičmeni pršljenovi
- leđni i vratni.
Ivice
- lopatica i rebra
Noge –
pete , unutrašnji i spoljšnji predeo skočnog zgloba (gležnjevi, maleolus)
unutrašnja,spoljašnja i prednja strana kolenog zgloba
Ruke
- predeo lakta i ramena,leđna strana nadlaktice i podlaktice,predeo ručnog zgloba.
Glava
- potiljak, uši, lice (čelo, vrh nosa, brada, jagodica)
1. Etiologija
Funkcija kože je:
zaštitna
(mehanička i imunološka)
Mehaničku zaštitu koža obezbeđuje preko rožastog sloja, otpornog na vlaženje. Koža je najosetljivija na
djestvo hemijskih agensa, posebno na alkalna sredstva. Omotač kože je slabo kisele reakcije, što
usporava prodor i razvoj mikroorganizama. Zaštitna imunološka funkcija kože sastoji se u stvaranju
antitela na spoljšnje i unutrašnje agense (retikulo-endotelni sistem). Zaštitna funkcija kože je moguća
samo ako je očuvan njen integritet.
senzitivna
Koža kao senzitivni organ sadrži nervna vlakna, centralna i autonomna, koja deluju na glatke mišiće
krvnih sudova, na žlezde i na koren dlake. Završeci nervnih vlakana u epidermu odgovorni su za
prenošenje senzacija bola, dok se receptori za osećaj pritiska i toplote nalaze u subkutnom sloju.
termoregulaciona
Telesna temperatura se reguliše i izlučivanjem. Kada temperatura dostigne 32-34
0
, znojne žlezde reaguje
pojačnim izlučivanjem.
sekretorna-ekskretorna
Ekskretorno-sekretorna uloga kože obavlja se preko lojnih i znojnih žlezda. Lojni omotač čini kožu
otpornom na dejstvo vlage. Preko kože se, osim vode, izlučuju i elektroliti i produkti metababolizma
(posbeno kod poremećaja metabolizma proteina, ugljenih hidrata, lipida, urata i dr.)
Smanjenje mišićne mase i gubitka “jastučića” oko kostiju koje prominiraju negativno deluju na
zaštitu kože od dejstva mehaničke sila. Atrofija mišićnog tkiva, u kombinaciji sa biohemijskim
promenama “neurološka koža”, uveliko je odgovorna za sklonost ka pojavi dekubitalnih ulkusa.
Kod neuroloških bolesnika, zavisno od vrste, stepena i nivoa lezije, dolazi do izmenjenog
senzibiliteta pa izostaju signali sa periferije za nužnu promenu položaja (zdrav čovek tokom sna više puta
menja položaj).
Signali za promenu položaja mogu izostati i kod bolesnika kod kojih je očuvan senzibilitet a koji
su pod većom dozom sedativa ili pod dejstvom miorelaksanata. Neurološki oštećena koža pokazuje i
brojne metaboličke promene, kao što su poremećaj biosinteza kolagena, koji daje koži čvrstinu i
elastičnost, sa isovremeno povećanom razgradnjom tkivnih kolagena i njihovim izlučivanjem preko
urina. To utiče na smanjenu otpornost kože na dejstvo spoljašnjih mehaničkih sila. Istovremeno dolazi i
do atrofije mišićnog tkiva i kože, koja postaje osetljiva i na minimalne traume pa lakše dolazi do
deepitalizacije, transdermalnog gubitka tečnosti i maceracije kože.
2
Spasticitet i kontrakture
povećavaju mogućnost oštećenja integriteta kože. Pojava spazma često
dovodi do trenja (delova tela ili podloge i tela), što može biti dodatni faktor nastanka
dekubitalnih ulkusa. Ovaj problem se ublažava adekvatnim pozicioniranjem, medikamentozno ili
hirurški.
Unutrašnje faktore rizika predstavljaju
: starost bolesnika, smanjena mobilnost, oštećenja
(gubitak) senzibiliteta, tj. oštećenje percepcije bola, spastičnost, kontrakture, smanjene
elastičnosti kože, gubitak potkožnog tkiva, gubitak ili oštećenje vazomotorne kontrole, usporeno
zarašćivanje rana, smanjena proliferativna aktivnost, redukovana mikrocirkulacija,
inkontinencija, hipotenzija, anemija, hipoproteinemija, malnutricija, loše navike i dr.
2. Klinička slika
U kliničkoj slici dekubitusa dominira lokalizacija promena na regijama tela koje su izložene
pritisku o tvrdu, mokru i/ili neravnu podlogu, tj. na izbočenim delovima tela , koje stvara
slabinski deo
kičme,sedalna kost ,zglob kuka , članak
,
kolena ili
laktovi
, kao i na područjima na kojima je slabije
razvijeno
masno tkivo
.
U svom nastanku i razvoju kliničke slike razlikujemo stadijuma dekubitusa:
I stadijum
(stadijum eritema intaktne kože)
II stadijum
(stadijum perzistentnog eritema kože)
III stadijum
( stadijum ulceracije kože)
IV stadijum
(stadijum duboke ulceracije)
V stadijum
(stadijum prostrane i duboke destrukcije tkiva)
4
I stadijum
(stadijum eritema intaktne kože) –Pojava crvenila sa edemom. To stanje obično nastaje
nakon dva do tri sata pritiska na istom mestu. Bolesnik oseća bol, svrab ili toplotu u području pritiska.
Nema ranu, a crvenilo ne nestaje kada se pritisne.
Temperatura
kože se razlikuje od okolne kože. U
ovom stadijumu promene su još uvek reverzibilne .
II stadijum
(stadijum perzistentnog eritema kože) – Na zahvaćenom delu kože a delimično i
potkožnom tkivu, javljaju se mehurići . Postoji i alteracija ćelija u epidermu (spoljni sloj kože). Koža
dobija purpurno plavu boju. Oštećenja još nisu konačna.
5
V stadijum
(stadijum prostrane i duboke destrukcije tkiva) – predstavlja oštećenje mišića, tetiva,
kostiju i zglobova sa mogućim komplikacijama u vidu periostitisa, ostitisa, osteomijelitisa i septičnog
artritisa.
Dekubitalni ulkus ne mora uvek da progredira ovim redosledom. Ponekad počinje duboko u tkivu, u
blizini kosti, a otvara se prema povšini kože kao erupcija. Ako je koža pri tome sivocrvena i zadebljana,
oštećenje se ne može pravilno proceniti pre nego što se odstrani izmenjeni površinski sloj. Mišićno tkivo
je na pritisak i ishemiju mnogo osetljivije nego sama koža.
U početnom stadijumu dekubitalnog ulkusa makroskopski se može utvrditi:
povišena ili snižena lokalna temperatura kože
izmenjena konzistencija u smislu čvršće ili fluktirajuće površine pri palpaciji
izmenjena lokalna osetljivosti; osećaj bola ili svraba
ograničena perzistirajuća hiperemija različitih nijansi crvene boje ili lividnosti
3. Prevencija dekubitalnih ulkusa
7
Ovaj materijal je namenjen za učenje i pripremu, ne za predaju.
