Poljoprivredna i medicinska škola
Bijeljina
Maturski rad
Tema
:
Učenik: Mentor:
Bijeljina,2018. Godine
Dekubitus
3
1.Etiologija
Funkcija kože je:
zaštitna
(mehanička i imunološka)
Mehaničku zaštitu koža obezbeđuje preko rožastog sloja, otpornog na vlaženje. Koža je najosetljivija na
djestvo hemijskih agensa, posebno na alkalna sredstva. Omotač kože je slabo kisele reakcije, što
usporava prodor i razvoj mikroorganizama. Zaštitna imunološka funkcija kože sastoji se u stvaranju
antitela na spoljšnje i unutrašnje agense (retikulo-endotelni sistem). Zaštitna funkcija kože je moguća
samo ako je očuvan njen integritet.
senzitivna
Koža kao senzitivni organ sadrži nervna vlakna, centralna i autonomna, koja deluju na glatke mišiće
krvnih sudova, na žlezde i na koren dlake. Završeci nervnih vlakana u epidermu odgovorni su za
prenošenje senzacija bola, dok se receptori za osećaj pritiska i toplote nalaze u subkutnom sloju.
termoregulaciona
Telesna temperatura se reguliše i izlučivanjem. Kada temperatura dostigne 32-34
0
, znojne žlezde reaguje
pojačnim izlučivanjem.
sekretorna-ekskretorna
Ekskretorno-sekretorna uloga kože obavlja se preko lojnih i znojnih žlezda. Lojni omotač čini kožu
otpornom na dejstvo vlage. Preko kože se, osim vode, izlučuju i elektroliti i produkti metababolizma
(posbeno kod poremećaja metabolizma proteina, ugljenih hidrata, lipida, urata i dr.)
Smanjenje mišićne mase i gubitka “jastučića” oko kostiju koje prominiraju negativno deluju na
zaštitu kože od dejstva mehaničke sila. Atrofija mišićnog tkiva, u kombinaciji sa biohemijskim
promenama “neurološka koža”, uveliko je odgovorna za sklonost ka pojavi dekubitalnih ulkusa.
Kod neuroloških bolesnika, zavisno od vrste, stepena i nivoa lezije, dolazi do izmenjenog
senzibiliteta pa izostaju signali sa periferije za nužnu promenu položaja (zdrav čovek tokom sna više puta
menja položaj).
Signali za promenu položaja mogu izostati i kod bolesnika kod kojih je očuvan senzibilitet a koji
su pod većom dozom sedativa ili pod dejstvom miorelaksanata. Neurološki oštećena koža pokazuje i
brojne metaboličke promene, kao što su poremećaj biosinteza kolagena, koji daje koži čvrstinu i
elastičnost, sa isovremeno povećanom razgradnjom tkivnih kolagena i njihovim izlučivanjem preko
urina. To utiče na smanjenu otpornost kože na dejstvo spoljašnjih mehaničkih sila. Istovremeno dolazi i
do atrofije mišićnog tkiva i kože, koja postaje osetljiva i na minimalne traume pa lakše dolazi do
deepitalizacije, transdermalnog gubitka tečnosti i maceracije kože.
Dekubitus
4
Etiopatološki faktori se mogu klasifikovati u dve grupe:
Spoljašnji
(patomehanički faktori)
Unutrašnji
(patofiziološki faktori)
U spoljašnje faktore se ubrajaju: produženi pritisak, kapilarna kluzija i otežana limfna drenaža, sile trenja
i klizanja između kože i podloge i povišena lokalna temperatura i vlažnost kože.
Produženi pritisak, koji prevazilazi pritisak u kapilarnoj mreži, dominantan je faktor u nastanku
dekubitalnih ulkusa (Randall B, 1996). Oštećenja tkiva nastaju kada je ono izloženo pritisku većem od 45
mm Hg stuba, odnosno 9,3 kPa/cm
2
u periodu dužem od 2 do 3 sata.
Posledice povišenog i produženog pritiska su smanjena oksigenacijom tkiva i priliv hranljivih materija kao
i usporena eliminacija raspadnih produkata metabolizma, što dovodi do ishemije i nekroze tkiva.
Najčešća predilekciona mesta za nastanak dekubitalnih ulkusa kod bolesnika koji mnogo vremena
provode u postelji jesu sakralna regija, trohanteri, okcipitalna regija i pete, a kod osoba koje duže sede u
invalidiskim kolicima predeli ishijalnih tuberoza.
Pored produženog pritiska značajan je i njegov intenzitet, veličina površine na koju deluje, karakteristike
podloge kao i položaj tela na podlozi.
Suprostavljeni pritisak telesne mase i podloge može se ispoljiti kao:
Kompresija
– sabijanje delova tela pod dejstvom pritiska iz spoljne sredine koji je ravnomerno ili
nejednako raspoređen (kompresivni zavoj, korektivno pomagalo i sl.);
Vertikalni pritisak
, koji predstavlja suprostavljeni pritisak između telesne mase i oslonca a zavisi
od dejstva sile Zemljine teže, telesne mase (ili pojedinih segmenata tela) kao i karakteristika
podloge. Tipičan primer je pad stopala pod dejstvom težine pokrivača.
Tongenitalni pritisak
dovodi do klizanja – smicanja tela ili nekog segmenta tela, pod dejstvom
sopstvene težine, sile Zemljine teže i strme ravni kao podloge. Primer za to je Fovlerov položaj
pod uglom većim od 45 stepeni, bez oslonca za noge. Klizanje može da se predstavi i kao
mehanički stres, posebno ako ugrožava sakralnu regiju. Sinergično dejstvo sila klizanja i
vertikalnog pritiska predstavlja opasnost za pojavu dekubitalnih ulkusa.
Trenje (frikcija)
predstavlja dejstvo dveju sila koje deluju jedna nasuprot drugoj. U praksi se to
dešava pri nepravilnom pomeranju bolesnika koje se sprovodi “vučenjem” po podlozi, što
prouzrokuje mikro ili makro promene na koži, odnosno ljuštenje epitela. Vlažnost kože i/ili
neodgovarajuća podloga dovode do povećanja koeficijenta trenja, što doprinosi oštećenja
integriteta kože. Uzajamno dejstvo ovih faktora u produženom trajanju prouzrokuje
mikrocelularne okluzije i povećavanje pritiska u kapilarima, što vodi u ishemiju, inflamaciju,
anoksiju i neminovnu nekrozu tkiva.
Dekubitus
6
II stadijum
(stadijum perzistentnog eritema kože) – Na zahvaćenom delu kože a delimično i
potkožnom tkivu, javljaju se mehurići . Postoji i alteracija ćelija u epidermu (spoljni sloj kože). Koža
dobija purpurno plavu boju. Oštećenja još nisu konačna.
III stadijum
( stadijum ulceracije kože) – Pojava smeđe boje kože i nekroze tkiva u zahvaćenom
području sa vidljivim mišićima; ovaj stadijum prati obavezna pojava infekcija. Koža poprima sve više crnu
boju i postaje vrlo suva. Klinički,ovaj stadijum karakteriše pojava kratera, sa ili bez okolnog tkiva i
značajna oštećenja tkiva koja su ireverzibilna.
