Sažetak
UVOD: Dekubitalne rane su jedan od najvećih problema sa kojima se sreću bolesnici
koji iz određenih razloga imaju smanjenu pokretljivost. U tretmanu dekubitusa najveći
problem je borba protiv infekcije, jer je često kompresivni ulkus inficiran bakterijama koje
izazivaju raspadanje tkiva, stvaranje purulentnog sadržaja, neprijatnog mirisa koji ponovo
deluje destruktivno na susedna tkiva. Kod lečenja ovih bolesnika posebna pažnja se obraća na
proteinogram. Stoga je od velike važnosti adekvatna nega, redovna promena položaja
pacijenta i kontinuiran fizikalni tretman
TEORIJSKO POJAŠNJENJE POJMOVA: Dekubitus, hronična rana izazvana pritiskom
je oštećenje kože i tkiva ispod nje kao posledica predugog položaja tela u jednoj poziciji
(
produženi pritisak
). One mogu biti bolne i dodatno povećavati zdravstveni problem tako da
ponekad mogu da ugroze život. Posebnu pažnju treba obratiti na lečenje nepokretnih ili teško
pokretnih pacijenata, prvenstveno starih bolesnika u prvim danima lečenja. Postojanje
dekubitusa istovremeno je veliki zdravstveni i ekonomski problem: bolesnika, ustanove u
kojoj se nalazi, njegove okoline i šire društvene zajednice. Intenziviranje nege, edukacija
osoblja, redukcija rizičnih faktora, implementacija pravilnih preventivnih postupaka i ispravna
terapija mogle bi u značajnoj meri sprečiti nastanak dekubitusa. Lečenje dekubitusa je veoma
složen i dug proces koji zahteva multidisciplinaran pristup, i angažovanje lekara različitih
specijalnosti: dermatologa, hirurga, interniste (
kardiologa, endokrinologa
), urologa,
neurologa, fizijatra, srednje medicinskog kadara i pomoćnog medicinsko osoblja. Posebno
važnu ulogu u lečenju obolelih od dekubitusa ima medicinska sestra, koja bolesniku pruža svu
potrebnu negu, i ujedno sprovodi sve mere prevencije. Posebno treba obratiti pažnju na
poboljšanje opšteg stanja bolesnika.
CILJ RADA: Ispitati ulogu i značaj zdravstvene nege medicinske sestre u rešavanju
problema dekubitusa kod starih osoba.
METOD RADA: Istraživanje je realizovano na internom odeljenje opšte bolnice u
Pljevljima nad 20 medicinskih sestara – tehničara zaposlenih na istom, u mesecu julu i
avgustu 2011. godine.
REZULTATI RADA: Uloga i značaj medicinske sestre u zdravstvenoj nezi pri
rešavanju dekubitusa veoma je velika, posebno kod nepokretnih i starih bolesnika.
Medicinske sestre učestvuju u zdravstveno – vaspitnom radu sa starim bolesnicima koji su
svesni, vezano za održavanje lične higijene, riziko – faktore koji doprinose razvoju
dekubitusa, kako da pregledaju kožu i prepoznaju početne promene i kome se obratiti ukoliko
se primete promene na koži.
Especially important role in the treatment of pressure ulcers is a nurse, the patient
provides all the necessary care, and also implement all the measures of prevention. We should
especially pay attention to improving the general condition of patients.
OBJECTIVE: To examine the role and importance of health care nurses in addressing
the problem of pressure ulcers in the elderly.
METHOD: The research was conducted at an internal department of general hospitals in
Pljevlja of 20 nurses - technicians employed on the same, in July and August
2011. year.
RESULTS: The role and importance of nurses in health care when addressing pressure
ulcers is very high, especially among the elderly and immobile patients. The nurses involved
in health-educational work with the old patients who are aware of, related to personal
hygiene, risk -factors that contribute to the development of bedsores, how to examine and
identify the initial skin changes and who to contact if they notice changes in the skin.
CONCLUSION: The nurses – technicians are trained in providing health care and
solving problems in patients with decubitus ulcers, especially in elderly patients.
PROPOSED MEASURES: Preventive effect onthe prevention of pressure ulcers,
because thetreatment for ulcers caused by a complex, time consuming and expensive process.
With all the new nurses-technicians to conduct internal training department on the
implementation of sterile processing and knowledge of pressure ulcer prevention measures
intrahospital ihinfection during treatment of pressure ulcers.
Keywords:
diagnosis, wound infections, surgical treatment, postoperative care,
positioning, V.A.C. therapy.
S A D R Ž A J :
Str.
1. UVOD
1
2. TEORIJSKO POJAŠNJENJE POJMOVA
2
2.1. Šta je dekubitus?
2
2.2. Epidemiologija
2
2.3. Mehanizam nastanka
4
2.3.1. Pritisak
4
2.3.2. Smicanje
5
2.3.4. Trenje
5
2.4. Lokalizacija
6
2.5. Etiologija
7
2.5.1.Egzogeni faktori
7
2.5.2. Endogeni faktori
8
2.5.3.Oštećenje i gubitak senzibiliteta
8
2.5.4.Pothranjenost i gubitak telesne težine
8
2.5.5.Nemogućnost zadržavanje mokraće i stolice
9
2.5.6.Uzrast
9
2.5.7.Dehidracija
9
2.6. Klinička slika
10
2.7. Komplikacije
12
2.7.1. Opšte komplikacije
12
2.7.1.1. Infekcija
12
2.7.1.2. Anemija
12
2.7.1.3. Ožiljci
12
2.8. Borba protiv infekcije dekubitalnih rana
13
2.8.1. Mere prevencije
14
2.8.2. Znaci infekcije dekubitalne rane
14
2.8.3. Znaci širenja infekcije
14
2.9. Dijagnostika i lečenje
15
2.9.1. Dijagnostikovanje dekubitusa
15
2.9.1.1. Klinički znaci
16
2.9.2. Lečenje dekubitusa
17
2.9.2.1. Sistemski tretman
17
2.9.2.2. Lokalni tretman
17
2.9.2.2.1. Konzervativno lečenje
17
2.9.2.2.2. Hirurško lečenje
21
2.10. Zarastanje dekubitalnih rana
24
2.10.1. Komplikacije u postoperativnom toku
24
2.11.Sestrinske intervencije u prevenciji i nastanku
dekubitalnih rana
24
2.11.1. Ličnost medicinske sestre
24
2.11.2. Sestrinske intervencije
25
2.11.2.1.Procena stanja pacijenta
26
2.11.2.2.Opšta i lična higijena
26
2.11.2.3.Higijena vidljivih sluzokoža
27
2.11.2.4.Kontrola inkontinencije
28
1.
UVOD
Dosadašnja iskustava su pokazala da je dekubitus komplikacija koja nastaje usled
produžene hospitalizacije, i često se pojavljuje kod osoba koje su doživele teške traume ili
oboljenja, zbog čega su prinuđene na duže lečenje. Dekubitalni ulkusi nastaju na spoljnim
delovima tela, uglavnom na mestima i delovima koji su najviše izloženi pritisku težine tela
prema podlozi na koju se telo oslanja, a bitan faktor u tome je anestezija, smanjena osetljivost
ili neosetljivost tog dela tela. U tretmanu dekubitusa najveći problem je borba protiv infekcije,
jer je često kompresivni ulkus inficiran bakterijama koje izazivaju raspadanje tkiva, stvaranje
purulentnog sadržaja, neprijatnog mirisa koji ponovo deluje destruktivno na susedna tkiva.
Kod lečenja ovih bolesnika posebna pažnja se obraća na proteinogram. Zbog transudacije
tkivne tečnosti iz dekubitalne rane, dolazi do gubitka velike količine proteina iz organizma pa
nastaje hipoproteinemija, što dovodi do tegoba i širenja postojećeg dekubitusa, a zarastanje je
usporeno. Dekubitusi se najčešće javljaju u bolnicama i to kod hospitalizovanih bolesnika,
obično u toku prve dve nedelje lečenja osnovne bolesti. Učestalost pojave zavisi od odeljenja
do odeljenja, tako da ortopedska odeljena i jedinice intenzivne nege imaju najveći procenat
pacijenata sa dekubitusima. Troškovi, kao i dužina bolničkog lečenja, značajno su veći kod
pacijenata koji dobiju dekubitus tokom hospitalizacije. Dekubitusi dovode do produženja
bolničkog lečenja i troškova lečenja, povećavaju rizik od infekcije i povećavaju vreme koje
medicinski tim provodi oko ovog pacijenta. Stoga je od velike važnosti adekvatna nega,
redovna promena položaja pacijenta i kontinuiran fizikalni tretman. Takođe, svakodnevnim
razgovorom sa pacijentom, sestra pomaže pacijentu da lakše podnese psihičke probleme, koje
svakako ovi pacijenti imaju
[1].
Problem dekubitalnih rana nije vezan samo za savremeno društvo. U literaturi postoje
dokazi o postojanju dekubitalnih rana na egipatskim mumijama. U XVI veku francuski hirurg
Ambrose Pare
opisao je dekubitalnu ranu kao neizlečivu bolest koja se može tretirati jedino
odmorom, vežbanjem i dobrom ishranom. Pravilnom i stručnom negom, širim obrazovanjem,
pravovremenim merama prevencije, rizik pojave dekubitalnih rana ne da se može svesti na
minimum već se može i mora sprečiti. U literaturi nema podataka vezanih za smrtnost od
dekubitalnih rana, ali je sigurno da one mogu dovesti do značajnih i potencijalno fatalnih
komplikacija
[2]
.
Odabir teme moga rada proisteko je iz želje da unapredim i dopunim svoje znanje. Kroz
svoj rad želela sam da ukažem na ulogu i značaj nege medicinske sestre kod dekubitusa.
Ovaj materijal je namenjen za učenje i pripremu, ne za predaju.
