SADRŽAJ:
1. Uvod................................................................................................................................2
2. Dekubitus.........................................................................................................................3
2.1. Etiologija...................................................................................................................3
2.2. Mjesta nastanka dekubitusa......................................................................................5
2.3. Klinička slika............................................................................................................6
2.4. Komplikacije.............................................................................................................8
2.4.1. Opšte komplikacije............................................................................................9
2.4.2. Komplikacije u postoperativnom toku...............................................................9
2.5. Prevencija................................................................................................................10
2.5.1. Ishrana..............................................................................................................
2.5.2. Edukacija..........................................................................................................
2.6. Liječenje.................................................................................................................
3. Zaključak.......................................................................................................... .............
4. Literatura............................................................................................................. ..........
1
1. UVOD
Dekubitus je hronična rana izazvana pritiskom (od latinske riječi „decumbre“,što znači
„ležati dole“,koji se javio zbog dugog ležanja na „cubitum-u“ (s naslonom za ruke) na kome su
se Rimljani uobičajeno odmarali) je posledica predugog odmaranja tijela na jednoj poziciji.
Obično je to pritisak samog tijela na podlogu, ali i bilo koji drugi pritsak može dovesti do
dekubitusa. Ovakvo oštećenje nije vezano samo za ležanje (jer se javlja i kod sjedenja) tako da
često primjenjivan naziv „rana od ležanja“ nije odgovarajući.
Dekubitalni ulkusi nastaju na vanjskim dijelovima tijela, uglavnom na mjestima i
dijelovima koji su najviše izloženi pritisku težine tijela prema podlozi na koju se tijelo oslanja, a
bitan faktor u tome je hipoestezija odnosno anestezija, smanjena osjetljivost ili neosjetljivost tog
dijela tijela.
Takvo područje takođe, uvijek je povoljno mjesto za razmnožavanje bakterija.
3
egzogeni (vanjski) faktori,
endogeni (unutrašnji) faktori.
Egzogeni (vanjski) faktori su
:
dugo ležanje na tvrdom i neudobnom dušeku,
naborano posteljno ili lično rublje,
vlaga u postelji (nastala od tjelesnih izlučevina, gnoja, krvi, znoja...),
nestručno postavljanje imobilizacionih sredstava (gips, zavoj, udlage).
kontraktura zglobova, spasticitet muskulature na predilekcionim mjestima.
Endogeni (unutrašnji) faktori:
hronične i terminalne bolesti,
diabetes mellitus sa posljedičnim, perifernim, angiopatskim promjenama,
pothranjenost, hipoproteinemija i anemija povećavaju vulnerabilnost kože i produžavaju
vrijeme zarastanja rane,
srčana i bubrežna oboljenja,
pareze i paralize zbog neosjetljivosti pojedinih dijelova tijela,
u postoperativnom toku (nemogućnost ili nevoljnost promjene položaja bolesnika),
bakterijska kontaminacija zbog neadekvatne njege kože (između ostalog i zbog
inkontinencije), iako nije direktan etiološki faktor, doprinosi razvoju i otežanom
zarastanju dekubitusa.
U nastanku dekubitusa dominiraju tri glavna mehanizma:
-
pritisak
;
Pritisak je najvažniji faktor u razvoju dekubitusa, naročito kada se on javlja iznad koštanih
dijelova. Spoljašnji pritisak na tkiva izaziva kompresiju i distoriziju najmanjih krvnih sudova.
Ukoliko je pritisak viši od kapilarnog pritiska, kao posledica nastaje okluzija krvnih sudova.
Kapilari se zatvaraju ako pritisak poraste preko 32 mmHg.
-
smicanje
;
Smicanje nastaje ako pacijent klizi naniže u krevetu ili stolici. Sile smicanja dovode do
4
prelamanja, istezanja ili kidanja malih krvnih sudova, što ima za posledicu prekid dotoka krvi i
pojavu ishemije. Ako je ishemija produžena, ona izaziva endotelijalna oštećenja, nastaje
tromboza i dolazi do smrti ćelija.
-
trenje
;
Trenje se opisuje kao sila koja se stvara kada dvije površine klize jedna preko druge, u ovom
slučaju kože o čaršaf, postelju, invalidska kolica itd. Ovim mehanizmom nastaje površna
povreda kao što je oguljotina epidermisa.
Bilo koji od navedenih mehanizama dovodi do okluzija (začepljenje) mikrocirkulacije
izazivajući ishemiju (nedovoljnog dotoka krvi u tkiva), inflamaciju i hipoksiju tkiva (nedostatka
kiseonika u tkivima), što za posledicu ima smrt ćelija, pojavu nekroze i hroničnih rana
(ulceracija).
Sl.1. Dekubitalna rana
2.2. MJESTA NASTANKA DEKUBITUSA
Dekubitus nastaje na takozvanim predilekcionim mjestima (gdje koža trpi najveći
pritisak).
