JU Mašinska škola
Mrkonjić Grad
MATURSKI RAD
Tema: Devizno poslovanje banaka
Kandidat:
Mentor:
Dajana Rudić IV
3
Milorad Rudić, dipl. ecc.
2. POJAM DEVIZNOG POSLOVANJA
Prvobitni oblik deviza bile su mjenice koje su glasile na stranu valutu i bile plative u
inostranstvu, za koje je u zemlji položena odgovarajuća protivvrijednost u domaćoj valuti.
Svrha njihove primjene je da se olakša promet između udaljenih mijesta sa razičitim valutama
i da se obezbijedi sigurnost u plaćanju. U zavisnosti od kriterijuma prema kojima se
razvrstavaju u kategorije, devize mogu da budu: čvrste, meke, klirinške, konvertibilne,
promptne i terminske.
Po kriterijumu stabilnosti, devize se dijele na čvrste i meke devize. U čvrste devize
spadaju one koje imaju stabilan kurs, odnosno koje imaju postojanu kupovnu moć. Ovakve
devize su u znatnoj mjeri konvertibilne, jer su rezultat uravnoteženosti ili aktivnog platnog
bilansa. Za razliku od čvrstih, meke devize nemaju stabilan kurs, već se on, uglavnom,
održava državnom intervencijom. Zbog toga što nemaju stabilan kurs i stabilnu kupovnu moć,
meke devize nisu ni konvertibilne. Devizno poslovanje predstavlja sistem platnog prometa
(naplate, plaćanja i prenosa) između rezidenata i nerezidenata u stranim sredstvima plaćanja.
Deviznim poslovanjem se vrše:
1. Plaćanja, naplaćivanja i prenosi između rezidenata i nerezidenata u stranim
sredstvima plaćanja i u konvertibilnim markama;
2. Plaćanja, naplaćivanja i prenosi između rezidenata u stranim sredstvima plaćanja;
3. Kupovina i prodaja sredstava plaćanja između rezidenata i nerezidenata, kao i
kupovina i prodaja stranih sredstava plaćanja između rezidenata;
4. Jednostrani prenosi sredstava plaćanja iz BIH u Republiku koji nemaju obiležja
izvršenja posla između rezidenata i nerezidenata;
5. Tekući i depozitni računi rezidenata u inostranstvu i rezidenata i nerezidenata u
Republici;
6. Kreditni poslovi u Republici, i to između banaka i rezidenata u devizama i između
banaka i nerezidenata u KM, kao i kreditni poslovi sa inostranstvom.
Devizno poslovanje jedne zemlje uređuje Zakon o deviznom poslovanju i prateća akta.
Zakonom o deviznom poslovanju propisano je da domaća fizička i pravna lica devize mogu
kupovati samo od banaka i prodavati ih samo bankama, dok se kupoprodaja efektivnog
stranog novca može slobodno obavljati u bankama i ovlaštenim mjenjačnicama. Odlukom o
uslovimama pod kojim banke, rezidenti i nerezidenti obavljaju poslove s finansijskim
sredstvima, propisano je da rezidenti mogu slobodno vršiti trgovinu finansijskim sredstvima.
4
3. DEVIZNO TRŽIŠTE I DEVIZNI KURS
Devizno tržište je mjesto na kome se u suočavanju ponude i tražnje deviza i formira
devizni kurs. Osnovna pravila funkcionisanja deviznog tržišta i tržišta robe i usluga gotovo su
ista, izuzev što im je predmet razmjene različit. Ipak, razlike postoje, a one proizilaze kako
zbog nastanka deviznog tržišta, tako i od načina njegovog funkcionisanja i motiva njegovih
aktera. Jasno je da je postojanje deviznog tržišta direktno uslovljeno obavljanjem
međunarodnih ekonomskih odnosa. Ekonomske transakcije sa inostranstvom u većini
slučajeva moraju da se realizuju na dva tržišta. Da bi se roba uvezla, najprije je potrebno da se
ona na međunarodnom tržištu kupi, ali i da se, na deviznom tržištu nacionalna valuta proda za
inostranu valutu kojom će ta roba da se plati.
Obrnuto je kada se roba izvozi. Kupoprodajni odnosi vezani za nacionalnu valutu jesu
najbitnija, ali ne i jedina vrsta transakcija koja se obavlja na deviznom tržištu. Vrlo raznovrsni
su i oblici kupoprodaje jedne devize za drugu, što ovom tržištu daje osobine velike
raznolikosti. Što se obima prometa tiče, dovoljan je podatak prema kome je vrijednost
dnevnih transakcija na deviznom tržištu oko 1000 milijardi dolara, što je sto puta više od
dnevne vrijednosti međunarodnog prometa robe.
U pogledu geografske rasprostranjenosti, devizno tržište nije ograničeno. Ono je
prisutno i cijelom svijetu preko ovalšćenih banaka koje su locirane praktično u svim većim
finansijskim centrima. Zbog toga se kaže da je devizno tržište interlokalno, jer radi 24 sata
dnevno. Zbog vremenske razlike, kada se banke na Dalekom istoku zatvaraju, otvaraju se u
Evropi, pred kraj njihovog radnog vremena u Americi, pa zatim ponovo na Dalekom istoku.
Trgovina devizama podržana je snažnom vrlo sofisticiranom telekomunikacionom i
satelitskom podrškom. Banke, učesnici na deviznom tržištu širom svijeta međusobno su dobro
povezane mrežom za međunarodne finansijske komunikacije SWIFT. Na ovaj način
službenici u bankama promptno dobijaju sve relevantne informacije koje su im potrebne za
racionalno odlučivanje. Osnovne funkcije deviznog tržišta grupišu se na različite načine.
U svim klasifikacijama kao njegova osnovna funkcija navodi se formiranje deviznog
kursa, a u većini njih sadržane su sledeće:
1. Omogućuje se obavljanje međunarodnih plaćanja;
2. Pruža se mogućnost obezbjeđenja od kursnog rizika;
3. Obezbjeđuje se realizacija međunarodnih kreditnih aranžmana;
4. Objavljivanjem kretanja deviznih kurseva pruža se informatička osnova za
odlučivanje svim subjektima u međunarodnim ekonomskim odnosima i
5
