UNIVERZITET U SARAJEVU
EKONOMSKI FAKULTET U SARAJEVU
D E V I Z N O T R Ž I Š T E
SEMINARSKI RAD
Predmet: Centralno bankarstvo
Mentor:
Student:
Smjer:
Bankarstvo i osiguranje
Seminarski rad: Devizno tržište
2010
Sarajevo, januar 2010. godine
S A D R Ž A J
I Uvod
3
1. Pojam deviznog tržišta
4
1.1.
Funkcije deviznog tržišta
5
1.2.
Ponuda i tražnja za devizama
7
1.3.
Vrste deviznih tržišta
8
1.4.
Organizacija deviznog tržišta
9
1.5.
Instrumenti deviznog tržišta
10
1.6.
Učesnici na deviznom tržištu
10
2. Poslovanje na deviznom tržištu
12
2.1.
Oblici trgovine na deviznom tržištu
12
2.2.
Osiguranje (hedžing) na deviznom tržištu
13
2.3.
Špekulativne operacije na deviznom tržištu
13
3. Vrste deviznih kurseva
14
3.1.
Sistem fiksnih deviznih kurseva
14
3.2.
Sistem fluktuirajućih deviznih kurseva
15
4. Precijenjenost i podcijenjenost domaćeg novca
17
5. Svjetsko devizno tržište
19
6. Izvještaji sa deviznog tržišta
20
II Zaključak
22
2
Seminarski rad: Devizno tržište
2010
Funkcionisanje deviznog tržišta doprinosi međusobnoj povezanosti
nacionalnih finansijski tržišta. Zato se i kaže da je ono veza nacionalne
privrede sa međunarodnim okruženjem.
1. Pojam deviznog tržišta
Devizno tržište je dio ukupnog finansijskog tržišta na kojem se
prema utvrđenim uslovima i pravilima trguje stranim valutama, odnosno
razmjenjuju devize. Osnovni zadatak mu je da snadbije učesnike stranim
sredstvima plaćanja za plaćanje uvoza i izvoza. Cilj ovog tržišta je
održavanje optimalnog nivoa likvidnosti subjekata nacionalne ekonomije u
njihovim poslovnim transakcijama sa inostranstvom.
Osnovu za postojanje savremenog deviznog tržišta predstavlja
međunarodni platni promet
. Funkcija učesnika na deviznom tržištu je da od
nosilaca deviznih sredstava kupe raspoloživa sredstva i da ih prodaju
zainteresovanim kupcima radi plaćanja njihovih obaveza u inostranstvu.
Funkcionisanje deviznog tržišta doprinosi, u institucionalnom
smislu, međusobnoj povezanosti nacionalnih finansijskih tržišta. Ova
4
Seminarski rad: Devizno tržište
2010
povezanost izraz je realnih ekonomskih tokova: međunarodne trgovine,
međunarodnih usluga i kretanja stanovništva, koji dovode do ekonomske
aktivnosti vezane za inostranstvo, odnosno aktivnosti izražene u novcu
različitom od domaćeg, kao i kretanje kapitala između različitih zemalja.
Devizno tržište je mehanizam koji izražava ponudu i tražnju za inostranim
novčanim jedinicama, neophodnim za obavljanje poslovanja ekonomskih
subjekata sa inostranstvom i obezbjeđuje pretvaranje nacionalne valute u
valutu stranih zemalja. Ova funkcija deviznog tržišta proističe iz samog
principa funkcionisanja svjetskog novca u uslovima postojanja različitih
nacionalnih valuta. Devizno tržište, pored povezivanja nacionalnih
finansijskih tržišta, izražava i njihovu međusobnu uslovljenost.
Globalno devizno tržište, kao skup nacionalnih tržišta, po obimu
transakcija predstavlja najrazvijeniji segment finansijskih tržišta.
Specifičnosti deviznog tržišta sastoje se u sljedećem:
- finansijski instrumenti kojima se trguje na ovom tržištu – devize –
same su po sebi specifične. Radi se o novcu koji predstavlja sredstvo
plaćanja u nekoj drugoj zemlji;
- na djelatnost ovog tržišta vrši uticaj znatan broj makroekonomskih
faktora, kao što su: mjere ekonosmke politike (naročito monetarno –
kreditne politike), devizna politika, spoljno – trgovinska politika,
nivo privredne aktivnosti, stanje platnog bilansa i sl.;
- devizno tržište je osjetljivo na političke uticaje i poremećaje;
- na ovom tržištu vladaju stroga pravila poslovanja, i
- ovo tržište predstavlja vezu između finansijskih tržišta različitih
zemalja.
Na deviznom tržištu obavljaju se sljedeći poslovi:
-
kupovina i prodaja deviza, koja se vrši radi obavljanja
međunarodnih plaćanja, radi održavanja likvidnosti, ostvarivanja
zarada i sl. Ovi poslovi mogu biti
promptni i terminski;
- davanje i uzimanje međubankarskih deviznih depozita. Riječ je o
poslovima polaganja deivznih depozita kod drugih banaka, sa
različitim rokom i različitom kamatom, i
5
Seminarski rad: Devizno tržište
2010
domaće valute – deviznog kursa, najbolje vidi efikasnost jedne nacionalne
ekonomije.
Devizno tržište predstavlja mehanizam preko koga se uspostavljaju
relativne vrijednosti različitih nacionalnih novčanih jedinica – valuta.
Potreba uspostavljanja relativnih vrijednosti nacionalnih valuta proističe
iz mehanizma plaćanja uslovljenog ekonomskim transakcijama koje
subjekti jedne zemlje obavljaju sa subjektima drugih zemalja. Devizno
tržište obezbjeđuje pretvaranje domaće u stranu valutu, kroz promet
platnih instrumenata koji glase na stranu valutu.
Svojim djelovanjem devizno tržište ostvaruje sljedeće osnovne zadatke i
funkcije:
omogućava vlasnicima deviza da ih pretvore u nacionalnu valutu, a
drugim licima da nabave odgovarajuća sredstva za plaćanje u
inostranstvu;
usklađuje zahtjeve za prodaju deviza sa zahtjevom za njihovu
kupovinu;
usklađuje ponudu i tražnju posredstvom deviznog prometa u zemlji i
deviznog prometa sa inostranstvom, i
omogućava obavljanje deviznog prometa sa inostranstvom.
Na ovaj način, posredstvom deviznog kursa koji se formira na
deviznom tržištu, domaća privreda se povezuje sa inostranstvom.
Normalno funkcionisanje deviznog tržišta u velikoj mjeri je
uslovljeno odgovarajućom intervencijom Centralne banke. Suština ove
intervencije sastoji se u nastojanju da se obezbjedi stabilnost deviznog
kursa i usklade ponuda i tražnja deviza. Da bi devizno tržište moglo
uspješno da funkcioniše potrebno je da postoji izvjestan stepen dinamičke
uravnoteženosti ponude i tražnje deviza, čime se istovremeno djeluje na
stabilnost deviznih kurseva.
Osnovna funkcija deviznog tržišta sastoji se u formiranju deviznog
kursa, odnosno u utvrđivanju odnosa vrijednosti jedne nacionalne valute
prema valutama drugih zemalja. Drugim riječima, devizni kurs predstavlja
cijenu novčane jedinice zemlje izražene u novčanoj jedinici druge zemlje.
On se formira međuodnosom ponude i tražnje za devizama. Kroz devizni
kurs domaće cijene se efektivno prevode u strane, i obrnuto. Promjene u
7
