SEMINARSKI RAD
DEVIZNO TRŽIŠTE I DEVIZNA ARBITRAŽA
PREDMET
: MEĐUNARODNA EKONOMIJA
SMIJER:
POSLOVNA EKONOMIJA
PROFESOR:
STUDENT:
KISELKAK 11.04.2016.
S a d r ž a j
I UVOD
2
.
DEVIZE I VALUTE
3
DEVIZNI KURS I PARITET
3
DEVIZNO TRŽIŠTE
8
.
DEVIZNA I KAMATNA ARBITRAŽA
11
I I ZAKLJUČAK
14
I I I LITERATURA
16
1. DEVIZE I VALUTE
Po teoriji devize (foreign currency, foreign exchange), kao pojam u užem smislu,
obuhvataju sva kratkoročna potraživanja u inostranstvu po bilo kojoj osnovi, u bilo kojoj valuti i
nezavisno od načina raspolaganja, a u širem smislu obuhvataju i inostrane valute, efektivan strani
novac koji se nalazi kod domaćih rezidenata, pošto je i posjednik efektivne inostrane valute, u
suštini, imalac potraživanja prema inostranoj monetarnoj instituciji koja je emitovala inostranu
valutu.
1
Pojam devize treba razlikovati od pojma valute koja predstavlja samo efektivan strani
novac koji može biti u vidu papirnih novčanica ili kovanog metalnog novca, osim zlatnika. Valuta
se može definisati i kao novčana jedinica koja ima prinudni kurs u jednoj zemlji i kao takva služi
kao zakonsko sredstvo plaćanja.
2
Znači, pojam devize je širi od pojma valute, pošto osim valuta
devize obuhvataju sva potraživanja u inostranstvu.
2. DEVIZNI KURS I PARITET
Devizni kurs se najlakše može definisati kao cjena strane valute izražena u domaćem
novcu.
3
Slična je definicija deviznog kursa kao cjene po kojoj se jedna nacionalna valuta
razmjenjuje za drugu valutu. Od deviznog kursa treba razlikovati devizni (valutni) paritet koji
predstavlja zvanično utvrđenu vrjednost nacionalnog novca, izraženu u nekom šire prihvaćenom
imenitelju (denominatoru): zlatu, specijalnim pravima vučenja, nekoj stabilnijoj i važnijoj
nacionalnoj valuti i sl. Devizni kurs uspostavlja vezu između nivoa cjena u zemlji i inostranstvu,
odnosno pomoću njega se inostrane cjene preračunavaju u nacionalnu valutu i domaće cjene
iskazuju u devizama. Za devizni kurs se navodi i da je veza između novčanih cjena i troškovne
strukture zemalja.
Postoje dvije osnovne podjele deviznih kurseva. Prema načinu njihovog utvrđivanja,
razlikuju se čvrsti (fiksni) i promenljivi (fluktuirajući, plivajući, fleksibilni) devizni kursevi, a
prema tome da li se istovremeno primjenjuje više kurseva ili samo jedan, može se govoriti o
višestrukim (diferenciranim) i jedinstvenim deviznim kursevima.
Paritet predstavlja odnos razmjene jedne valute prema zlatu (zlatni paritet), nekoj drugoj
valuti (valutni paritet), prije svega američkom dolaru (dolarski paritet). Paritet valuta kurseva
1
Izvor: Ćirović, M., Devizni kursevi“,Jeremić Zoran,
“Finansijska tržišta
t=. str. 36
2
Jeremić Zoran,
“Finansijska tržišta
. str. 36
3
Izvor: Ćirović, M., Devizni kursevi“, str. 50
pokazuje koliko novčanih jedinica jedne zemlje treba dati u zamjenu za jednu (ili sto) jedinicu
novčane jedinice druge zemlje. Kod pariteta se mogu pojaviti dva slučaja i to izračunavanje pariteta
neposredno između dvije valute, tj. tržišta (direktno izračunavanje) i izračunavanje pariteta
posredovanjem treće valute odnosno tržišta (indirektno izračunavanje).
4
Postoji nekoliko faza u kojima su u međunarodnim finansijama dominirali pojedini tipovi
deviznih kurseva, ali će se ovde posvetiti nešto više pažnje samo Bretonvduskom sistemu fiksnih
kurseva i onome što je nakon toga slejedilo.
Tabela 1 Primer sistema deviznih rezervi
Sistem
Period
Zlatni standard
1880-1914.
Fleksibilni kursevi
1919 -1925.
Zlatno-devizni standard
1925 -1931.
Kontrolisani fleksibilni kursevi
1932-1939.
Bretonvudski fiksni kursevi
1946-1973.
Fleksibilni kursevi
1973 – do danas
Izvor: Ćirović, dr Milutin, „Devizni kursevi“, Bridge Company, 2000, Beograd, str. 4.
Napomena: Gornja tabela pokazuje dominantne režime diviznih kurseva na globalnom planu. Međutim, neke
zemlje imale su posebne režime deviznog kursa koji su odstupali od globalnih shema.
Osnovna ideja bretonvudskog sistema bila je da SAD, kao centralna zemlja svetskog
monetarnog sistema, imaju obavezu da vode makroekonomsku politiku kako bi trajno održavale
paritet u visini 35 USD za uncu zlata (koji je važio od januara 1934). Taj paritet zlato - dolar bio je
testiran tako što su SAD bile obavezne da preko svoje centralne banke razmenjuju viškove dolara
koje bi strane centralne banke željele da konvertuju za zlato. Da bi bile u stanju da izvršavaju ovu
obavezu, SAD su trebalo da vode takvu makroekonomsku politiku koja ne bi dovodila do većih i
dugotrajnijih deficita u njenom platnom bilansu. S druge strane, ostale zemlje u sistemu bile su u
obavezi da održavaju fiksne kurseve prema USD putem odgovarajućih makroekonomskih politika,
posebno na srednji rok.
Bretonvudski sistem fiksnih kurseva prošao je u periodu 1968-1971. kroz ozbiljnu krizu, da
bi avgusta 1971. došlo do prvog kolapsa režima fiksnih kurseva, usljed odluke SAD da ukinu
konvertibilnost viškova USD u posjedu centralnih banaka drugih zemalja za zlato, i do uvođenja
fleksibilnih kurseva od strane niza razvijenih zemalja. Decembra 1971. učinjen je još jedan pokušaj
da se spase Bretonvudski sistem tzv. Smitsonijanskim sporazumom deset najrazvijenijih zemalja
(G 10) kojim su revidirani fiksni kursevi denominirani u zlatu (sa novim paritetom od 38 USD za
jednu uncu) ili USD, sa dozvoljenim oscilacijama u odnosu na centralni paritet, prvo u rasponu od
-/+ 1%, pa -/+ 2,25% i, na kraju -/+ 4,5%. Marta 1973. centralne banke G 10 prekinule su sa
sprovođenjem odredbi Smitsonijanskog sporazuma o odbrani fiksnih kurseva putem interventnih
4
Izvor: Ćirović, M., Devizni kursevi“,str. 51
