1
TEHNIKE SNIMANJA II - PREDAVANJA
Digitalne i konvencionalne tehnike u radiologiji po sistemima
UVOD
Kompjuterizirana tomografija (CT) je neinvazivna tehnika što je u dijagnostičkoj upotrebi od
1970.godine, a od 1975. godine se primjenjuje kao CT za čitavo tijelo ( „Whole Body Scanner“).
Tehnologija kompjuterizirane tomografije se naglo razvijala i do sada je proizvedeno pet
generacija CT – aparata. Oni se dijele na konvencionalne, spiralne i višeslojne.
Konvencionalni tj jednoslojni CT aparati I – prve generacije su imali uzak snop X zraka, jedan
detektor, kretanje rendgenske cijevi i detektora za 180º oko pacijenta. Vrijeme skeniranja i
rekonstrukcije CT sloja trajalo je 4 do 5 minuta.
CT aparati II - druge generacije su imali djelomično lepezast snop X zraka, 30 detektora,
kretanje rendgenske cijevi i detektora za 180º oko pacijenta. Vrijeme skeniranja i rekonstrukcija
CT sloja trajala je oko 20 sekundi.
CT aparati III – treće generacije imaju lepezasti snop X zraka što obuhvaća cijelo tijelo
pacijenta, ima 700 detektora. Rendgenska cijev i detektori se kreću za 360º oko pacijenta i prave
veliki broj ekspozicija. Vrijeme skeniranja i vrijeme rekonstrukcije CT sloja je 1,4–7 sekundi.
CT aparati IV - četvrte generacije imaju lepezast snop X zraka što obuhvata cijelo tijelo
pacijenta, ima puni krug detektora. Rendgenska cijev se kreće za 360º oko pacijenta i pravi
veliki broj ekspozicija. Vrijeme skeniranja i rekonstrukcija CT sloja je od 0,5-1 sekunde, naziva
se ultra brzi, „ultra fast“. Sve to omogućuje izvođenje CT angiografije – CTA i CT kardio.
CT aparati V – pete generacije nemaju pokretnih dijelova. Magnetskim otklonom široki mlaz
brzih elektrona bombardira više masivnih paralelnih anoda koje su raspoređene u obliku
semicirkularnih prstenova oko pacijenta, s kojih rendgenske zrake u lepezastom mlazu ozrače
pacijenta. Prisutan je puni krug detektora.
Konvencionalni tj jednoslojni CT aparati prve generacije su imali dugo vrijeme skeniranja i
rekonstrukcije CT sloja, što je trajalo u početku 4 do 5 minuta. Debljina skeniranog sloja bila je
10mm, 8 mm, 5 mm, iznimno 4 mm. Međutim CT metoda predstavlja povećanje dijagnostičkih
mogućnosti s faktorom 100 u odnosu na konvencionalnu radiologiju, odnosno rendgenologiju.
CT se pokazao kao veoma sigurna dijagnostička metoda u pregledu jetre, pankreasa i
biliopankreatičnih vodova.
CT aparati druge generacije imali su djelomično lepezast snop x zraka, 30 detektora, kretanje
rendgenske cijevi i detektora za 180º oko pacijenta. Vrijeme skeniranja i rekonstrukcija CT sloja
za 20 sekundi.
CT aparati treće generacije imali su lepezast snop x zraka, obuhvata cijelo tijelo pacijenta, 700
detektora. Rendgenska cijev i detektori se kreću za 360 º oko pacijenta i prave veliki broj
ekspozicija. Vrijeme skeniranja i rekonstrukcija CT sloja 1,4-7 sekundi. To je ne samo ubrzalo
nego i poboljšalo prikaz strukture organa, te omogućilo praćenje dinamike širenja kontrastnog
sredstva kroz krvne žile i parenhim organa.
Nativni CT predstavlja bazični nalaz za evaluaciju, nakon čega se donosi odluka o daljnjoj
primjeni kontrastnog sredstva.
2
Spiralni / helikal CT
Uvođenje spiralnog CT - helikal CT-a u kliničku praksu od 1989. godine imalo je značajan uticaj
na uvođenje virtualne aplikacije. Spiralni CT, to su aparati četvrte generacije, imaju puni krug
detektora, što obuhvaća cijelo tijelo pacijenta u toku „duge“ ekspozicije. Rendgenska cijev se
kreće za 360º oko pacijenta pravi spiralne krugove oko stola s lepezastim snopom X zraka. To se
postiže „ Slip ring“ tehnikom tako što multiple konduktivne četkice na stacionarnom dijelu
kontakta u gentriju i set paralelnih konduktivnih prstenova na rotirajućem dijelu kontakta u
gentriju omogućavaju kontinuiranu rotaciju rendgenske cijevi.
Kratko vrijeme skeniranja (1 sekunda za rotaciju od 360°) s kontinuiranom ekspozicijom
postignuto je unapređenjem cijevi, generatora i detektora. Spiralni CT tokom skeniranja
obuhvaća podatke volumena organa ili subvolumena. Kod jednog zadržanog disanja tokom
ekspozicije napravi se kontinuirana rotacija niza detektora sa simultanom kontinuiranom
translacijom stola tokom jedne faze skeniranja. Uvođenje spiralnog CT u kliničku praksu od
1989.godine imalo je značajan uticaj na uvođenje virtualne aplikacije.Dvije glavne prednosti
spiralnog CT u dijagnostici abdomena su u mogućnosti dobivanja slike čitavog volumena organa
tijekom snimanja s jednim zadržanim disanjem, što pruža mogućnost rekonstrukcije slike od po 1
mm, bez dodatne radijacije. Ovi tanki slojevi smanjuju mogućnost gubitka malih lezija. Također
mogućnost mjerenja gustoće tkiva u području intersovanja, bez uticaja volumnog efekta. Sve ovo
omogućuje slike izvanredne kvalitete kakvu se do sada nije postigao s jednoslojnim CT
aparatima. Prednost je u mogućnosti izvođenja trodimenzionalne (3D) rekonstrukcije slike. Na
bazi 3D slike može se dobiti MIP (maximum intenzity projection) i MPR (multiplanar
reconstruction) rekonstrukcija slike u sagitalnom i koronalnom presjeku, što sve pruža više
dijagnostičkih informacija.Pored toga prednost spiralnog CT je mogućnost bolusne aplikacije
kontrastnog sredstva. Čitava jetra može biti skenirana tokom pika - maksimuma kontrastnog
obojavanja parenhima jetre. Mogućnost brzog dobivanja volumne slike također daje CT
arterioportografiju. Spiralni CT jetre
predstavlja rutinski hepatalni imaging zato što je
imbibiranje parenhima jetre, kao i opacifikacija portalnih i hepatalnih vena, najveća u portalnoj
venskoj fazi.Koristeći spiralni CT s kraniokaudalnim ili obrnutim smjerom uz odložno vrijeme
od 70" imbibicija parenhima jetre je maksimalna, kraće vrijeme skeniranja od 40–45" daje dobar
prikaz krvnih sudova. Ne dobije se tako dobar prikaz hepatalnih metastaza, stoga se sada koristi
dvofazni protokol 3–6 ml. kontrasta /sec u arterijskoj i portalnoj fazi/.
Multidetektor CT
Multidetektor CT (MDCT) ili multislice CT (MSCT) su CT aparati nove generacije CT aparata,
što imaju daleko veće tehničke mogućnosti u odnosu na ranije generacije.
Suvremeni CT aparati „multi detector“ ili „multi slice“ imaju više uporednih redova (nizova)
detektora, zbog čega se i zove višeslojni CT. MDCT aparati imaju kratko vrijeme dobivanja više
slojeva u toku jedne rotacije, zatim retrospektivno stvaranje tanjih slojeva iz podataka jednog
niza detektora, te poboljšanje trodimenzionalne slike.
MDCT aparati povećavaju ukupan broj informacija i to u obliku sirovih podataka (row data) koji
su izvor za rekonstrukciju dvodimenzionalne CT slike i njihovu post processing obradu.
Uznapredovale softverske operacije, koriste različite svjetlosne efekte, MIP (maximum intensiti
projection), prikazivanje volumena, pružaju velike mogućnosti post-processinga u toku obrade
CT slike, kao što su trodimenzionalna rekonstrukcija i virtualna endoskopija.
Daljnji napredak kod MDCT/MSCT je dual source CT - DSCT koji ima dvije rendgenske cijevi i
još veće tehničke i dijagnostičke mogućnosti.
4
Kombinirane gradijent i pulsne sekvence (GRASE)
Kombinovana GRASE sekvenca je slična FSE sekvenci. Vrijeme akvizicije za abdomen će biti
skraćeno na 18” što omogućava komforan BREATH-HOLDING (BH) pregled sa zadržanim
dahom.
Echo – Planar Imaging (EPI)
Ove sekvence zahtijevaju drugačiji hardver, što nema većina standardnih mašina.
Supresija masti omogućava :
karakterizaciju masti – ovo je važno za karakterizaciju lezija u jetri koje sadrže mast, kao HCC,
adenom i za otkrivanje pseudolezija u masnoj jetri (nezamašćeni parenhim).
otkrivanje artefakata usljed kretanja supresijom signala. Struktura koje sadrže mast, kao na pr.
masni sloj u prednjem trbušnom zidu.
poboljšanje dinamičkog dometa
redukcija artefakata zbog hemijskih promjena
evaluacija imbibiranja kontrastom u lezijama bogatim mastima
Supresija masti ipak nije bez nedostataka. Može doći do gubitka važnih dijagnostičkih
informacija, ako se koristi supresija sama. Ovo je važno kod fokalnih lezija koje sadrže mast i u
stagingu tumora. Područja masti između organa pokazuju da nema infiltracije. Supresija masti
otežava vizualizaciju limfonoda i ekstrahepatalnih krvnih žila. Konačno supresija masti s i.v.
aplikacijom kontrasta može dovesti do lažnog smanjenja signala.
Fat Saturation (FAT SAT)
Ova metoda se može koristiti u T1WI i T2WI jedan od nedostataka je nehomogenost u supresiji
masti.FAT SAT tehnika u kombinaciji s T2WI SE i T2WI FSE povećava detektabilnost lezija
jetre. U slučaju FSE, supresija masti je važnija zato što je intenzitet signala masti u ovoj sekvenci
naročito visok i postoje izraženi artefakti kretanja od prednjeg trbušnog zida.
T1WI FAT SAT koriste se za bolju karakterizaciju fokalnih lezija jetre koje sadrže mast i da
poboljšavaju detekciju lezija nakon i.v. aplikacije hepatobilijarnog kontrasta kao napr. DDP.
Chemical Shift Imaging (CSI)
CSI je tehnika koja povećava dinamički raspon dobijenih slika kod diferenciranja promjena u
masnom tkivu jetre i imaging pankreasa.
Kratki T1 – Inversion Recovery STIR
Važna je za detekciju jetrenih lezija, detekciju lezija nakon aplikacije supermagnetnog željeznog
oksida.
5
Digitalna subtrakciona angiografija
Rendgenski aparati sa kojima se izvodi tehnika snimanja digitalne subtrakcione angiografije,
spadaju u slikovne dijagnostičke aparate, koji za nastanak dijagnostičke informacije koriste
rendgenske zrake. Putem modificirane subtrakcione tehnike (koja je kao konvencionalna
fotografska subtrakcija bila poznata od 1934.godine), izvode se snimanja na nivou digitalnih
informacija. Analogni signali su video TV signali, koji se u A/D (analogno digitalnim)
pretvaračima, pretvaraju u digitalne informacije. Kod ove tehnike, pored matematičkog
proračuna i obrade podataka imamo još i subtrakciju digitalnih informacija. U D/A (digitalno
analognim) pretvaračima ponovo nastaju analogne informacije, koje predstavljaju subtrahiranu
sliku, koju možemo promatrati na monitoru u real – time.
Osnovni dijelovi aparature su rendgenska cijev, visokonaponski generator, elektronski pojačivač
slike i TV monitor, stola na kome leži pacijent, kontrolne konzole i računarskog sistema.
Digitalne tehnike snimanja koštano mišičnog sistema
Kompjuterizirana tomografija kostiju kranijuma
Priprema pacijenta: prije izvođenja pregleda potrebna je psihička i fizička priprema pacijenta.
Psihička priprema podrazumijeva upoznavanje pacijentu o načinu i toku pretrage. Važno je
upozoriti pacijenta da se tokom snimanja ne smije pomjerati. Kod komatoznih pacijenata
obavezna je primjena fiksacionih traka i jastučića.
Fizička priprema podrazumijeva skidanje svih nepotrebnih odjevnih predmeta, odjeće, nakita i
drugih metalnih predmeta.
Pozicija pacijenta: pacijent leži u supinacionom položaju. U gentrij ulazi prvo glavom. Ruke su
ispružene pored tijela. Brada blago privučena grudnom košu.
Kompjuterizirana tomografija kostiju kranijuma - CT
Centriranje: Centralna zraka ulazi 2 poprečna prsta iznad krova lubanje.
Topogram: Profilni (LL).
Program: Head routine
Thicknes: 3-5 mm
Collimation: Ovisi o vrsti detektora
Increment: 2-3 mm
Planiranje polja pregleda: Orbitomeatalna linija do krova lubanje
Smjer snimanja: Kaudokranijalan.
CT KOSTIJU KRANIUMA
Za snimanje kostiju kranijuma uvijek je bolje koristiti spiralno snimanje zbog naknadne obrade
slike u 3D tehnikama. Ako se radi o traumi glave može se koristiti spiralno snimanje sa
slojevima debljine ispod 4 mm. Isto je potrebno da bi se preciznije odredila pozicija fragmenata
– ulomaka slomljenih kostiju.
Zaštita je obavezna, a provodi se postavljanjem olovne kecelje oko pacijenta, pazeći da se polje
snimanja ne pokrije. Obavezno voditi računa o imobilizaciji pacijenta.
7
Magnetna rezonanca – PNS
T2 wi T2wi fs tra
Lokalajzer za koronalni MR PNS :t2, t1 i t2 fs cor
Kompjuterizirana tomografija orbita
Priprema pacijenta: prije izvođenja pregleda potrebna je psihička i fizička priprema pacijenta.
Psihička priprema podrazumijeva upoznavanje pacijentu o načinu i toku pretrage. Važno je
upozoriti pacijenta da se tokom snimanja ne smije pomjerati, te da je potrebno da pacijent zatvori
oči i ne pomjera očnim kapcima u toku pregleda. Kod komatoznih pacijenata obavezna primjena
fiksacionih traka i jastučića.
Fizička priprema podrazumijeva skidanje svih nepotrebnih odjevnih predmeta, odjeće, nakita i
drugih metalnih predmeta.
Pozicija pacijenta: pacijent leži u supinacionom položaju. U gentrij ulazi prvo glavom.Ruke su
ispružene pored tijela. Brada blago privučena grudnom košu.
Centriranje: centralna zraka ulazi 2 poprečna prsta iznad krova lubanje.
Topogram: profilni (LL).
Program: head rutine
Thicknes: 1-2 mm
Collimation: Ovisi o vrsti i broju detektora
Increment: 0,5-1 mm
Planiranje polja pregleda: Ispod donjeg ruba orbite do iznad gornjeg ruba orbite i meatus
akustikus eksternusa bez angulacije.
Smjer snimanja: kaudokranijalan.
Koristi se spiralno snimanje zbog uočavanja sitnih detalja i zbog mogućnosti 3D rekonstrukcije.
Smanjiti FOV (field of view - polje pregeleda), do iza meatus akustikus eksternusa da bi se
ispratio nervus optikus. Ako se radi o patologiji potrebno je uraditi i kontrastnu seriju.
Zaštita je obavezna, a provodi se postavljanjem olovne kecelje oko pacijenta, pazeći da se polje
snimanja ne pokrije. Obavezno voditi računa o imobilizaciji pacijenta.
Magnetna rezonanca orbita
Potrebna je psihička i fizička priprema pacijenta.
Psihička priprema podrazumijeva upoznavanje pacijentu o načinu i toku pretrage. Važno je
upozoriti pacijenta da se tokom snimanja ne smije pomjerati, te da je potrebno da pacijent zatvori
oči ine pomjera očnim kapcima prilikom snimanja.
Fizička priprema podrazumijeva skidanje svih nepotrebnih odjevnih predmeta, odjeće, nakita,
kozmetičkih preparata sa trepavica i drugih metalnih predmeta sa područja snimanja. Pacijent
mora da potpiše i da informacioni pristanak za pregled i potvrdi da nema metalnih stranih tijela u
organizmu, kao ni pomagala kao pace maker ili kohlearni aparat, odnosno neke druge proteze
feromagnetnog karaktera.U ruku pacijenta se stavi pumpica u slučaju problema da može dati
upozorenje.
Pozicija pacijenta: pacijent leži u supinacionom položaju, glavom prvo ulazi u gentrij.
Pregled se izvodi pomoću zavojnice „ Body matrix“ koja se stavlja preko glave pacijenta .
Uz pomoć laserskog snopa centrira se na sredinu zavojnice.
