DIGITALNE MAPE, NAVIGACIJA I POMOĆ
PRI VOŽNJI U URBANIM SREDINAMA
(Seminarski rad)
Predmet: IKT u saobraćaju
Uvod
Doba u kojem živimo svi nazivaju informatičko doba. Taj naziv nije slučajno odabran nego
vjerno oslikava stanje i život današnjice. Informatizaciji i kompjuterizaciji nije imun ni sam
saobraćajni sistem niti cestovni saobraćaj kao jedna grana saobraćaja ili jedan
podsistemsaobraćajnog sistema. Bitna stvar kojoj se poklanja sve više pažnje, a diktira je razvoj
iminijaturizacija tehnologije te zahtjevi tržišta, jeste navigacija. Oduvijek, kako je u samoj
prirodi čovjeka, tražio se način da sam čovjek spozna šta ga to čeka na kraju bilo kojeg puta,
kakoživotnog tako i samog putovanja te je čovjek oduvijek razvijao karte i bavio se
kartografijomspoznajuči tako važnost same predstave prostora i njegovog položaja u istom.
Mape, odnosno karte su upravo prikaz terena onakvim kakav jest te je mape koristio kao polazne
osnove za sve važnije odluke i poduhvate. Sa informatizacijom kompletnog društva došla je i
digitalizacija mapa. Sve manje se može vidjeti klasične auto karte dok sve više vidimo putnih
računala koječovjeka usmjeravaju ka željenom smijeru. Tema ovog seminarskog rada jeste
Digitalne mape inavigacija i pomoć pri vožnji u urbanim sredinama na primjeru gradskog
saobraćaja. Sa informatizacijom polako se potisnula „navigacija na licu mjesta“ gdje su vozači,
pogotovu unepoznatim urbanim područijma tražili pomoć lokalnih prolaznika a sve više se uvodi
precizna navigacija. Iz ovog razloga, ova problematika je veoma značajna ne samo u oblasti
cestovnog saobraćaja nego u svim vidovima saobraćaja kao i nekim drugim oblastima (projekt
„RatnikBudućnosti“ koristi navigaciju i digitalne mape kao pomoć u urbanim ratnim
zonama).Obrađujući problematiku vezanu za ovu temu, mogu da napomenem da
postoji mnogo dokumenata na ovu temu ali takođe važno je napomenuti da princip digitalnih
mapa i elektronskenavigacije nije zasutpljen u našoj zemlji,bar ne u onoj mjeri u kojoj bi trebao
biti. Obrađujućitemu, akcent če biti stavlje na digitalne mape kao dio GIS-a (Geografski
InformacioniSistem),princip na kome rade digitalne mape te sistem i principe navigacije pomoć
digitalnih mapa.Takođe, pored ovoga bit će obrađeni neki principi koji se koriste u sredstvima
gradskog saobraćaja u vidu pomoći koje GIS pruža vozaču.
kugle možemo pronači u softveru koji se zove Google Earth, u raznim drugim softverskim
programima kao i več ugrađene u memoriju različitih navigacionih uređaja. Ipak, „glavni
korisnik“ ovih mapa jeste GPS sistem koji sa razvojem mobilnih informatičkih uređaja
omogućuje jednostavnije korištenje ovih tehnologija. Osnovna prednost ove tehnologije u
odnosu na tradicionalne papirne karte jeste mogućnost konstantnog osvježavanja podataka gdje
se unose sve promjene terena kao iselektivni prikaz objekata, u zavisnosti od želje korisnika dok
se kod tradicionalnih mapa ovaj princip zasnivao na izradi potpuno nove karte. Takođe, digitalne
mape su u stanju da pokrivajuvelika područija sa malim zauzimanjem memorije dok papirne
karte prikazuju samo uskoodređeno područije koje nije moguće ni približiti niti sagledati širu
sliku što je sa digitalnim mapama moguće.
Danas postoje standardna tri prikaza a to su digitalna mapa, satelitski snimak i hibrid ( kobinacija
digitalne mape i satelitskog snimka). Razlika je između prikaza terena i detalja terena. Današnje
digitalnemape omogućavaju da se kreiraju tačke od interesa (npr. kulturno- historijski spomenici,
važnijamjesta u nekom gradu itd.). Digitalne mape se oslanjanju na veliku količinu informacija
prilikom prikaza terena jer se sve digitalne mape zasnivaju na kombinaciji satelitskih snimaka i
informacija na nivou ulice (nazivi ulice,važnijih objekata i sl.). U cilju održavanja mapa
korisnihi vjerodostojnih, svi proizvođači digitalnih mapa su omogućili osvježavanje mapa
podatcima gdje se unose promjene koje su nastale u prostoru. Kao što postoje različite firme koje
se bave digitalnom kartografijom i izradom digitalnih mapa, osnova ideja vodilja svih jeste
prikaz glavnih putnih saobraćajnica koje če omogučiti vozaču jedno neponovljivo životno
iskustvo.
Digitalne mape upravo i jesu kreirane da se podrži navigacija i prikaz ceste. „Pored toga što
nudetopologiju i geometriju mreže ceste one sadrže još i dodatak u vidu podataka o tipu
ceste,mogućim pravcima kretanja i slično. Digitalne mape takođe u realnom vremenu prikazuju
i informacije na cesti, o slobodnim putnim pravcima kao i rutama putovanja. Sam princip
digitalnih mapa kombinuje dostignuča i saznanja opecionih istraživanja gdje se različite rute
uskaldu sa trenutnim stanjem puta imaju različite vrijednosti. Ispitivanjem trenutnog stanja
terenarazličitim putevima se dodjeljuju različite vrijednosti u zavisnosti od toga kakve su
željekorisnika te u zavisnosti od stanja na putevima. Na sljedećim slikama su prikazani primjeri
digitalnih mapa gdje su različiti putevi označeni sa različitim brojevima te prikaz funkcionisanja
(slike 1 i 2 )
Slika 1.
Slika 2.
Princip na kome rade digitalne mape je sljedeći:
Pomoću odgovarajućih GIS softvera određeni dio zemljine površine je prikazan kao skup
podataka, bilo dvodimenzionalno (2D) ili trodimenzionlano (3D). U tom prikazu su sadržaniglav
ni putevi zajedno sa ostalim putevima, u zavisnosti od detalja mape ili značaja samog
prostora (tako za Sarajevo imaju prikazane samo glavne saobraćajnice (npr. ul.Maršala
Tita,ul.Zmaja od Bosne,Obala) dok za Pariz su prikazane sve saobraćajnice koje se nalaze u
gradu,uključujuči i sporedne ulice kao i parking prostore) zajedno sa svim relevantim podatcima
i informacijama vezanim za tu saobraćajnicu kao što su nazivi ulica, ograničenja brzine itd.
Uzavisnosti od softvera koji koristi za podrsku digitalnoj mapi kao i uređaju koji koristi moguće
jedobijati informacije sa lica mjesta, to jest da se promjene na karti u samom uređaju vrše kako
se mjenja situacija na terenu. Moderni uređaji i tehnologije današnjice omogučavaju da preko
ITS-a (inteligentnog transportnog sistema) službe koje održavaju puteve, centri za monitoring
iupravljanje saobraćajem, kao i službe koje se brinu o sigurnosti i medicinskoj pomoći
pružajuinformacije o svim relevantnim stanjima saobraćajnice (npr. nepovoljni vremenski
uslovi,incidentne situacije) te preko komunikacijske mreže šalju podatke navigacionom uređaju
u voziliu ( u daljem tekstu putni kompjuter ). Putni kompjuter uz pomoć svog hardvera i
softveraučitava promjene na digitalnu mapu i u realnom vremenu izvještava vozača. Formati
digitalnihkarata su .GDF i sadržaj karata je predstavljen kao vektorska karta interesnog područija
sa nazivima ulica i brojevima, kao i tačkama interesa koji su kodirani kao geografske koordinate.
Na sljedećoj slici je prikazana priča iz predhodnog pasusa gdje je na
određenom putu (u ovom slučaju CA-97 SB) došlo do incidetne situacije ( saobraćajna nesreća )
koja sedesila u vremenu 07 sati i 44 minute a sam vozač, odnosno promjena karte je izvršena u
07 sati i45 minuta usljed čega je vozač informisan u realnom vremenu te na taj način mu je
