INTERNACIONALNI UNIVERZITET U TRAVNIKU
SAOBRAĆAJNI FAKULTET
TRAVNIK
DINAMIČKE PERFOMANSE VOZILA
SEMINARSKI RAD
Predmet: Eksploatacija i održavanje drumskog saobraćaja
Mentor:
Student:
Doc.dr. Muhamed Sarvan, dipl.ing.
Faruk Tahmiščija
Br. indexa: 51/10-s
Travnik, maj 2013
SADRŽAJ
Strana
1. UVOD
3
2. OTPORI KRETANJA
4
2.1. Otpor kotrljanja – Histerezis točka
4
2.2. Otpor kotrljanja točka
5
2.3. Otpor vazduha
6
2.4. Otpor uspona
6
2.5. Otpor inercije
7
3. ELEMENTI TRANSMISIJE I GUBITCI U TRANSMISIJI
8
3.1. Elementi transmisije
8
3.2. Gubitci u transmisiji
10
4. BRZINSKE KARAKTERISTIKE MOTORA
11
5. PRIJANJANJE GUME NA PODLOGU
13
6. KLIZANJE TOČKA
14
7. ZAKLJUČAK
17
LITERATURA
18
POPIS SLIKA
18
2
2. OTPORI KRETANJA
2.1. Otpor kotrljanja – Histerezis točka
Kod elastičnog točka, usled njegove deformacije kontakt sa tlom se ne ostvaruje
koncentrisano, u jednoj tački, već duž linije (uslovno posmatrano, zanemarujući širinu
točka). Reakcije podloge stoga djeluje u formi kontinualnog opterećenja. Uočava se da
radijalna deformacija (skraćenje poluprečnika točka u odnosu na rasterećeno stanje) ima
najveću vrednost u središtu kontaktne zone. Idući prema krajevima kontaktne zone
deformacija poluprečnika se kontinualno smanjuje, da bi na samim krajevima zone nestala.
Opisana zakonitost je šematski prikazana skraćivanjem opruga, koje predstavljaju radijalnu
elastičnost pneumatika, pod dejstvom sila sabijanja (slika 1). Kod opruga na krajevima
kontaktne zone deformacije su najmanje, a prema sredini deformacija opruga, odnosno
skraćenje poluprečnika raste. Ova zakonitost rasporeda deformacije uslovljava i zakonitost
po kome se mijenja kontinualno opterećenje, s obzirom na proporcionalnost između sile i
deformacije. Zakonitost raspodjele kontinualnog opterećenja, s obzirom na simetričnost
raspodele deformacija, simetrična je u odnosu na vertikalnu osu simetrije točka. Rezultanta
ovog kontinualnog opterećenja, Z
T
, stoga djeluje u njegovoj sredini, odnosno saosna je sa
spoljnim opterećenjem R
ZT
.
Slika 1. Elastični točak u mirovanju: RZT – spoljno vertikalno opterećenje točka,
ZT – rezultanta kontinualne reakcije podloge
____________________
Mr Boris Stojić, dipl. ing. maš.; Teorija kretanja drumskih vozila - skripta
4
2.2. Otpor kotrljanja točka
U uobičajenim uslovima kretanja drumskih vozila, ovaj udio čini
∼
90% ukupnog
otpora. Otpor histerezisa odlikuje se, ukratko, sledećim osobinama:
nastaje usled unutrašnjeg trenja zbog stalne promjene deformacijskog stanja
usled kotrljanja;
raste sa povećanjem radijalne deformacije pneumatika (porast pritiska u
pneumatiku dovodi do smanjenja radijalne deformacije, pa samim tim i
otpora kotrljanja);
postoji i kada je brzina kretanja jednaka nuli, odnosno na točak treba
djelovati nekom konačnom silom da bi se uopšte doveo u stanje kretanja;
vrijednost mu je za jedan širi dijapazon brzina gotovo konstantna ili raste
veoma blago sa porastom brzine, dok za veće brzine ima nagliji porast, što
utiče i na maksimalnu brzinu kojom neki pneumatik može trajno da se kreće
bez oštećenja;
sa porastom temperature pneumatika otpor histerezisa opada (prisustvo
otpora histerezisa dovodi do zagrevanja pneumatika, jer se unutrašnji otpori
(trenje) pretvaraju u toplotne gubitke; zbog toga u početku temperatura
pneumatika raste, usled čega otpor histerezisa opada; nakon određenog
vremena (
∼
30÷60 min.) toplotni bilans dostiže ravnotežu, tj. otpor kotrljanja
i temperatura pneumatika se više ne menjaju);
proporcionalan je vertikalnom opterećenju točka i koeficijentu otpora
kotrljanja (koji u uobičajenim uslovima iznosi
∼
0,01÷0.02, odnosno sila
otpora kotrljanja iznosi oko 1-2% u odnosu na vertikalno opterećenje točka)
Ostali uzroci koji prouzrokuju otpor kotrljanja su:
Otpor trenja u ležaju točka
Otpor na neravnoj podlozi (povećava se dejstvo deformacije pneumatika tj.
otpor histerezisa)
Otpor usmjerenosti tj. bočnog klizanja točka
Otpor istiskivanja sloja vlage ili nečistoća na podlozi
Priljepljivanje pneumatika za vlažnu podlogu
Otpor klizanja u kontaktnoj površini
Na mekoj podlozi – otpor tonjenja točka i deformacije podloge
Zbog složenosti analitičkog razmatranja svih uticaja na otpor kotrljanja, uvodi se
empirijski koeficijent proporcionalnosti između sile otpora kotrljanja i vertikalnog
opterećenja točka, f:
F
f
= f
⋅
Z
T
Koeficijent f, pri tome, u najvećoj mjeri obuhvata veličinu e/r
D
, ali i druge
navedene uticaje.
____________________
Mr Boris Stojić, dipl. ing. maš.; Teorija kretanja drumskih vozila - skripta
5
