Sadržaj:
1. Uvod.........................................................................................................................................2
2. Dinamika strukturnih elemenata populacije........................................................................3
3. Dinamika abundaxije (rast brojnosti populacije)................................................................4
4. Uzroci dinamike (kretanja) populacije..................................................................................7
5. Migracije..................................................................................................................................8
5.1. Migracije ptica................................................................................................................10
6. Disperziona dinamika...........................................................................................................12
7. Zaključak................................................................................................................................13
8. Literatura...............................................................................................................................14
1. Uvod
Dinaika populacije, zvana i dinamika stanovništva i populaciona dinamika, jeste istraživanje
promjena u broju i strukturi jedne ili više populacija, kao i procesa koji utiču 1ater promjene.
Dinamika stanovništva je bila glavna grana matematičke biologije, koja ima istoriju dugu preko 200
godina. Početkom 20-og vijeka obim matematičke biologije je znatno proširen. Na samom početku
dinamika se samo zasnivala na broju članova jedne populacije, dok danas ona se zasniva 1ate
migraciji te populacije.
Populacija je skupina jedinki iste vrste koje žive na odredenom prostoru i u odredenom vremenu, te
koje aktivno izmjenjuju genetički 1aterial dajući plodno potomstvo. To može biti skupina ljudi,
životinja, biljaka ili nekih drugih organizama.
Promene brojnosti populacije zavise od četiri osnovna
faktora:
Natalitet
(broj rođenih jedinki)
Imigracija
(novodošle jedinke u populaciju)
Moratlitet
(broj uginulih jedinki)
Emigracija
(broj jedinki koje su otišle iz populacije)
Dinamike variranja svih elemenata populacije zajedno čine ukupnu dinamiku variranja
populaije. Za razumjevanje dinamike populacije je potrebno da se prati niz sukcesivnih slika njene
structure. U principu se mogu razlikovati dinamika strukturnih elemenata populacije, dinamika
abundancije (rast brojnosti populacije) i disperziona dinamika.
1
3. Dinamika abudancije (rast brojnosti populacije)
Dinamika populacije se najbolje prikazuje preko dinamike njene brojnosti. Abudancija bi bila
konstantna kada bi se porast populacije rađanjem i imigracijom izjednačio sa njenim smanjivanjem
zbog uginuća i emigracija. Natalitet (rađanje) i mortalitet (smrtnost) su sonovni faktori pozitivnog,
odnosno negativnog rasta brojnosti populacije, tj. njene dinamike. Ako je stopa nataliteta manja od
stope mortaliteta, populacija će brojčano opadati. Stopa nataliteta zavisi od brojnog odnosa polova,
od fertilnosti i sterilnosti ženki. Na dinamiku utiče i uzrastna struktura, ako je pretežni dio
populacije u postfertilnoj fazi onda su perspektive populaije nepovoljne, čak i pri optimalnom
natalitetu, jer će stare jedninke za kratko vrijeme da uginu.
Čepman (Chapman, 1931) je pojmom biotički potencijal (kojim je istovremeno obuhvatio
kapacitet razmnožavanja i sposobnosti preživljavanja) izraio potencijalnu moć rasta populacije.
Biotički potencijal je kvantitativni izraz dinamičke snage populacije, koja se u borbi za život
suprostavlja otporu sredine (konbinovanom dejstvu abiotičkin i biotičkih faktora). Zbog otpora
sredine u prirodi se biotički potencijal ne ostvaruje nikada potpuno. Mjera optora sredine se
prikazuje na osnovu potencijalno mogućeg i stvarnog
broja jedinki u populacije. Na primjer, jedan par vrabaca
za 10 godina, teorijsi, bi mogao dati 275.716.983.699
potomaka, ali životna sredina čini da umjesto 575 jedinki
po jutru ima samo 9-13 jedinki.
Tok ratsa populacije se razlikuje za svaku vrstu. On bi
zahvaljujući biotičkom potencijalu tekao eksponencijalno
(,,J“ kriva), sa maksimalnom stopom rasta (slika 1.), u
neograničenoj životnoj sredini sa uvijek optimalnim
uslovima. Međutim ovo je u prirodi rijetko. Neograničen
rast populacije bi doveo do apsurda. Kao primjer ćemo
navesti jedan par slonova koji bi uprkos činjeici da
ostavljaju veoma malo potomaka, za 750 godina dao 19 miliona jedinki, a dok bi samo jedan par
muva samo za nekoliko godina ispunio čitav prostor za Zemlji.
Stvarni rast populacije, međutim, rezultat je suprostavljenog djelovanja biotičkog potencijala
date vrste
i otpora sredine. On zavisi od odnosa nataliteta i mortaliteta, koji su rezulatat variranja sredine.
Smjenjuju se periodi padova i porasta brojnosi jedinki. Veoma rijetko u prirodi populacija raste do
maksimalne brojnosti. Uglavnom se odražava brojnost optimalna za postojeće uslove. Usljed
povećanog nataliteta raste brojnost, ali samo do neke određene granice(npr. kapaciteta sredine). Ako
kapacitet sredine bude premašen, sredina će vršitipritisak na populaiju, te tim pritiskom će smanjiti
brojnost populacije, koji neće moći da se zaustavi i da otpor prititisku životne sredine, nego će po
inericiji nastaviti da mortalitet premašuje natalitet, ali sve sporije, dok populacija ne uspostavi
ravnotežu sa životnom sredinom. Kada uspostavi ravnotežu natalitet opet počinje da raste a stopa
mortaliteta polako opada. Tako u prirodi brojnost jedinki u populacijama uglavnom varira oko
ravnotežnog položaja, karakterističnog za optimalan odnos sa sredinom.
Demonstraciju rasta populacije u određenim uslovima možemo da predstavimo
eksperimentom. Ako u akvarijum ubacimo protozoe poput paramecijuma, račiće
Cladocera,
Copopeda
i druge slatkovodne planktonske oblike, oni će svi povećavati svoju populaciju zbog
obilnosti hrane koje ima u akvarijumu. U tom djelu kriva ima da eskponencijalni ,,J“ oblik. Međutim
3
Slika 1 - ,,J“ kriva
