I Disgrafije

Definicija i proces pisanja

Pisanje-najsloženiji   oblik   ispoljavanja   sposobnosti   u   kome   učestvuju   elementi
motoričkih,   kinestetičkih,   vizuelnih   i   auditivnih   aktivnosti,   sposobnost
rezonovanja, kao i sposobnost korišćenja lingvističkog i nelingvističkog znanja.
Pisanje nije prosto prebacivanje govora u pismo već kreativni čin otkrivanja u
oblasti   korišćenja   grafičkog   potencijala   jezika.   Pisanje   jedan   od   glavnih
komunikacionih kanala, koji je prije paralelan nego podređen procesu govorenja.
Stiče   se   kao   rezultat   obučavanja   i   uključuje   nivo     fonemskog   procesiranja
(pronalaženje pojedinačnih glasova, njihovo suprostavljanje i kodiranje) fonema u
grafeme,   zatim   slijedi   povezivanje   slova   u   riječi;   pronalaženje   odgovarajućih
jezičkih   izraza,   formulisanje   rečenica   i   njihovo   povezivanje   u   pisani   diskurs
(tekst).

Transformacija   fonema   u   grafema   zahtijeva   visok   stepen   voljne   pažnje   i
koncentracije da bi se napisali smisleni jezički simboli (riječi). Pisanje treba da
bude usmjereno ka postizanju maksimalne razumljivosti   kod čitaoca., tako da u
tekstu treba reći sve do kraja kako bi bio što razmljiviji. Pisanje zahtijeva visok
stepen apstraktnog mišljenja zato što potencijalni čitač obično nije prisutan. Sa
druge   strane   usmeni   govor   uglavnom   predstavlja   neku   govornu   situaciju.
Ovladavanje vještinom pisanja zahtijeva integraciju senzornih i motornih procesa.
Pisanje   se   odvija   po   eksplicitnim   gramatičkim   pravilima   jer   u   pisanju   nisu
uključeni gestovi, mimika i suprasegmenti (brzina, visina, intonacija). Pisanje se
ostvaruje   voljnim izvođenjem koordiniranih grafičkih   pokreta i usaglašavanje
tehničkih,   pravopisnih   smisaonih   aspekata.   Pisanje   se   uči   poslije   ovladavanja
govornim jezikom uz poštovanje fonoloških, leksičkih i sintaksičkih pravila. Na
početku učenik piše mehanički jer je preokupiran tehnikom pisanja, a ne sadržajem
onoga što piše. Savladavanje tehnike pisanja uključuje učenje pravilne upotrebe
slova, njihovo funkcionalno povezivanje u riječi, a potom u rečenice uz primjenu
pravopisnih   pravila.     Kada   se   pisanje   uvježba   do   stepena   automatizacije   ono
postaje sredstvo izražavanja misli i sredstvo komunikacije. Pišući riječi učenik vrši
njihovu analizu tj.utvrđuje od kojih je slova stastavljena ta riječih, da bi na kraju i
slova rastavljao na elemente. U početku učenja pisanja dijete razmišlja o obliku
slova, pravilnom povezivanju, rastojanju između njih i dr. Svaku  od tih operacija

učenik svjesno kontroliše dok pisanje ne postsne automatizovan proces. Pisanje je
znatno složeniji proces od čitanja iako se odvija simultano sa čitanjem. Ono što se
u početku bazira na raščlanjivanju govorne riječi kada učenik upoznaje elemente te
riječi i njihov redosljed.

Proces analize riječi na glasove koji je inače potreban za pisanje je složenija
aktivnost od procesa integracije glasova u riječ neophodne za čitanje. Analizom se
riječ gubi te se mora razmišljati, a sintezom se stvara i vraća govornoj riječi.
Osnovne vještine potrebne za savladavanje pisanja: Diferenciranost malih mišića i
sposobnost kontrole pokreta šake i prstiju;

*vizuelno-motorna   integracija,   *sposobnost   držanja   pribora   za   pisanje,
*sposobnost   izvođenja   osnovnih   poteza   potrebnih   za   crtanje   linije   (otvorene   i
zatvorene),   *   sposobnost   vizuelne   percepcije   i   diskriminacije   (opažanje,
razlikovanje i prepoznavanje različitih oblika i slova), *sposobnost orijentacije u
prostoru (lijevo-desno, gore-dole), * vizuelna analiza slova i riječi.

Vježbe za disgrafiju

Na   kasnijem   stadijumu   sada   već   složeniji   proces   pisanja   se   takođe   odvija   po
etapama i počinje fazom planiranja u kojoj se organizuju misli i priprema leksičko-
semantička   skica.     Sljedeća   etapa   obuhvata   uključivanje   svijesti   o   jezičkim   i
društvenim konvencijama tako da osoba koja ima i na umu sistem pisma koji
koristi,   čitljivost   rukopisa,   pravila   grafičkog   izražavanja   ,   pravopisna   pravila   i
upotrebu znakova interpunkcije . Posljednja etapa se odnosi  na motoričku kontrolu
i vizuprostornu orijentaciju, a to podrazumijeva uključivanje koordinacije   oko i
ruke, položaj tijela i ruke tokom pisanja.

II Vrste pisanog izražavanja

Prepisivanje

Diktat

Autodiktat

Opisivanje

Važna aktivnost u početnom čitanju i pisanju. Učenici prvo mogu da imenuju
predmete, a zatim da ih opisuju (nabrajaju i zapisuju osobine predemta, pišu
rečenice o predmetu, opisuju predmete i bića po sjećanju i dr)

Pisani sastavi

Najviši oblik pisanog izražavanja (pokazuju stepen djetetove pismenosti). Ciljevi:
*usavršavanje sposobnosti pisanog izražavanja, *obogaćivanje riječnika,
*osposobljavanje učenika za samostalan rad. Sposobnost pisanja sastava
podrazumijeva savladavanje brojnih elemenata koji čine jezički izraz i usvajanje
osnovnih pravopisnih i gramatičkih formi.

III Odnos čitanja i pisanja

Dugo   se   smatralo   da   su   čitanje   i   pisanje   komplementarne   vještine.   U   tom
kontekstu, čitati znači prepoznavati i tumačiti jezik koji je napisan dok pisati znači
planirati i produkovati jezik tako da se može čitati. Time se pretpostavlja da onaj
ko je  u stanju da  čita može i  da piše (da zna nazive slova od kojih su riječi
sastavljene):   Međutim,   postoje   dokazi   da   se   sposbnost   čitanja   ne   prenosi
automatski   i   na   pisanje,   odnosno   da   dobri   čitaoci   nisu   uvijek   i   dobri   pisci.
Usvajanje čitanja i pisanja je kompleksan proces, odgovorniji i napredniji nastavni
zadatak   nego   što   to   na   prvi   pogled   izgleda.   Dobro   savladana   tehnika   pisanja
olakšava razumijevanje pročitanog i čitanje čini racionalnijim. Pravilno usvojena
tehnika pisanja  omogućava brže korišćenje  pisma, ona omugućava da se proces
jezičkog   uobličavanja   misli   i   niihovo   iskazivanje   u   pisanoj   formi     odvija
jednostavnije i bez većeg napora. Čitanje i pisanje su dva međuzavisna procesa
kojai   maju   sličnu   neurofiziološku   i   govornu   osnovu   tako   da   ih   je   sa   aspekta
njihovog nastanka teško odvojiti jer je pod normalnim uslovima nezamisljivo da se
riječ piše, a da se ne čita ili da se prilikom čitanja ne pođe od gramatičkih znakova
koji   se   sintetizuju   u   riječ.   To   su   procesi   koji   se   kreću   od   pisanog   teksta   do
shvatanja   njihovog   značenja   i   obratno-   od   zamisli   do   grafičke   realizacije.
Posmatrano sa aspekta učenja u prvoj fazi se uče slova koja predstavljaju grafičke
simbole   za   glasove   kao   elementarne   govorne   jedinice;   u   drugoj   fazi   cilj   je
uvježbavanje čitanja i pisanja; zatim se poseban značaj pridaje pravilnom čitanju i
pisanju, razumijevanje pročitanog i posetepenom uvođenju tehnike glasnog čitanja,
a zatim i čitanja u sebi.

  Razvoj   i     savladavanje   sposobnosti   čitanja   odvija   se   istovremeno   sa
savladavanjem   pisanja.   Čitanje   i   pisanje   se   baziraju   na   sposobnostima
prepoznavanja grafema i konverzije grafema u fonema. Između čitanja naglas i
govora ima sličnosti jer su između ostalog i proizvod istog govornog aparata, ali se
ovi procesi  razlikuju po načinu na koji se njima upravlja. Govor se uči duži period
i osnanja se na obrasce  govora odraslih, a čitanje se uči kraći period i zahvaljujući
prije svega metodama učenja čitanja postaje svjesno regulisan i automatizovan
proces.

Uprkos razlikama između usmenog i pisanog govora postoje mnoge dodirne tačke,
tako da ono što djeca postignu u razvoju usmenog govora u fonološkom,
leksičkom, morfološkom i sintaksičkom smislu ima neposredni uticaj na njihovu
sposobnost za čitanje i pisanje.

Pisanje   takođe   zahtijeva   određen   stepen   razvoja   govora   i   simboličke   (jezičke)
funkcije.   Ono   podrazumijeva   sposobnost   prepoznavanja   znakova,   razlikovanja
riječi   od   predmeta   koje   označavaju,   sposobnost   shvatanja   šta   su   glasovi,   a   šta
slova, šta su riječi, a šta rečenice i sposobnost njihove analize.

Odnos između čitanja i pisanja se može posmatrati sa psihološkog i lingvističkog
aspekta.   Psihološki   gledano,   pisanje   je   složeniji   proces   od   čitanja.   U   procesu
čitanja   postiže   se   automatizam   da   riječi   i   rečenice   shvatamo   cjelovito,   dok   u
pisanju drugačije, pišemo slovo po slovo. Posmatrano sa lingvističnkog stanovišta
pisanje je kodiranje određene informacije, a čitanje je dekodiranje, što znači proces
prelaska   jezičkih   znakova   u   govorom   iskazanu   misao.   Pisanje   doprinosi
usavršavanju i unapređivanju   čitanja. Dok piše, učenik razvija moć zapažanja,
uočava detalje, obogaćuje predstave o rečenici, uočava njenu strukturu.

III Disgrafija- Definicija i podjela disgrafija

Proučavanje teškoća u čitanju i pisanju kod djece započeto je krajem XIX vijeka.
U to vrijeme u većini razvijenih   zemalja svijeta školovanje je postalo dostupno
širokoj javnosti. U to vrijeme preovladavalo je mišljenje da teškoće u čitanju i
pisanju     predstavljaju   simptom   zaostajanja   u   mentalnom   razvoju.   Krajem   XIX
vijeka   zbog   priliva   djece   iz   širokih   krugova   populacije,   škole   se   suočavaju   sa
velikim brojem problema u učenju.  Osim, djece kaja se nisu mogla da uče zbog
MR, otkrivena su i djeca sa teškoćama u savladavanju čitanja i pisanja uprkos

sukcesivnih funkcija, jedne od bitnih predintelektualnih vještina koja ima ključnu
ulogu u nastajanju specifičnih teškoća u učenju.

Specifične teškoće u učenju (STU)

Pojam specifične teškoće u učenju dugo egzistira u naučnoj i stručnoj literaturi.
Termin se koristi od 1963. (Krik) za opisivanje teškoća i problema koje neka djeca
ispoljavaju u čenju. Međutim, kasnije su se pojvile brojne definicije (nastale kao
posljedica složenosti problema) koje često zbunjuju i otežavaju shvatanje suštine
problema. Teško je dati definiciju kojom se može kratko i cjelovito opisati suština
poremećaja bez davanja primarnosti opusu uzroka, simptoma, posljedica ili nekuh
drugih obilježja. Izbor definicija se često svodi na kombinaciju nekoliko
postojećih i stvaranje novih kojima se daje i novo shvatanje problema. Iz takvih
određenja mogu se izdovjiti neke zajedničke crte specifičnih teškoća učenja:

1.Riječ je o teškoći ili poremećaju u jednom ili više procesa u nervnom sistemu
koji su uključeni u primanje, razumijevanje i/ili korišćenje pojmova kroz verbalni
kod (govorni ili pisani) ili neverbalna značenja.

2. Manifestacije su vidljive u jednom ili više područja: pažnji, shvatanju obradi,
pamćenju, komunikaciji, čitanju, pisanju, računanju, koordinaciji, socijalnoj
kompetenciji, emocionalnom sazrijevanju.

3. Isključeni su problemi učenja koji du primarno rezultat vidnih, slušnih,
motoričkih ili emocionalnih oštećenja, mentalne retardacije, kulturalne ili socijalne
deprivacije.

U opisu djece sa specifičnim teškoćama učenja uočena su i druga zajednička
obilježja:

-prosječna ili natprosječna inteligencija; - neurološki nedostatak koji uslovljava
nedovoljne procese obrade; -nesrazmjerna postignuća i sposobnosti u jednom ili
više područja.

Treba imati u vidu da je i pored tih zajedničkih karakteristika osoba sa specifičnim
teškoćama u učenju individua za sebe čiji set obilježja čine jače strane i
ograničenja (od lakih do brlo teških). Važno je naglasiti neopravdanost sintagme
lenjo i neinteligentno dijete koja je često prisutna u svakodnevnom životu djece i