Proučavanje populacije divlje jagode (Fragaria vesca L.) u banjalučkom regionu, Radiša Jovanić
UNIVERZITET U BANJOJ LUCI
POLJOPRIVREDNI FAKULTET
Karakteristike divlje jagode (
Fragaria vesca L.
) na području
banjalučke regije
Banja Luka, april, 2019
Proučavanje populacije divlje jagode (Fragaria vesca L.) u banjalučkom regionu, Radiša Jovanić
SADRŽAJ
1.UVOD.....................................................................................................................................1
2.PREGLED LITERATURE..................................................................................................2
2.1 Opšte karakteristike vrste
Fragaria vesca L........................................................
2
2.2 Porijeklo i rasprostranjenost divlje jagode..........................................................2
2.3 Morfologija divlje jagode.......................................................................................3
2.3.1 Korijen......................................................................................................3
2.3.2 Stablo........................................................................................................3
2.3.3 ...................................................................................................................3
2.3.4 Cvjetna drška...........................................................................................4
2.3.5
Cvijet.........................................................................................................4
2.3.6 Plod...........................................................................................................4
2.3.7 Stoloni (lozice, vriježe)............................................................................5
2.4 Agroekološki uslovi za gajenje divlje jagode.......................................................5
3.1 Značaj samoniklih i divljih voćnih vrsta………………………………………..6
4.1 Selekcija iz prirodnih populacija………………………………………………..7
4.1.1 Oplemenjivanje jagode (
Fragaria vesca L.
)…………………………..7
3.CILJ RADA………………………………………………………………………………...9
4.MATERIJAL I METOD RADA…………………………………………………………10
5. REZULTATI ISTRAŽIVANJA SA DISKUSIJOM…………………………………...12
6.ZAKLJUČAK…..…………………………………………………………………………18
7.LITERATURA……………………………………………………………………………19
Proučavanje populacije divlje jagode (Fragaria vesca L.) u banjalučkom regionu, Radiša Jovanić
Proučavanje populacije divlje jagode (Fragaria vesca L.) u banjalučkom regionu, Radiša Jovanić
1
1. UVOD
Plodovi divlje ili šumske jagode (
Fragaria vesca
L.) spadaju među prvo voće koje je
čovijek počeo da koristi u ishrani. Kao hranu prvi su je spominjali Vergilije, Ovidije i Plinije
Stariji u Starom Rimu te Teofrast u Staroj Grčkoj. Prva ilustracija jagode datira iz 1484.
godine (Hancock, 1999; Nikolić i Milivojević, 2010).Divlja jagoda je rasprostranjena u
Evropi, jugoistočnoj Aziji i Severnoj Americi, kao vrsta koja je vrlo adaptivna na različite
agroekološke uslove i sve sorte koje su proizašle od nje se odlikuju ovom osobinom.
Vrste roda
Fragaria
se osim po ploidnosti dijele i po mjestu nastanka, te se na osnovu toga u
europskoj grupi nalaze 4, azijskoj 17, istočno-američkoj 8, a u zapadno-američkoj grupi 18
vrsta (Hancock, 1999). Današnje komercijalne sorte jagode su nastale od sljedećih 6 vrsta:
Fragaria chiloensis
Duch.,
Fragaria moschata
Duch.,
Fragaria orientalis
Los.,
Fragaria
platypetala
Rydb.,
Fragaria vesca
L. i
Fragaria virginiana
Duch (Miloš, 1997).
Intenzivna proizvodnja jagode započela je u 20. vijeku i danas se jagoda uzgaja na svim
kontinetima osim na Antartiku. Najznačajnija je voćna vrsta iz grupe jagodastog voća.
U
svjetskoj proizvodnji voća jagodasto voće čini oko 1,55%, od čega je oko 0,95% jagoda (Nikolić
i Milivojević, 2010). Prema podacima FAOSTAT-a svjetska proizvodnja jagoda 2012. godine
iznosila je 4 516 810 tona, ukupne površine iznosile su 241 109 ha, a prosječan prinos po jedinici
površine 18,73 t/ha.
Kao veoma važna komponenta biodiverziteta, samonikle i divlje voćke nosioci su gena
otpornosti prema bolestima, štetočinama, abiotskim i biotskim faktorima i kao takve
predstavljaju izbor poželjnih svojstava u oplemenjivanju kultivisanih sorti. Samoniklo voće u
pravilu sadrži znatno veće količine različitih minerala, vitamina i antioksidansa. Posebno u
tome ističu se predstavnici samoniklog jagodastog voća, kao što su divlja jagoda, kupina i
borovnica. Komercijalne voćne vrste vode porijeklo od samoniklih divljih srodnika, međutim
u procesu domestifikacije navedena svojstva su potpuno izgubljena ili su znatno redukovana.
Savremena voćarska proizvodnja danas se razvija u smijeru održive ekološke proizvodnje, a
od konačnog proizvoda se ujedno traži i povećana nutritivna vrijednost. Iz toga razloga je
veoma bitno učuvanje svih genetičkih izvora kojima raspolažemo iz prirodne populacije, kroz
njihovu inventarizaciju, evaluaciju, molekularnu identifikaciju i uključivanje u programe
selekcije i oplemenjivanja.
Proučavanje populacije divlje jagode (Fragaria vesca L.) u banjalučkom regionu, Radiša Jovanić
3
propusna zemljišta. Njeno široko rasprostranjenje omogućeno je prije svega veoma efikasnim
vegetativnim, a zatim polnim razmnožavanjem, ali i dosta lakim rasprostiranjem u kome
učestvuju ptice i sisari.
2.3 Morfologija divlje jagode
Divlja jagoda je višegodišnja zeljasta biljka sa stalno zelenim lišćem. Jagoda živi od 5-8
godina i visoka je od 5-30 cm, a široka od 40 do 60 cm. Bokor divlje jagode se sastoji iz
korijena, stabla, lista, cvijetnih drški, cvijeta, ploda i stolona.
2.3.1 Korijen
Korijen jagode je žiličast i jako razgranat. Sastoji se od nešto debljih (primarnih i
sekundarnih) korijenova i velike količine korijenovih dlačica. Najveći dio korijenovog
sistema je jednogodišnji, a manji dio može biti i višegodišnji. Glavna masa korijena nalazi se
u površinskom sloju zemljišta na dubini od 20-30cm,a pojedine žile mogu dostići dužinu i do
60 cm. I horizontalno širenje korijena jagode je malo i iznosi od 30-60 cm. Razvoj
korijenovog sistema se mijenja i zavisi od (tipa i osobine zemljišta, vodnog režima, klime i
drugih faktora). Tako na primjer: u umjereno rastresitom zemljištu korijen divlje jagode malo
ide u širinu, jer raste u dubinu, a u teškim zemljištima se više prostire u širinu zbog otežanog
prodiranja u dubinu.
2.3.2 Stablo
Stablo divlje jagode je vrlo kratko, jer njegova visina iznosi svega nekoliko centimetara. U
razvijenih biljaka ono se račva u nekoliko postranih izboja (krunica), koji, u stvari čine
krošnju jagode. Stablo svake godine deblja i pri tom se stvaraju tačno izraženi godovi, na
osnovu kojih se može lako utvrditi starost biljke. Srž stabla je osjetljiva prema hladnoći, dok
je površinski sloj (kambijum) znatno otporniji.
2.3.3 List
Lišće divlje jagode je spiralno raspoređeno na stablu, i nalazi se na dugim dlakavim
peteljkama. Odrasle, dobro razvijene biljke mogu imati oko 100 i više listova, a na jednom
bočnom izraštaju i do 20 listova. List jagode je složen i sastoji se od lisne drške i najčešće tri,
četiri do pet liski. Oblik listova je jajast ili jajasto-romboidni sa 6-13 velikih trouglastih
režnja (zubca) sa obe strane lista. Lisna drška je srednje dužine i debljine. Različite je boje,
od zelene do crvene, sa svim prelaznim nijansama. Obrasla je sitnim maljama, čiji pravac
