VI[A [KOLA ZA TURIZAM I HOTELIJERSTVO

ODSJEK: TURIZAM

T R E B I W E

DOWE PODRIWE

(TURISTI^KO-GEOGRAFSKI POTENCIJALI)

- DIPLOMSKI RAD –

MENTOR:

KANDIDAT:

Prof.

Rajko

Gwato

Sla|ana

Goli}

Bawa Luka, juli 2009. godine

SADR@AJ

UVOD

................................................................................................................................. 3

1. TURISTI^KO-GEOGRAFSKI POLO@AJ

.................................................... 4

2. PRIRODNE TURISTI^KE VRIJEDNOSTI

................................................. 7

2.1. Geolo{ko-morfolo{ke vrijednosti .................................................................. 7

2.2. Klimatske vrijednosti......................................................................................... 10

2.3. Hidrogeografske vrijednosti i mogu}nosti

turisti~ke valorizacije ..................................................................................... 14

2.4. Flora i fauna......................................................................................................... 22

3. PROSTORNA DIFERENCIJACIJA U FUNKCIJI

TURISTI^KE

PONUDE

...................................................................................... 24

3.1. Bira~......................................................................................................................... 24

3.2. Semberija................................................................................................................. 31

3.3. Ma~va ........................................................................................................................ 35

3.4. [aba~ka Posavina i Pocerina.......................................................................... 37

4. TURISTI^KA INFRA I SUPRASTRUKTURA

......................................... 41

4.1. Saobra}ajna infrastruktura.............................................................................. 41

4.2. Smje{tajni kapaciteti ........................................................................................ 42

5. TURISTI^KI PROMET

..................................................................................... 45

6. ZAKQU^AK

............................................................................................................. 46

7. LITERATURA

.......................................................................................................... 47

1. TURISTI^KO-GEOGRAFSKI POLO@AJ

Geografski polo`aj doweg Podriwa odre|en je fizi~ko-geografskim

karakteristikama doweg dijela slivnog podru~ja Drine, unutar koga se prema
odre|enim fizi~ko-geografskim i socio-geografskim obiqe`jima izdvajaju
mawe geografske cjeline.

Prostor doweg Podriwa obuhvata najve}u makroplavinu u Srbiji –

Ma~vu, zatalasanu [aba~ku Posavinu i pobr|e Pocerine, koja u ju`nom dije-
lu prelazi u brdsko-planinsku zonu Cera na prostoru Srbije, te ravnu
Semberiju i visoravan Bira~a na prostoru Republike Srpske. Ukupna
povr{ina doweg Podriwa, odnosno Ma~ve, [aba~ke Posavine i Pocerine na
teritoriji Srbije iznosi 1640,6 kvadratnih kilometara ili 1,9% teritorije.
Od ukupno 1640,6 kvadratnih kilometara na Ma~vu otpada 901,9 kvadratnih
kilometara ili 55% dok na [aba~ku Posavinu i Pocerinu otpada 738,7
kvadratnih kilometara ili 45%. (1.13.17.) Povr{ina doweg Podriwa na
teritoriji Republike Srpske, odnosno Semberije i Bira~a iznosi 3298
kvadratnih kilometara, od ~ega na Semberiju otpada 734 kvadratna kilo-
metra, a na Bira~ 2564 kvadratna kilometra. Sa povr{inom od 3298 kvadrat-
nih kilometara dowe Podriwe u ukupnom prostoru Republike Srpske
u~estvuje sa svega 13,16% teritorije. ^iwenica je da geografski polo`aj
doweg Podriwa predstavqa vrlo slo`enu kategoriju koja je odre|ena nizom
komponenti (matemati~kogeografskim, politi~kogeografskim, ekonomsko-
geografskim, saobra}ajnogeografskim, kulturno-istorijskim polo`ajem i
sli~no) od kojih ve}ina ima istorijsku dimenziju, {to zna~i da se i
geografski polo`aj ovog prostora mijewao u skladu sa istorijskim promjena-
ma. Razvoj ovog prostora vijekovima je bio uslovqen pograni~nim polo`ajem
i zavisio je od politi~kih i dru{tveno-istorijskih de{avaqa u Srbiji,
Bosni i Hercegovini i susjednim oblastima. U starom vijeku, ovdje je bila
grani~na oblast izme|u Isto~nog i Zapadnog Rimskog carstva, a u sredwem
vijeku, izme|u Vizantije i Ugarske, zatim izme|u Ugarske i Srbije. U doba
Otromanske imperije, ovo podru~je je bilo periferno, privredno zapu{teno
i imalo je prvenstveno vojno-strate{ki zna~aj, kao odsko~na daska za daqa
turska osvajawa u Panoniji. U

srspkom ustanku, Srbi su se branili od

turske vojske iz Bosne. Poslije osloba|awa od Turaka, ovo podru~je ekonom-
ski o`ivqava usqed razvoja trgovine sa Austrijom, kasnije Austro-Ugarskom
itd. (1.14.)

Ovaj prostor imao je i funkiju tzv. "tranzitnih vrata", jer su kroz wih

prolazile dinarske migracije tokom

XVII

XIX

vijeka na putu prema panon-

skim krajevima. Dana{wi izgled ovog prostora determinisan kulturno-
istorijskim prilikama i zbivawima, ali i osobenostima prirodne sredine
govori da je ovo agrarno-industrijski prostor, koji na bazi prirodnog

potencijala i wegovog valorizovawa ima realne mogu}nosti da ubrzo postane
privredni turisti~ki prostor. (3.7.)

Zna~i, sa sada{weg aspekta, geografski polo`aj doweg Podriwa, mo`e se

ocjeniti kao povoqan, obzirom da se odlikuje nizom specifi~nosti od kojih
su neke od posebnog zna~aja za razvoj turizma. Naime, osnovna specifi~nost
geografskog polo`aja ogleda se u kontaktnosti izme|u Panonske nizije i
planinskog prostora, koja u okviru doma}eg turizma defini{e brojne pravce
turisti~kih kretawa, kao i u tranzitnosti, koja je jasno nagla{ena prosto-
rna i funkcionalna oznaka ovog prostora, a koja proisti~e upravo iz wego-
vog pograni~nog polo`aja.

Povoqan geografski polo`aj, te postojawe razli~itih geografkskih

cjelina doprinose polivalentnosti prostora doweg Podriwa, koja omogu}ava
razvoj vi{e vrsta turisti~kih kretawa, odnosno kreirawe kompleksne
turisti~ke ponude, koja bi kao takva uslovila razvoj, kako doma}eg, tako i
inostranog turizma. Tako|e, okru`enost zna~ajnim disperzivnim zonama tj.
Beogradom, Novim Sadom, Bawalukom, Sarajevom i dr., te afirmisanim
turisti~kim krajevima, uticalo je da podru~je doweg Podriwa postane
raskrsnica puteva regionalnog i magistralnog karaktera, {to zna~i da je
saobra}ajno-geografska uloga ovog prostora od integralnog zna~aja.

Razvijeni su i drumski i `eqezni~ki saobra}aj, s tim da drumski

saobra}aj ima zna~ajniju ulogu u povezivawu ovog prostora sa emisionim
centrima turisti~ke potra`we, te razvoja tranzitnog turizma. U tom smislu,
me|u najzna~ajnije putne pravce spadaju magistralni put [abac-Loznica, na
teritoriji doweg Podriwa Srbije, koji se na jednoj strani, preko Zvornika,
ukqu~uje u drumsku mre`u Republike Srpske, a na drugoj strani se preko
Rume vezuje za autoput prema Beogradu i ukqu~uje u drumsku mre`u
Vojvodine, te na evropske koridore

VII

i magistralni put [abac-Vaqevo,

koji vodi prema jugu, preko U`ica i Zlatibora do Crnogorskog primorja.

Na prostoru doweg Podriwa Republike Srpske najve}i zna~aj ima magi-

stralni put M-18-1, koji povezuje zapadne dijelove Republike Srpske sa
isto~nim i ju`nim, kao i sa Srbijom i Crnom Gorom.

Daqi razvoj i modernizacija saobra}ajnica, zatim razvoj `eqezni~kog,

rije~nog i avio saobra}aja, za koje postoje realni uslovi, u~ini}e ovaj
prostor efikasnije povezanim sa susjednim oblastima i zna~ajnim emisionim
centrima, {to }e rezultirati wegovim br`im razvojem i preobra`ajem u
jednu od najrazvijenijih privrednih i turisti~kih oblasti. Zna~i, turisti-
~ko-geografski polo`aj doweg Podriwa, koji se ogleda u prostornom odnosu
prou~avanog prostora prema ishodi{tima turisti~ke disperzive, turisti-
~kim lokalitetima bli`eg i daqeg okru`ewa, saobra}ajnim pravcima itd.,
iako periferan, mo`e se ocjeniti kao povoqan, {to je bitna stavka pri vred-
novawu ovog podru~ja i wegovom budu}em razvoju.

2. PRIRODNE TURISTI^KE VRIJEDNOSTI

Prirodne vrijednosti kao evolutivne pojave u prostoru, predstavqaju

osnovu razvoja vi{e vidova turizma. Od wihove raznovrsnosti i atraktiv-
nosti zavisi mogu}nost pove}awa obima turisti~ke ponude jednog kraja u
cjelini. Da bi se do{lo do nau~no zasnovanih sinteza o turisti~koj vrijedno-
sti geografskog prostora doweg Podriwa, neophodno je koristiti rezultate
geolo{kih, geomorfolo{kih, hidrolo{kih, klimatolo{kih i biogeograf-
skih prou~avawa.

2.1. Geolo{ko-morfolo{ke vrijednosti

Dowe Podriwe karakteri{e slo`ena geolo{ka gra|a u ~ijem su stvarawu

presudnu ulogu imali intenzivni tektonski procesi. Stijene paleozojske
starosti, kao najstarije stijene ovog prostora, predstavqene {kriqastim i
magmatskim stijenama, pojavquju se na podru~ju Republike Srpske u okolini
Zvornika i na obroncima Teo~aka, a na podru~ju Ma~ve, [aba~ke Posavine i
Pocerine u blizini Cera.

Stijene mezozojske starosti predstavqene trijaskim kre~wacima, dolo-

mitima i krednim sprudnim kre~wacima imaju daleko ve}e prostranstvo.
Stijene prve mezozojske periode trijasa na|ene su na skoro ~itavom podru~ju
Ma~ve, [aba~ke Posavine i Pocerine, a na podru~ju Republike Srpske,
otkrivene su na vi{e lokaliteta i to u okolini Zvornika, lijevoj dolinskoj
strani rijeke Spre~e, te na sjevernim padinama Javornika. (3.9.)

Neophodno je spomenuti da trijaski kre~waci imaju veliki zna~aj, jer

predstavqaju ogroman hidrogeolo{ki i geotermalni potencijal, ~ija je
upotrebna vrijednost velika i raznovrsna.

Stijene kredne starosti pojavquju se u dolini Tavne, okoline Teo~aka,

Loznice, Kozluka i zapadno du` doline Sre~e do Gra~anice. Stijene kenozoj-
ske starosti predstavqene su palogenim i neogenim sedimentima na prostoru
Republike Srpske i neogenim sedimentima na prostoru Ma~ve, [aba~ke
Posavine i Pocerine. Paleogeni sedimenti zauzimaju veliko prostranstvo
na prostoru Bira~a, ta~nije uz lijevu obalu rijeke Drine i oko Zvornika, dok
neogeni sedimenti imaju najve}u rasprostrawenost na prostoru Semberije.

Neogen Ma~ve, [aba~ke Posavine i Pocerine zauzima najve}e prostran-

stvo. Sredwe miocenske naslage javqaju se u selu Kozarica u Crvenoj Reci,
sarmat je otkriven na ve}em prostoru u slivu Vukodra`a, a u mawim
partijama ima ga na Kami~ku na Savi kod Prova i u Volujcu u Pocerini.

Panon le`i preko sarmata. Me|u najpoznatije izdanke ubraja se odsjek na

Savi-Kami~ak kod Prova. Pliocen je na prostoru Ma~ve, [aba~ke Posavine
i Pocerine {iroko rasprostrawen i predstavqa kontinuiran nastavak