UNIVERZITET U TRAVNIKU
FAKULTET ZA MENADŽMENT I EKONOMIJU
DOPRINOSI
-seminarski rad-
Student: Mentor:
Nazif Husić doc.dr.Halil Kalač
Travnik, oktobar 2013
4
1. POJAM I OSNOVNA OBIILJEŽJA DOPRINOSA
1
Osnovni izvor finansiranja obaveznog socijalnog osiguranja (penzijsko i invalidsko, osiguranje,
zdravstveno osiguranje i osiguranje za slučaj nezaposlenosti) predstavljaju doprinosi.
Uplatom propisanih doprinosa, čiju kontrolu obračunavanja i plaćanja vrši Poreska uprava,
formiraju se sredstva kojima nosioci obaveznog socijalnog osiguranja izvršavaju obaveze
utvrđene zakonima i drugim propisima kojima si regulisane te oblasti, odnosno obezjeđuju
davanja iz odgovarajućih oblasti osiguranja (penzije, novčane naknade, medicinske usluge, itd.).
Institut doprinosa za obavezno socijalno osiguranje uređen je jedinstveno, Zakonom o
doprinosima za obavezno socijalno osiguranje. Ovim zakonom su utvrđeni obveznici
obraćunavanja i plaćanja doprinosa, osnovice i stope doprinosa, dodatni doprinosi za period
osiguranja koji se računa sa uvećanim trajanjem (beneficirani staž), način obračunavanja i
plaćanja doprinosa i dr.
2
Osnovne karakteristike doprinosa su:
1. vezuju se za određeni krug građana koji imaju stvarnu ili pretpostavljenu korist od
aktivnosti države i drugih javnopravnih tijela;
2. visina doprinosa zavisi od troškova koje država ima kod obavljanja određene aktivnosti
ili od vrijednosti neposredne koristi koju imaju obveznici doprinosa od usluga države;
3. doprinosi imaju obavezan karakter;
4. nepostojanje neposrednog zahtjeva;
5. prinudom se ubiraju.
Razlika između poreza i doprinosa ogleda se i u svrsi za koju služi kao i načinu ubiranja.
Razlika se može posmatrati i po sljedećim momentima:
1. doprinosi su bez izuzetka neposredna davanja;
2. obuhvataju uži krug od poreza. Mogu se naplaćivati samo iz dohotka organizacije
udruženog rada, ličnih dohodaka radnika i ljudi i prihoda građana,
3. Uvijek su sa proporcionalnim stopama,
1
http://bs.scribd.com/doc/123206533/Doprinosi-seminarski
2
http://www.zso.gov.rs/domaci-propisi-doprinosi.html
5
4. Destinirani se prihodi po oblastima u granicama djelatnosti potreba za čije finansiranje
služe, odnosno sa SIZ-ovima. Ne obuhvataju pojedine društvene i druge djelatnosti i
potreba.
3
Doprinosi se razlikuju od taksa po tome što obavezu plaćanja doprinosa nisu inicirali sami
obveznici, i što je za te obveznike proistekla neka materijalna korist od određene aktivnosti
državnih tijela.
Doprinosi su javni prihodi novijeg datuma i još nedovoljno priznati i poznati u mnogim
zemljama. Porodica doprinosa je danas veoma brojna, ali je neosporno da je najznačajniji član
ove porodice – doprinos za socijalno osiguranje.
Socijalno osiguranje predstavlja zažtitu koju društvo pruža svojim članovima kroz niz javnih
mjera kako bi ih obezbjedilo od ekonomskih i socijalnih poteškoća nastalih uslijed znatnog
smanjenja njihove ekonomske snage (prihoda) zbog bolesti, povreda na radu, nezaposlenosti,
invalidnosti, starosti ili smrti. Pored toga, socijalno osiguranje obezbjeđuje, jednim svojim
dijelom, i pokriće troškova liječenja, kao i posebnu pomoć u slučaju duže bolesti.
4
Na primjer, na Islandu, socijalno osiguranje finansirano je iz državne blagajne. Građani ne
plaćaju socijalno osiguranje, već su firme dužne da plate doprinose na svaki plaćeni dohodak. Ti
doprinosi idu u državnu blagajnu i služe za finansiranje opšteg socijalnog osiguranja. Državni
osiguravajući zavod je izvršni organ socijalnog osiguranja, uključujući i porodiljsku pomoć i
dodatak.
Fiskalnom reformom iz 1991. godine obezbijeđena je puna uporedivost našeg sistema
obaveznog socijalnog osiguranja sa socijalnim osiguranjem zemalja sa razvijenom tržišnom
privredom. Realizivano je opredjeljenje zakonodavca da obavezno socijalno osiguranje obuhvata
penzijsko i invalidsko osiguranje, zdravstveno osiguranje i osiguranje za slučaj nezaposlenosti.
3
A. Milojević, M. Trklja: Javne finansije, str.380
4
Finansijski menadžment, Mirko Kulić
7
2. DOPRINOSI – FISKALNI JAVNI PRIHODI
Javni prihodi se sastoje od različitih elemenata, koji su klasifikovani prema različitim
karakteristikama, zavisno od vrste prihoda. Tako su, na primJer, porezi klasifikovani uglavnom
prema tome šta čini njihovu osnovicu za oporezivanje. Donacije se grupišu prema izvoru iz
kojeg takav prihod potiče (tj. prema tome ko je davalac dotacije, transfera ili donacije), dok se
prihodi od imovine klasifikuju prema vrsti takvog prihoda (kamata, dividenda, zakupnina).
Fiskalni (dažbinski) javni prihod budžeta odgovarajuće političko-teritorijalne jedinice, ali se ona
upravo plaća kao naknada za određenu uslugu koju neki državni organ (npr. sudski ili upravni)
pruža obvezniku. Prihodima od taksi se, dakle, ne podmiruju opšti javni rashodi, već troškovi
koji su prouzrokovani radnjama državnih organa, koji čine konkretnu uslugu određenom licu.
One su, po pravilu, budžetski prihod.
Slika 1. Klasifikacija javnih prihoda
JAVNI
PRIHODI
JAVNI
PRIHODI
REDOVNI
REDOVNI
VANREDNI
VANREDNI
Javni zajmovi
Javni zajmovi
Vanredni
porezi
Vanredni
porezi
Ostali vanredni
javni prihodi
Ostali vanredni
javni prihodi
Nefiskalni
Nefiskalni
Fiskalni
Fiskalni
Pokloni
Pokloni
Donacije
Donacije
Državne
ustanove
Državne
ustanove
Državna
preduzeća
Državna
preduzeća
Ostali nefiskalni
porezi
Ostali nefiskalni
porezi
Porezi
Porezi
Takse
Takse
Doprinosi
Doprinosi
Naknade
Naknade
Ostali fiskalni
javni prihodi
Ostali fiskalni
javni prihodi
iz imovine
iz imovine
iz prihoda
iz prihoda
iz rashoda
iz rashoda
administrativne
administrativne
komunalne
komunalne
sudske
sudske
boravišne
boravišne
obavezni
obavezni
dopunski
dopunski
za opšta dobra
za opšta dobra
za komunalna
dobra
za komunalna
dobra
za gradsko
građ. zemljište
za gradsko
građ. zemljište
