Drumski saobraćaj – Ekonomika saobraćaja

Srednja Pomorska Škola

Kotor

Drumski Saobraćaj

Seminarski rad

Ekonomika saobraćaja

Profeseor:

Učenik:

Kotor, Januar 2013

Sadržaj

Uvod………………………………………………………………………………………… 3

1.Drumski Saobraćaj………………………………………………………………………… 4

1.1 Podjela drumskog saobraćaja ………………………………………………….... 4

1.2 Saobraćajni znaci ………………………………………………………………... 5

1.3 Uloga drumskog saobraćaja …………………………………………………….. 5

1.4 Prednisti i nedostaci drumskog saobraćaja ……………………………………… 6

2. Istorija drumskog saobraćaja ………………………………………………………………7

2.1 Automobilizam ………………………………………………………………….. 9

2.2 Razvoj puteva …………………………………………………………………... 9

3.Razvoj drumskog saobraćaja u Crnoj Gori ………………………………………………. 10

3.1 Izgradnja savremene putne mreže ……………………………………………….15

4. Stanje putne mreže u Crnoj Gori ………………………………………………………….18

4.1 Autoputevi ……………………………………………………………………….22

4.1.1 Auto-put Bar-Boljari …………………………………………………..23

4.1.2 Auto-put Jadransko-jonski …………………………………………….24

4.2 Brza saobraćajnica duž crnogorskog primorja …………………………………..26

4.3 Magistralni i regionalni putevi …………………………………………………..27

5. Poveyivanje Crne Gore sa Evropskom unijom …………………………………………...30

Zaključak …………………………………………………………………………………….31

1. Drumski saobraćaj

Drumski saobraćaj je saobraćaj koji se odvija na putevima. Učesnici u drumskom

saobraćaju   se   mogu   kretati   pješice,jašući   životinje   i   uz   pomoć   raznih   vozila.   Drumski
saobraćaj je regulisan raznim saobraćajnim propisima koje moraju poštovati svi učesnici u
saobraćaju.   Osnovna   pravila   drumskog   saobraćaja   su   usvojena   1968.godine   na   Bečkoj
konvenciji   o   drumskom   saobraćaju.  Interesantna stvar vezana za ovu konvenciju je da ona nije
potpisana od strane SAD i Kanade, a da je potpisana od strane najvećeg broja evropskih zemalja.
Sve   države   nisu   usvojile   ovu   konvenciju,   a   i   među   njenim   potpisnicama   se   javljaju
odstupanja.  Ipak,drumski saobraćaj ne  čine samo pravila.  Čini ga i infrastruktura (sa svim
putevima, petljama, mostovima i tunelima) na kojoj se pravila primenjuju, i vozila zbog kojih je
sve to i osmišljeno.

1.1 Podjela drumskog saobraćaja

Prema primjeni, izgledu, dozvoljenoj brzini, pravilima koja na njima važe i načinu

izgradnje, putevi se djele na :

1. Auto putevi – su vrsta puteva prilagođeni da se na njima odvija što brži i što

bezbjedniji saobraćaja. Ima dvije ili više saobracajnih traka, a kolovozne trake su
fizički   odvojene   jedna   od   druge   ,   tako   da   ne   prijeti   opasnost   vozila   iz   drugog
smjera.Pored   toga   sa   obe   strane   puta   postoji   i   zaustavna   traka   za   prinudno
zaustavljanje vozila. Ukrštavalje sa drugim putevima i želježničkim prigama izvedena
su ispod ili iznad auto puta. Ne postoje pješački prelazi, već pješaci moraju da koriste
podzemne   ili   nadzemne   pješačke   prelaze.   Na   djelovima   auto   puta   gdje   postoji
opasnost   od   utrčavalja   domaćih   ili   divljih   životinja,   stavljaju   se   zaštitne   ograde.
Maksimalna   dozvoljena   brzina   varira   od   države   do   države.   Najčešće   je   ta   brzina
ograničena na 120km/h.

2. Brzi put – put predviđen za kretanje motornih vozila koji omogućava brzo odvijanje saobraćaja

gde su dozvoljene veće brzine i propusnost saobraćaja je veća. Pri njihovoj izgradnji
se moraju poštovati neki međunarodni standardi i to ih po hijerarhiji svrstava ispod
Auto puta, a iznad lokalnih i oni su ekvivalentni onome što zovemo magistrala.

3. Zemljani putevi, makadamski putevi i sl. uglavnom povezuju manje lokalne

naseobinske jedinice i karakteriše ih niska frekvencija saobraćaja. Zemljani putevi su
putevi bez izgređenog kolosjeka. Pod ovim putevima se ubrajaju i pitevi koji imaju
prirodnu kamenu ili pjeskovitu površinu.

1.2 Saobraćajni znaci

Saobraćajni znaci služe da ućesnicima u drumskom saobraćaju stave do znanja

opasnosti i ograničenja koja postoje na putu, kao i da daju potrebna obavještenja za rad bržeg
i urednijeg odvijanja saobraćaja. Učesnici u saobraćaju su dužni da se striktno pridržavaju
ograničenja, zabrana i obaveza.

Saobraćajni znaci se djele na:



Znakove opasnosti



Znakove izričitih naredbi



Znakove obavještenja



Svjetlosne saobraćajne znakove



Oznake na kolo vozu



Svejtlosne i ostale oznake na putu.

1.3 Uloga drumskog saobraćaja

Drumski saobraćaj je važan u celokupnom razvitku jedne zemlje. U prilog tome govori da

se oko 80% prometa putnika i robe na kratke distance obavlja upravo na drumovima. Među ostalim vrstama
saobraćaja vodeći je i po dužini mreže saobraćajnica (24,000,000 km ili 70% svetskog
saobraćajnog sistema). A takođe može da obavlja prevoz od vrata do vrata.

Modernizacija drumskog saobraćaja ide u dva pravca - modernizacija automobilskog

parka i modernizacija drumske mreže. Zahvaljujući specijalizaciji i izradi vozila za specijalne
namene i tečne terete, kontejnerovoza, panelovoza, rashladnih trejlera i dr., drumski saobraćaj
je počeo uspešno da konkuriše železničkom transportu.

Sledeći bitan odraz uloge drumskog saobraćaja je i njegova ekonomska neophodnost.

Naime,u   2009.   godini   je   proizvedeno   70,520,493   vozila   i   to   52,726,117   automobila   i   17,794,376
namenskih vozila.  Automobilska industrija  ima godišnji obrt od 1,889,840 miliona dolara, upošljava
preko 8 miliona ljudi, 50 miliona ljudi je indirektno zavisno od nje, pa sve to automobilsku
industriju  čini   parčetom  od 5%  ukupne svetske  industrije.   Dodajmo na  to i  sve one koji  žive od
izgradnje puteva, sve one koji su tu da unaprede odvijanje drumskog saobraćaja, sve one
čiji poslovi zahtevaju prevoz robe, ljudi i sirovina drumovima širom sveta i tek ćemo onda
moći da sagledamo punu važnost ovog vida saobraćaja na globalnom nivou.

Pored ekonomske i industrijske, uloga drumskog saobraćaja može biti i vojno-

strateška i politička. Vojno-strateška uloga bi se mogla ogledati u ulozi mreže puteva u
vanrednim situacijama, poput ratova, a u ovu kategoriju slobodno možemo uvrstiti i ostale
vidove vanrednih situacija (zemljotresi, vulkani, poplave). Politički značaj putne
infrastrukture se ogleda u kredibilitetu zemlje i proporciji njene regionalne uloge sa stanjem
njene putne infrastrukture, ali i u direktnoj vezi između gradnje puteva, naročito u izbornoj
godini i izbornog rezultata onih koji su te puteve gradili (naročito važi za lokalne izbore).

2. Istorija drumskog transporta

Smatra se da se vrijeme nastanka neke vrste saobraćaja računa od početka korišćenja

neke saobraćajnice. Drumski saobraćaj spada u najstarije načine zadovoljavanja potreba za
prevozom. Utabana staza, račvasta grana koju je vuko praistoriski čovjek i tovarna životinja
su prva saobraćajna sredstva i saobraćajnice. Teret je postajao sve veći pa je ideja o točku
zaživjela u praksi. Oko 3250 god. p.n.e u Mesopotamiji poćinje upotreba točkova na
kolicima.

Za prva vozila bez zaprege smatraju se kola sa dva čovjeka koja su sjedeći u njima

pokretali vozilo.Kasnije dolazi vozilo sa mehanizmom nalik časovnicima na katedralama.
Merdok je 1784. god. konstruisao prvi trotočkaš.1786. god.Simington konstruiše svoja kola
na četiri točka.

Engleski mehaničar i konstruktor lokomotiva Trevitik je u periodu od 1797. do 1808.

godine predstavio više parnih mašina od kojih je jedna sa parnim kotlom mogla da savlada
uspone do 20%. Dalje su se pojavljivala kola sa dvocilindričnim parnim kotlom, kola sa
patentiranim poboljšanjem točkova pri usponu.

Velika prepreka daljem razvoju drumskih vozila bilo je obrtanje pogonskih točkova

pri skretanju. Problem je delimično bio rešen sa jednim pogonskim točkom, ali takva vozila
je odlikovala mala nosivost. Pravo rešenje je bio diferencijal, uređaj sastavljen od zupčanika
koji je omogućavao da se točkovi pri skretanju obrću različitim brzinama. Pronalazać ovog
uredjaja bio je Onezifor Peker 1827 god.

Ravel uvodi loženje parnog kotla naftom, postižu se brzine do 12 km/h, spore i teške

diližanse zamenjuju se turističkim kolima.

Počev od 1881. god. eksperimentiše se sa vozilima na električni pogon. Prvi

pravi električni   automobil   smatra   se   vozilo   na   tri točkadelo   inženjera   Truvea   sa   dva
elekromotora   krećući   se   brzinom   do   12   km/h. Više   konstruktora   u   Evropi   i
Americi predstavljaju   svoje   modele   koje   je   odlikovala   velika   težina   baterija.   Vozila na
električni pogon su dala dobre rezultate u pogledu brzina, ali su imala manu jer su sa jednim
punjenjem   prelazila   kratka   rastojanja.   Pojavom   motora   na   benzin   i   naftu smanjilo   se
interesovanje   za   ovim  vidom   prevoza.   Radovi  na   usavršavanju   elektro   vozila   počinju   sa
pokupljenjem nafte pa se traže alternativni pogoni tako da se u bližoj budućnosti očekuje
masovnija primena.

Razvoj drumskog saobraćaja se zasniva na motorima sa unutrašnjim sagorevanjem

(SUS), odnosno gasnim motorima. Prvi  dvotaktni motor koji je radio na smešu petroleja i
vazduha,   a   koji je   palila   električna   varnica   konstruisao   je   Etjen   Lenoar   1859.god.   a
prvi četvorotaktni   motor   je   konstruisao   nemački   inženjer   Oto   pa se   ovi   motori   i danas
nazivaju OTO motori. Nakon više  usavršavanja Dajmler je ugradio motor na bicikl i tako
dobio prvi motocikl. Za razvoj drumskog saobraćaja bitan je pronalazak pneumatika koji
su prvo korišćeni za bicikle, a potom i za automobile (1900.godine)