UNIVERZITET ZA POSLOVNE STUDIJE
FAKULTET PRAVNIH NAUKA
SEMINARSKI RAD
TEMA: DRŽAVA KAO SUBJEKT
MEĐUNARODNOG PRAVA
Student:
Mentor:
Marko Marković
Doc. dr Jasna Čošabićbr.
indeksa VII-271/14
Banja Luka, 2017. godine
1. UVOD
Pod subjektima jednog pravnog poretka podrazumijeva se jedinka koja je sposobna
da aktivno učestvuje u određenom pravnom odnosu, da bude neposredni nosilac
prava i obaveza, sposobna da ostvari svoja prava kroz parničnu sposobnost. Države
su dugo vremena bile izvorni subjekti međunarodnog prava. Međutim, pod pritiskom
ekonomskog razvoja i rađanja nove civilizacije, politička zajednica pokazuje veći
stepen elastičnosti. Na međunarodnom planu pojavljuju se i međunarodne
organizacije. Međunarodne organizacije su dobrovoljne tvorevine države, ali pod
određenim okolnostima mogu predstavljati nezavisne ličnosti koje svojom
aktivnošću mogu i da povratno djeluju na bazu iz koje su iznikle. Međutim, samo su
države suverene jedinke koje raspolažu izvornom vlašću: autoritet međunarodnih
organizacija je izveden i one raspolažu onim obimom prava koga države na njih
prenesu. Države su teritorijalne organizacije, što nije slučaj sa međunarodnim
organizacijama. Konačno, subjektivitet država se podrazumjeva, dok se kod
međunarodna organizacija mora dokazivati na osnovu ugovora o njihovom
osnivanju. Posmatrano sociološki i čovjek pojedinac je član međunarodne zajednice.
Međutim, na međunarodnopravnom planu on svoja prava može po pravilu ostvariti
samo posredstvom države.
3
2. DRŽAVA KAO SUBJEKT MEĐUNARODNOG PRAVA
2.1. KONSTITUTIVNI ELEMENTI DRŽAVE
Da bi se jedna jedinka mogla smatrati državom, potrebno je da posjeduje:
postojano stanovništvo,
utvrđenu teritoriju i
suverenu vlast. (Avramov, Kreća, 2008, str 79).
2.1.1. Stanovništvo
Država je organizovana zajednica, a to pretpostavlja stanovništvo naseljeno na jednoj
određenoj teritoriji. Nomadskim plemenima koja nisu vezana za jednu teritoriju nije
priznato svojstvo subjekta međunarodnog prava. Najznačajniji dio stanovništva
predstavljaju državljani: oni posjeduju na teritoriji države maksimalna prava, ali i
najteže obaveze. Među stanovništvom jedne teritorije može biti i izvjestan broj
stranaca, čiji je položaj regulisan posebnim unutrašnjim propisima ili međunarodnim
konvencijama. Jedan dio stanovništva može predstavljati i nacionalnu manjinu koja
je podvrgnuta pod specijalni režim.
2.1.2. Teritorija
Državna teritorija predstavlja drugi element i to je prostor unutar kojeg se prostire
suverena vlast jedne države. Ali teritorija ima i psihološki značaj za narod;
nacionalni ponos se budi kada je teritorija ugrožena. Državna teritorija mora biti
ograničena graničnom linijom.
2.1.3. Suverena vlast
Treći elemenat je izvorna suverena vlast, po kojoj se država razlikuje od ostalih
organizacija. Suverenost državne vlasti ogleda se u suprematiji državne vlasti prema
svim drugim vlastima unutar te države, u nezavisnosti pri obavljanju svoje interne
misije i svoje funkcije na međunarodnom planu. Konstitutivni elementi države
neophodni su ne samo za nastanak države, nego i za očuvanje njene ličnosti.
Nestankom jednog elementa, nestaje države kao subjekta međunarodnog prava.
4
protiv formiranja nove države ili pak nestanka stare na čijim je razvalinama
eventualno formirana nova država. Priznavanje novih država je diskreciono pravo, a
akt o priznavanju ima politički karakter. Država koja daje priznanje mora se kretati u
granicama međunarodnog prava, što nije slučaj u odnosu na Jugoslaviju.
Secesionističke republike nisu posjedovale pravni naslov svoje državnosti, pa ni
atribute državnosti. Proklamovale su suverenitet kroz oružanu secesiju i primjenu
nasilja i time su počinile najteži delikt sa stanovišta unutrašnjeg i međunarodnog
prava. Prilikom prijema novih članova u OUN maja 1992. posebno je naglašeno da
će ova Organizacija garantovati nepovredivost njihovih granica, prelazeći ćutke
preko povrede suvereniteta Jugoslavije, države osnivača OUN. (Avramov, Kreća,
2008, str 86).
Priznanje može biti
de jure
(putem pravnog akta) i
de facto
(stupanjem u odnose bez
izričitog prethodnog akta). Priznanje se može dati individualno (pojedinačno) ili
kolektivno (od strane više država zajedno). (Priznanje država, Wikipedia)
4. PRIZNANJE VLADA
Kada se formira nova država, priznanje države uključuje i priznanje vlade. Međutim,
kad u jednoj državi dođe do revolucije, državnog udara ili puča, do prekida ustavnog
kontinuiteta, uobičajeno je u međunarodnoj praksi da se novoj vladi da priznanje.
Kriterijumi za priznanje vlade bogu biti različiti. Odlučujući momenat predstavlja
dokaz da postoji stvarno stabilizovana vlast na određenoj teritoriji, kao i mogućnost i
spremnost vlade da poštuje i ispunjava međunarodne obaveze. Pod stabilnom vlašću
podrazumijeva se ona vlast koja vrši efektivnu administrativnu kontrolu nad
teritorijom. Od značaja je takođe i način dolaska na vlast, naime, da li je promjena
vlade bila uslovljena unutrašnjim promjenama, da li je rezultat slobodno izražene
volje naroda ili spoljnjeg pritiska. Posmatrano sa teorijskog stanovišta to je
deklarativan akt, ali sa političkog stanovišta to je akt od ogromnog značaja i element
učvršćivanja vlasti.
Priznanje vlada može biti uslovno i bezuslovno. Uslovi pri davanju priznanja mogu
da budu ekonomske i političke prirode, npr. garantovanje određenih prava
manjinama, rješavanje određenih sporova, ukidanje tarifa i sl. Nije rijedak slučaj da
6
