Univerzitet Privredna akademija u Novom Sadu
Pravni fakultet za privredu i pravosuđe
Novi Sad
DRŽAVLJANSTVO KAO TAČKA VEZIVANJA
Međunarodno privatno pravo
Profesor: Student:
Doc.dr Jelena Stojšić Dabetić Anja Govedarica 20/15
Prof.dr Radica Šipovac
Asistent:
Ana Čavić
Novi Sad, maj 2019.
4
1.Pojam državaljanstva
,,Svako ima pravo na državljanstvo. Niko ne sme samovoljno da bude lišen svog državljanstva ni
mu se sme uskratiti na bilo koji način pravo da promjeni svoje državljanstvo.“ Odredbama člana
15. Univerzalne deklaracije o ljudskim pravima iz 1948.godine svakom pojedincu, bez obzira
gdje se nalazi, daje se pravo na pravnu vezu sa državom ne samo da ljudima pruža osećaj
identiteta, već pojedincima daje pravo na zaštitu države i na mnoga građanska i politička prava.
Državljanstvo je bitna veza na osnovu koje se određuje pripadnost jednog lica jednoj državi. To
je javnopravni odnos između države i lica u kojem lice, državljanin, stiče najširi status, tj.
dostupna su mu sva prava (privatna. politička, ekonomska i druga) koja obezbeđuje pravni
sistem dotične države za svoje građane.
1
Svaka država suvereno određuje kada neko lice smatra
svojim državljaninom. U tom cilju svaka država utvrđuje načine sticanja i načine prestanka
državljanstva i državljanske veze. Svaka država se opredeljuje za one i onakve načine sticanja i
prestanka državljanstva koji odgovaraju njenim interesima i politici u ovoj oblasti.
,,Državljanstvo je pripadnost pojedinca domaćeg državljanina, određenom državnopravom
poretku, koja se sjedne strane, ogleda u obavezama koje ima prema njoj, a s druge, u tome što su
mu formalnopravno dostupna sva prava koja taj pravni poredak poznaje, pri čemu se neka stiču
automatski, a druga pod općim uslovima jednakim za sve.“
2
Kod nas pojam državljanstvo, usvojen je još 1928.godine od stupanja na snagu Zakona o
državljanstvu Kraljevine Jugoslavije.
3
Državljanstvo Srbije regulisano je Zakonom o
državljanstvu od 14.septembra 2004. godine.
Prava kojima je osnov državljanstvo ne gube se samim tim što lice boravi van zemlje čiji je
državljanin. Pojedini autori državljanstvo svrstavaju u status pojedinca. Kaže se da materija
državljanstva spada u
domain reservé
svake pojedine države. Ovim se želi podvući jedna
karakteristika normi o državljanstvu: svaka država ih suvereno donosi i primenjuje.
1
Varadi, T., Bordaš, B., Knežević, G., Pavić, V., Međunarodno privatno pravo, Beograd, (2007), str.264
2
Stanković, O., Vodinelić, V., Uvod u građansko pravo, Beograd, (2007). str.63
3
Dukić Mijatović, M., Međunarodno privatno pravo, Novi Sad, (2012), str.28
5
To znači da samo domaća država može, na bazi svojih normi, dati svoje državljanstvo pojedincu.
ili mu ga oduzeti. Tako, Srbija može odlučivati samo o srpskom državljanstvu Španija o
španskom, itd. Nedopustivo je, za srpske organe, ili po merilima srpskog prava, procenjivati čije
državljanstvo neko lice ima, kao što je nemoguce da organi Srbije proglase nekog Amerikancem
(daju mu američki pasoš). Organi Srbije odlučuju, na bazi srpskih propisa, samo o državljanstvu
Srbije. U nekim složenim državama, pored saveznog, postoji i državljanstvo republika, kantona
ili drugih jedinica koje čine (kon)federaciju. Takav je slučaj bio u svim pojavnim oblicima
Jugoslavije nakon Drugog svetskog rata -SFRJ, SRJ SCG. Najčešče se u ovakvim složenim
državama ne postavlja pitanje da li je primarno republičko, ili savezno državljanstvo. Najčešće,
ali ne i uvek, kao što je pokazao raspad SFRJ.
Država se shvata kao zajednica koja se, kao i svaka druga, sastoji iz izvesnog broja ljudi koji su
njeni članovi. Članovi države se nazivaju državljanima, a nečlanovi - nedržavljanima ili
strancima.
4
Državljani, svoju državu smatraju svojom sopstvenom zajedničkom stvari, za čiji se
interes i opstanak bore. Stoga, u načelu, jedino oni, a ne i stranci, imaju politička prava u svojoj
državi (tj. pravo da učestvuju u vršenju vlasti) , kao što jedino oni i imaju dužnost da služe
vojsku i brane svoju državu, jer se smatra da stranci ne osećaju sklonosti da se bore za tuđu
državu.
Državljanin je prema tome fizičko lice koje je pravno vezano za određenu državu iz čega za
njega proizilaze posebna prava i dužnosti. Postojanje tog statusa mu omogućuje da su mu
formalno- pravno dostupna sva politička, građanska i ekonomsko - socijalna prava u toj državi,
bez obzira da li se nalazi na njenoj teritoriji ili u inostranstvu. Stranac je svako fizičko lice koje
nije domaći državljanin. Stranac je i ono fizičko lice koje ima strano državljanstvo, kao i lice bez
državljanstva (apatridi). Skoro u svim državama i stranac se smatra pravnim subjektom,
međutim, njemu nisu ni formalno - pravno dostupna sva politička, građanska i ekonomsko-
socijalna prava. Iz ovoga sledi da je pojam stanovništvo širi od pojma državljani (građani) jedne
zemlje jer on obuhvata sve ljude koji stanuju na teritoriji određene države, i državljane i strance.
4
Lukić, R., Košutić, B., Uvod u pravo, Beograd, (1978), str. 41
