nudi na tržištu. Ponuda se može posmatrati sa više aspekata: ponuda robe reprodukcione potrošnje,
ponuda robe široke potrošnje i ponuda robe za druge namene.

Tražnja –

ukupna količina proizvoda ili usluga koju su tržišni subjekti u određenom vremenskom

periodu spremni i kupovno sposobni da, po određenoj ceni i drugim uslovima prodaje, kupe na
određenom tržištu. Tražnju potrošnih dobara čine sva ona dobra koja služe za zadovoljenje
čovekovih potreba.

Plafonirana cena –

zakonsko propisivanje najviše cene po kojoj može da se prodaje neko dobro.

Najniža cena -

cena prodaje određena zakonom po kojoj može da se prodaje neko dobro.

Porezi -

nedobrovoljno plaćanje državi koje nije praćeno protivuslugom koju bi od nje primio

platilac poreza.

Poreska opterećenja -

način na koji se teret poreza deli među učesnicima, prodavcima i

kupcima.

1. TRŽIŠTE I TRŽIŠNI MEHANIZMI

Tržište jeste ustaljeni način povezivanja kupaca i prodavaca. Tržište jeste mehanizam kojim se
povezuju kupci i prodavci u cilju razmene roba i usluga. Uređenost tržišta podrazumeva utvrđena
pravila ponašanja koja važe za tržišne učesnike.

Seminarski rad
------------------------------------------------------------------------------------------------------

Tržišni mehanizam ne predstavlja samo mesto na kojem se sučeljavaju ponuda i tražnja, već   i
mehanizam preko koga se valorizuju svi rezultati rada. Tržište je „objektivni“ mehanizam koji preko
sučeljavanja ponude i tražnje roba i usluga predstavlja vrlo složen mehanizam na kojem su usko
povezana   sva   navedena   parcijalna   tržišta.   Tržište   i   informacije   koje   tržišni   odnosi   pružaju
proizvođačima, potrošačima i državi kao nosiocu ekonomske politike je i „putokaz“ u određivanju
svih   subjekata   za   odgovarajuću   proizvodnju,   ponudu,   tražnju,   potrošnju   i   slično.   Postalo   je   i
mehanizam ne samo za susretanje ponude i tražnje, uz formiranje odgovarajućih cena, već  i mesto
na kojem se najčešće sukobljavaju pojedinačni i opšti interesi, ali i sukob interesa pojedinačnih
struktura u društvu. Na tržištu se najbolje ogleda i položaj pojedinih grana i subjekata u primarnoj
raspodeli dohodaka i „društvenog fonda rada“, ali i dometi uticaja određenih društvenih struktura.
Tržište   je   često   i   sredstvo   za   valorizaciju   i   „isprobavanje“   efekata   određene   makroekonomske
politike, jer je vrlo elastično i brzo reaguje. S obzirom na to da se preko tržišta prelamaju najčešće
sukobljeni   interesi   na   relaciji:   proizvođač   –   potrošač,   potrošač   –   država,   proizvođač   –   država,
proizvođač   -   proizvođač,   u   tom   slučaju   tržište   postaje   i   sredstvo   opšte   borbe   za   osiguravanje
određenog položaja u raspodeli, razmeni i potrošnji u određenom društvu. Tržišni mehanizam kao
izraz   konkurencije   i   slobode,   često   se   izjednačava   sa   slobodama   i   denominacijom   u   određenoj
državi. Stoga se često tržišni sistem suprotstavlja državnoj intervenciji. Danas moderne države i
privrede nastoje, u duhu opšte liberalizacije i decentralizacije odlučivanja i sredstava, da osiguraju
sve veću slobodu tržišta, da oslobode ukupan tržišni mehanizam, jer smatra se, tržište predstavlja
snažan faktor kasnijeg privređivanja, sužavanja troškova, nasuprot kasnoj i skupoj državi i državnoj
regulativi. Međutim, i pored takve opšte orijentacije u svetu, ne postoji slobodno tržište, ono je više
ili   manje   pod   delovanjem   državne   intervencije   i   nacionalnih   međunarodnih   monopola.   To   je
državno-monopolističko regulisanje ekonomije i tržišta.

Slika 1. Predmet razmene na tržištu

Pored osnovne funkcije da povezuje proizvodnju i potrošnju, tržište ima i:

1. Informativnu funkciju i funkciju povezivanja osamostaljenih robnih proizvođača

Tržište prima jednu opštu informaciju o stanju ponude i tražnje za određenom robom ili
uslugom, a to je tržišna cena.

2. Selektivnu funkciju

PREDMET RAZMENE NA TRŽIŠTU

Roba i usluge

Faktori proizvodnje

Finansijski

instrumenti

Seminarski rad
------------------------------------------------------------------------------------------------------



Tržište veleprodavaca



Tržište maloprodavaca

Sa aspekta marketinga, razlikujemo:



Tržište lične potrošnje



Tržište proizvodno-uslužne potrošnje

Jedan od glavnih zadataka istraživanja tržišta jeste procena njegove sadašnje i buduće veličine, pa se
zbog toga mere:



potencijal tržišta - maksimalna količina proizvoda svih kompanija na jednom tržištu



potencijal prodaje - ukupna količina prodaje jedne kompanije



tržišna tražnja - ukupna količina proizvoda koji se prodaju



tražnja kompanije - deo tražnje koja pripada jednoj kompaniji

***

Osnovni elementi tržišnog mehanizma jesu ponuda i potražnja.

2. TRAŽNJA

2.1 Pojam tražnje

Tražnja predstavlja količinu dobara koju su potrošači sposobni i spremni da kupe u određenom
trenutku po određenoj ceni. Da bi tražnja postojala, potrebno je da kupci mogu da kupe dobra,
odnosno da postoji njihova efektivna tražnja i da postoji određena cena. Prema zakonu tražnje
postoji obrnuta proporcija između cena i tražene količine.

Pojedinačnu tražnju čini količina robe ili usluge koju je neki kupac spreman da kupi, po određenoj
ceni. Ukupna tržišna tražnja neke robe jeste zbir pojedinačnih tražnji svih kupaca te robe.

Faktori koji utiču na tržnju su:

1. Cena robe - zakon tražnje