1
UNIVERZITET ZA POSLOVNE STUDIJE BANJA LUKA
FAKULTET ZA EKOLOGIJU
Jovana Dučića br.23a
Banja Luka
SEMINARSKI RAD
IZ PREDMETA
ZAŠTITA ŽIVOTNE SREDINE
EFEKAT "STAKLENE BAŠTE"
student: Mentor:
Dragan Branković
pr.dr.
Ivica Radović
broj indeksa: IV -338/12
Banja Luka, decembar 2013
2
SADRŽAJ
1. Uvod ............................................................................................................................. 3
2. Mehanizam delovanja efekta staklene bašte .................................................................. 4
3. Gasovi staklene bašte ..................................................................................................... 6
3.1. Vodena para ............................................................................................................ 6
3.2. Ugljen-dioksid ........................................................................................................ 7
3.3. Metan ...................................................................................................................... 8
3.4. Azot(I)-oksid ........................................................................................................... 8
3.5. Jedinjenja fluora ...................................................................................................... 9
3.6. Neke druge sintetičke materije ............................................................................... 9
4. Ostali faktori koji utiču na efekat staklene bašte ........................................................... 9
5. Povratni mehanizmi unutar klimatskog sistema .......................................................... 10
6. Klimatski modeli .......................................................................................................... 11
6.1................................... Moguće klimatske promene usled povećanja koncentracije
ugljen-dioksida u atmosferi...............................................................................11
7. Zaključak ...................................................................................................................... 14
8. Literatura .................................................................................................................... 15
4
2.Mehanizam delovanja efekta staklene bašte
Efekat staklene bašte je rezultat interakcije Sunčevog zračenja i sloja Zemljine atmosfere
koji se proteže do 100km iznad Zemljine površine. Sunčevo zračenje sadrži spektar zračenja
različitih talasnih dužina, što je poznato kao Sunčev spektar i ono uključuje vidljivo,
infracrveno, gama, rendgensko i ultraljubičasto zračenje. Kada Sunčevo zračenje dospije do
atmosfere, 25% energije koju nosi biva odbijeno od oblaka i drugih atmosferskih
komponenata nazad u međuplanetarni prostor. Oko 20% upije atmosfera. Na primer, molekuli
gasa u najvišim slojevima atmosfere apsorbuju Sunčevo gama i rendgensko zračenje. Sunčevo
ultraljubičasto zračenje apsorbuje sloj ozona koji se nalazi na visini od 19 do 48km iznad
Zemljine površine.
Oko 50% Sunčeve energije, većinom u obliku vidljive svjetlosti, prolazi, kao
kratkotalasno zračenje, kroz atmosferu i dospijeva do Zemljine površine. Zemljište, biljke i
vodene površine (pre svega okeani) upijaju oko 85% ove toplotne energije, dok ostatak biva
reflektovan u atmosferu, najviše od strane izrazito reflektivnih površina kao što su sneg, led i
piješčane pustinje. Dalje, deo Sunčevog kratkotalasnog zračenja koje dospije do površine
Zemlje pretvara se u dugotalasno toplotno (infracrveno) zračenje i vraća se nazad u
atmosferu.
Neki gasovi, poput vodene pare, ugljen-dioksida, metana i azot-suboksida, apsorbuju deo
ovog infracrvenog zračenja, privremeno sprečavajući njegovo otpuštanje u svemir. Pošto se
ovi gasovi zagrijavaju, oni emituju infracrveno zračenje u svim smjerovima. Dio ovako
nastale toplote vraća se ka Zemljinoj površini koju dodatno zagrijava (što je poznato upravo
kao efekat staklene bašte), a dio biva vraćen u svemir. Ovakav protok toplotnog zračenja
stvara ravnotežu između ukupne količine toplote koja dolazi od Sunca i količine toplote koja
se otpusti u svemir. Ova ravnoteža ili energetski balans između Zemljine površine, atmosfere i
svemira od velikog je značaja za održavanje klime koja omogućava opstanak života na
Zemlji.
5
Slika 1.
Ilustracija efekta staklene bašte
Pomenuti gasovi, koji zadržavaju toplotu u atmosferi, nazivaju se gasovima staklene bašte.
Bez ovih gasova, toplotna energija apsorbovana i odbijena od Zemljine površine lako bi se
vratila nazad u svemir, pa bi prosečna temperatura na Zemljinoj površini bila oko -19°C, za
razliku od sadašnjih 15°C.
Da bi bilo moguće cijeniti značaj gasova staklene bašte u procesima stvaranja klime koja
omogućava opstanak velikog broja živih bića, interesantno je uporediti Zemlju sa Marsom i
Venerom. Mars ima tanku atmosferu koja sadrži niske koncentracije gasova koji bi mogli
zadržavati toplotu unutar nje. Usled toga, Mars ima slab efekat staklene bašte što ima za
posledicu većinom smrznutu površinu koja ne pokazuje tragove života. Kao suprotnost,
Venera ima atmosferu koja sadrži visoku koncentraciju ugljen-dioksida. Ovaj gas sprečava
