3
1.ISTORIJA EGIPTA
Istoriju Egipta proučava pomoćna nauka poznata pod nazivom Egiptologija, a razvija se u
18.veku kada je Napoleon u svoj pohod na Egipat poveo i naučnike.
Osnovni izvor za egipatsku istoriju je lista vladara koju je sastavio egipatski sveštenik
Maneto. On je podelio egipatsko kraljevstvo na 30 dinastija i 3 velika razdoblja:
Staro Kraljevstvo
Srednje Kraljevstvo i
Novo Kraljevstvo.
1.1.Staro Kraljevstvo
Razdoblje Starog Kraljevstva obuhvata period od od I – IX dinastije, tj. od 3600-
2130.g.p.n.e. Prestonica u Starom Kraljevstvu bio je Memfis.
Ovaj period se odlikuje izgradnjom velikih piramida u Gizi sve do XI dinastije kada je
prestonica postala Teba.
Takođe, označava doba stare države u kojoj je bila apsolutistička vlast
faraona, ujedno to je bio i perod stabilne i čvrsto organizovane države, koji se završava sa
faraonom Mikerinom-Menkaure.
U Egiptu je u to vreme vladalo nasledno kraljevstvo, a faraon je bio sin boga sunca. Religija i
kult dobijaju u životu Egipta glavno značenje, pa je tako sveštenički stalež stekao veliku moć.
U središtu religije bilo je sunčano božanstvo (Ra), uz koje je postojao još niz drugih
božanstava (Horus, Set, Oziris, Izida, Ptah i dr.), razvijalo se verovanje u zagrobni život. S time
je bio povezan i običaj balzamiranja mrtvaca. Slikovno, hijeroglifsko pismo bilo je već potpuno
razvijeno. Uz to, monumentalno, postoji i pojednostavnjeno hijeratsko, poslije i kurzivno,
demotsko pismo.
Egipćani su vrlo rano poznavali sunčanu godinu s 365 dana, bez prestupne godine. Kult
mrtvaca doveo je do gradnje velikih faraonskih grobnica, koje za vreme IV dinastije (između
2575. i 2465. p.n.e.) dobijaju oblik monumentalnih piramida (Keopsova, Kefrenova i Mikerinova
piramida u Gizi), povezanih s hramom i okruženih grobnicama egipatskih dostojanstvenika. U
vezi s hramovima i grobnicama razvijala se monumentalna likovna umetnost (kipovi i reljefi).
3
3
http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?id=17157#poglavlje25285
4
1.2. Srednje Kraljevstvo
Srednje Kraljevstvo obuhvata period od XI – XVII faraonske dinastije, odnosno od 2130-
1580.g.p.n.e.
Povratak stabilnosti za vreme kralja Mentuhetepa II, zemlja je bila ujedinjena, što se
odmah odrazilo i na napredak u umetnosti i arhitekturi.
Prestonica u Srednjem Kraljevstvu je Teba.
Srednje Kraljevstvo je period mira, period vraćanja na stare uzore i tradiciju starog
kraljevstva. Dolazi do obnove moći egipatske države i kulturnoga procvata.
Stvaraju se novi pristupi sa susednim zemljama i nova spoljna politika. Neki autori smatraju
da je uloga i status kralja manja nego ranije. Osnivač XII dinastije je Amenemhet I, i on
prestonicu iz Tebe premješta u oblast Fajuma gde osniva novi grad Amenemhet Itaui (ime grada
znači- držatelj dve zemlje).
U nekoliko vojnih poduhvata egipatsko je područje bilo prošireno približno na opseg
današnjeg Egipta. U egipatskoj uticajnoj sferi nalazile su se Nubija, Sirija i Palestina, a žive
trgovačke veze povezivale su Egipat s Puntom i Kretom. U zemlji je ponovo bio uspostavljen
centralizam i čvrst činovnički upravni sistem te smanjen uticaj sveštenstva. U tom periodu je
procvetala egipatska književnost, medicina, matematika i astronomija.
Gradili su se mnogobrojni veliki hramovi, prvenstveno za novo vrhovno državno božanstvo
Amona, boga zaštitnika prestonice Tebe. Faraoni su za sebe gradili manje piramide, a
dostojanstvenici grobove u pećinama.
1.3. Novo Kraljevstvo
Novo Kraljevstvo obuhvata razdoblje od XVIII-XXX dinastije, odnosno od 1580-
332.g.p.n.e. Glavni grad je Teba.
U ovom periodu najveći teritorijalni razvoj Egipat je doživio u doba kraljice Hatšepsut i
njenog polubrata Tutmozisa III.
Faraoni su gradili grobove u pećinama (grobni hram kraljice Hatšepsut u Deir el-
Bahriju). Umjesto dotadašnjega politeizma, Amenofis IV je uveo monoteizam, s božanstvom
sunca Atonom (u vezi s time sebe je prozvao Ehnaton, a izgradio je i novu prijestolnicu Ahetaton
kraj Tell el-Amarne). Ehnaton proglasava sam sebe sinom, prorokom i izvršocem Boga sunca
Atona i kao takav se prikazivao svojim podanicima. U Amarni gradi palatu koju naziva Horizont
