PREDMET: Ekologija zivotne i radne sredine
Tema: Ergonomija
Prof.dr.Milan Grujičić
Vanja Đukanović
Sadrzaj
Sistematika ergonomije
Ergonomski sistem
Ergonomski ciljevi
Zadaci ergonomije
Opsta pravila za dobro organizovano mjesto
Cilj ergonomije
•
Prilagoditi radnu
sredinu radniku
•
Dizajnirati radnu
opremu
•
Smanjiti zdravstvene
probleme
•
Efikasnost rada
Sistematika ergonomije
Nakon pojave sistemskih nauka (kibernetika, opšta teorija
sistema...) i u ergonomska istraživanja se uvodi sistemski
metodološki postupak, (Singlton i Munipov) koji dovodi
do
razvoja
sistemske/preventivne
/projektivne
ergonomije
.
Sistemska ergonomija je interdisciplinarna (koristi srodne
nauke) i multidisciplinarna (koristi različita naučna
područja).
Fizička ergonomija
se bavi ljudskim anatomskim,
antropometrijskim, fiziološkim i biomehaničkim
karakteristikama koje se odnose na fizičku aktivnost.
(Relevantne teme uključuju izučavanje radnih
položaja,
rukovanje
materijalima,
ponavljajuće
pokrete,
radom
uzrokovane
mišićno-skeletne
poremećaje, uređenje radnog mjesta, bezbednost i
zdravlje na radu.)
Kognitivna
ergonomija se bavi
mentalnim procesima, kao što
su
percepcija,
pamćenje,
rasuđivanje, motorički odgovor,
jer oni utiču na interakcije
između ljudi i drugih elemenata
sistema.
(Relevantne
teme
uključuju mentalna opterećenja,
donošenje odluka, interakciju
čoveka i računara, ljudsku
pouzdanost, stres na radu i
obuku jer oni se mogu odnositi
na projektovanje sistema čovek-
mašina.)
Ergonomski sistem
Ergonomski Sistem spadaju u složene sisteme. Oni sadrže 4
komponente:
1.
Struktura sistema
sastoji se iz 3 podsistema, podsistem čovek-
operator, tehnološki podsistem i podsistem radne i životne sredine.
2.
Funkcionisanje sistema
sastoji se od injavanja svih pojedinačnih
ciljeva u opštem cilju funkcionisanja jedinstvenog Ergonomskog
sistema
3.
Kooperativnost sistema
sastoji se u proučavanju kooperativnih
veza, pojava i informacionih tokova u ES ČMO, pošto jedna pojava
u bilo kom podsistemu određuje ili uslovljava drugu pojavu u
nekom drugom podsistemu.
4.
Upravljanje ergonomskim
sistemom se ostvaruje
pomoću automatskog sistema (upravljački organ je
mašina), poluautomatskog sistema (upravljački organ je
čovek-mašina) ili neautomatskog sistema (upravljački
organ je čovek)
Ergonomski sistemi su stabilni, dinamički, stohastički i
otvoreni.
2. Sistemotehničko područje
- ima 8 grupa:
Dizajn alfanumeričkih simbola, dizajn grafova, kodiranje
informacija
Audio komunikacije
Dijalog čovek-mašina
Programski jezici
Baze podataka
Greške
Displeji i kontrole
Sistemske karakteristike
3.
Organizaciono područje
- odnosi se na organizaciju
radnog mesta i opreme, unapređenje radnog procesa,
produktivnost i kvalitet rada, metode i tehnike rada. Ima
4 grupe:
Karakteristike radnog mesta i objekata
Radni procesi - organizacija rada
Ekonomsko i socijalno jedinstvo sistema -
produktivnost, kvalitet rada, radno zakonodavstvo
Metode i tehnike u ergonomiji - merenja, baze
podataka, ergonomske metode
Bezbednost i zdravlje
Radna i životna sredina -
buka, vibracije, mikroklima i
atmosfera
Ergonomski rizik
odnosi se
na fizičke stresogene faktore
i uslove radnog mesta koji u
sebi nose rizik od oštećenja
ili
oboljenja
mišićno-
skeletnog sistema operatora
Generalno, ergonomski rizik
je prisutan uvijek kada
zahtevi posla prevazilaze
mogućnosti operatora da
izvrši radni zadatak
Sistemski zadaci
odnose se na primenu sistemskog
pristupa u istraživanju sistema Ć-M-O i njegova 3
podsistema u cilju dobijanja rešenja koja će unaprediti
radnu sposobnost i zadovoljstvo radom, dovesti do
racionalnog projektovanja informaciono-upravljačkih
sistema i unapređenja uslova rada, a sve u cilju
unapređenja ljudske i tehničko-tehnološke efikasnosti i
ergonomičnosti.
Metodski zadaci
se baziraju na psihološkim i
fiziološkim (empirijskim), matematičkim i imitacionim
(simulacionim) metodama.
Projektantski zadaci
su vezani za:
Izučavanje prijema i prerade informacija, procesa pamćenja i
mišljenja, opsluživanja mašina i donošenja odluka,
Analizu delatnosti operatora - brzina, osetljivost, tačnost,
pouzdanost i efikasnost,
Izučavanje funkcionalnih stanja operatora tokom rada -
zamor, monotonija, stres, bol,
Konstrukciju
informaciono-upravljačkih
uređaja
i
projektovanje mikroklime za zadovoljenje principa
efikasnosti i ergonomičnosti.
А. Opsta pravila za dobro organizovano mjesto
Radno mjesto mora biti prilagodjeno desnjaku I
ljevkaku tako da mogu podjednako lako I I uspjesno
koristiti materijal ,opremu,alat I pribor za
Potrebno je da svaki radnik od mjesta sjedenja ili
stajanja ima najmanje 25/30 cm slobodnog prostora tj
rastojanja.
Radna povrsina je organizovana
tako da je materijal ,oprema
pribor ili alat rasporedjen u dva
nivoa. Pribor,alat ,oprema koji se
svakodnevno koriste u radu treba
da se nalaze na nadohvat ruke
tj,na radnoj povrsini
.Pribor,alat,oprema koji se
povremeno ili redje koristi je
udaljen od dohvata ruke I
smjesten je na radnoj povrsini
koja se povremeno koristi
Loše osvjetljenje
izaziva preopterećenje
oka, koje može
prouzročiti glavobolje,
suze te peckanje i
treperenje pred očima.
Na svakom radnom mjestu
treba da postoji stolica,cak I
ako se rad obavlja iskljucivo
u stojecem
polozaju.Periodicni odmori I
promjena polozaja tijela
smanjuje probleme I rizik
od oboljenja I povreda na
radu
B.Posao koji zahtjeva sjedenje
Sjedenje nije neprijatan polozaj
tijela,ali ako radnik dugo provodi
vremana u tome polozaju mogu
se javiti bolovi u ledjima i
vratiu.Za posao koji se obavlja u
sjedecem polozaju vazno je :
Ispravan sjedeci polozaj –
uspravna ledja i opustene laktove
.
