Ekološki menadžment

Fakultet za mediteranske poslovne studije - Tivat

Ekološki menadžment – Tema 1 - sažetak

TEMA 1:

OSNOVNI POJMOVI

(verzija materijala sa precizno navedenim literaturnim izvorima će biti distribuirana u štampanoj formi)

1.1 MILENIJUMSKI CILJEVI RAZVOJA

Milenijumske ciljevi razvoja čini skup od osam ciljeva koje su članice Ujedinjenih nacija dogovorile da
pokušaju da ostvare do 2015. g. Milenijumska deklaracija Ujedinjenih nacija, potpisana Septembra
2000.g., obavezuje potpisnice na:

1. Iskorjenjivanje ekstremnog siromaštva i gladi;
2. Postizanje univerzalnog osnovnog obrazovanja;
3. Promovisanje jednakosti polova;
4. Smanjenje smrtnosti kod djece;
5. Poboljšanje zdravlja majki;
6. Borba protiv HIV/SIDA-e, malarije, i drugih oboljenja;

7. Obezebjeđenje ekološke održivosti

Integrisanje principa održivog razvoja u politike i programe država; smanjenje gubitka
prirodnih resursa;

Smanjenje za 50% broja ljudi bez stalnog pristupa pijaćoj vodi; ...

8. Stvaranje globalnog partnerstva za razvoj

1.2 ODRŽIVI RAZVOJ - POJAM

Pojam održivog razvoja dovodi se, najčešće, u vezu sa zaštitom životne sredine, planiranjem društvenog
razvoja, ekološkim, ekonomskim i političkim pitanjima. Koncept održivog razvoja predstavlja novu
razvojnu paradigmu, novu strategiju i filozofiju društvenog razvoja.

Održivi razvoj spaja u jedno brigu za živi svet na planeti Zemlji i za očuvanje kapaciteta prirodnih
sistema (prirodnih resursa) sa društvenim i ekološkim izazovima koji stoje pred svakim društvom,
državom i čovječanstvom kao celinom.

Aktuelnosti pojma održivog razvoja naročito doprinose izazovi koji dolaze sa ugroženošću životne
sredine. Neki od tih izazova su: globalno zagrijavanje, smanjivanje ozonskog omotača, „efekat staklene
bašte“, nestanak šuma, pretvaranje plodnog zemljišta u pustinje, pojava kiselih kiša, izumiranje
životinjskih i biljnih vrsta, itd.

Ne postoji jedinstvena i opšte prihvaćena definicija pojma održivog razvoja. Međutim, postoji saglasnost
o potrebi uvođenja ovog koncepta i svijest o razlozima njegovog nastanka. Najčešće navođena definicija
održivog razvoja nalazi se u izvještaju „Naša zajednička budućnost“, koji je, na poziv Ujedinjenih nacija,
sačinila Svjetska komisija za životnu sredinu i razvoj (tzv. Bruntland komisija) 1987. godine. Definicija
glasi: „

Održivi razvoj jeste razvoj koji zadovoljava potrebe sadašnjice, a da ne dovodi u pitanje

sposobnost budućih generacija da zadovolje vlastite potrebe

.“

Po jednom drugom određenju, održivi razvoj podrazumijeva

ravnotežu između potrošnje resursa i

sposobnosti prirodnih sistema da zadovoljavaju potrebe budućih generacija.

Jedna obuhvatnija definicija održivog razvoja glasi:

održivi razvoj predstavlja integralni ekonomski,

tehnološki, socijalni i kulturni razvoj, usklađen sa potrebama zaštite i unapređenja životne sredine, koji
omogućava sadašnjim i budućim generacijama zadovoljavanje njihovih potreba i poboljšanje kvaliteta
života.

Fakultet za mediteranske poslovne studije - Tivat

Ekološki menadžment – Tema 1 - sažetak

1.3 ELEMENTI NACIONALNE STRATEGIJE ODRŽIVOG RAZVOJA CRNE GORE (NSOR)

NSOR CG se zasniva na globalno prihvaćenim principima održivog razvoja, definisanim kroz

Deklaraciju

iz Rija i

Agendu 21

Deklaraciju

Plan implentacije

iz Johanesburga, kao i na principima

Milenijumske deklaracije UN

(koji su pretočeni u Milenijumske razvojne ciljeve (MRC). U dokumentu

Vizije održivog razvoja Crne Gore

, ovi principi su sažeto prikazani na slijedeći način:

Integrisanje pitanja životne sredine u razvojne politike;

Internalizacija troškova vezanih za životnu sredinu (tj. prevođenje eksternih troškova degradacije
životne sredine u interne troškove zagađivača/korisnika) kroz implementaciju principa
zagađivač/korisnik plaća;

Učešće svih društvenih aktera/zainteresovanih strana u donošenju odluka, konsultacije, dijalog i
partnerstva;

Pristup informacijama i pravdi;

Jednakost među generacijama i jednakost unutar iste generacije (uključujući i rodnu
ravnopravnost);

Princip predostrožnosti, tj. zahtjev da se očuva prirodna ravnoteža u okolnostima kada nema
pouzdanih informacija o određenom problemu;

Princip supsidijarnosti (hijerarhije odnosno međuzavisnosti) između lokalnog i globalnog nivoa; i

Pristup uslugama i finansijskim resursima koji su neophodni za zadovoljavanje osnovnih potreba.

Ovi principi predstavljaju prizmu kroz koju su sagledani postojeći problemi i izazovi za održivi razvoj
Crne Gore, odnosno okvir u kome su definisani ciljevi, zadaci i mjere za sprovođenje politika održivog
razvoja. Oni takođe predstavljaju smjernice koje će voditi ukupan proces implementacije NSOR.

Polazeći od gore-navedenog, održivi razvoj (kako u Crnoj Gori tako i globalno) podrazumijeva:

Uravnotežen i pravičan ekonomski razvoj koji se može održati u dužem vremenskom periodu;

Smanjenje siromaštva, kroz osnaživanje siromašnih i obezbjeđivanje njihovog boljeg pristupa
neophodnim uslugama i sredstvima;

Učešće svih zainteresovanih strana u procesu odlučivanja (centralne i lokalne vlasti, nevladine
organizacije, privatni/ poslovni sektor, profesionalne organizacije, sindikat), uz izgradnju dijaloga
i povjerenja i uz razvoj društvenog kapitala;

Pažljivo upravljanje i očuvanje (u najvećoj mogućoj mjeri) neobnovljivih resursa;

Racionalna/održiva upotreba energije i prirodnih resursa (vode, zemljišta, šuma, itd.);

Minimiziranje otpada, efikasno sprečavanje i kontrola zagađenja, i minimiziranje ekoloških
rizika;

Unapređenje sistema obrazovanja i zdravstva i poboljšanja u pogledu ravnopravnosti polova;

Zaštitu kulturnih identiteta.

Polazeći od vizija održivog razvoja Crne Gore i identifikacije problema i izazova u oblastima zaštite
životne sredine i upravljanja prirodnim resursima, ekonomskog i društvenog razvoja, definisani su
slijedeći opšti ciljevi NSOR CG:

1. Ubrzati ekonomski rast i razvoj i smanjiti regionalne razvojne nejednakosti;
2. Smanjiti siromaštvo; obezbijediti jednakost u pristupu uslugama i resursima;
3. Osigurati efikasnu kontrolu i smanjenje zagađenja, i održivo upravljanje prirodnim resursima;
4. Poboljšati sistem upravljanja i učešća javnosti; mobilisati sve aktere, uz izgradnju kapaciteta na

svim nivoima;

5. Očuvati kulturnu raznolikost i identitete.

Fakultet za mediteranske poslovne studije - Tivat

Ekološki menadžment – Tema 1 - sažetak

Konačno, informacije o biodiverzitetu su nesistematizovane i nalaze se u širokoj stručnoj i naučnoj
literaturi, pa nedostaju potpuni (naučni) inventari mnogih taksonomskih grupa. Stanje biodiverziteta se
nedovoljno prati i ne obezbjeđuje potreban nivo informacija.

Poseban izazov u zaštiti biodiverziteta i prirodnih vrijednosti predstavlja razrješavanje konflikata između
očuvanja prirode i razvoja. Da bi razvojne odluke bile održive (gledano na dugi rok), neophodno je u
razrješavanje tih konflikata uključiti mehanizme kojima se procjenjuju uticaji na biodiverzitet. Drugim
riječima, potrebno je osigurati veći stepen integracije saznanja o biodiverzitetu i prirodnim vrijednostima
u sektorske planove, programe i strategije, a u slučaju nepouzdanih ili nedovoljnih informacija treba
primijenjivati

princip predostrožnosti

. Generalna

preporuka NSOR – CG

je da prostorno lociranje

velikih razvojnih kapaciteta i projekata (npr. krupna infrastruktura – putevi, vodovodi, cjevovodi,
željezničke pruge, zatim deponije za otpad, akumulacije vode i drugo) ne smije biti u koliziji sa
očuvanjem integriteta zaštićenih područja prirode, posebno onih koja imaju međunarodni značaj (što je do
sada često bio slučaj, kako na nivou planova tako i na nivou konkretno ralizovanih projekata).

Prioritetni zadaci NSOR su: a) povećati nacionalno zaštićena područja prirode na 10% teritorije i zaštititi
najmanje 10% obalnog područja do 2009. godine; pri identifikaciji zaštićenih područja prirode koristiti
evropske tioplogizacije staništa značajnih za zaštitu (EMERALD, Natura 2000), vodeći računa da se
obuhvate svi reprezentativni ekosistemi; b) uspostaviti efikasan sistem upravljanja zaštićenim područjima
prirode (uskladjen sa IUCN kategorijama upravljanja, uz obezbjeđenje participativnog pristupa u
upravljanju); i c) unaprijediti zakonski okvir za zaštitu biodiverziteta; jačati kadrovske kapacitete i
izgraditi djelotvoran sistem za monitoring biodiverziteta.

Radi ostvarivanja ovih zadataka, potrebno je preduzeti niz akcija, uključujući definisanje mreže zaštićenih
područja i stavljanje pod režim zaštite novih ekosistema (konkretne lokacije date su u akcionom planu),
formiranje upravljača za sva zaštićena područja prirode, donošenje novih planova upravljanja (u skladu sa
IUCN preporukama) i dosljedno sprovođenje postojećih (uz jačanje kapaciteta nadležnih institucija),
donošenje i sprovođenje Nacionalne strategije, izmjenu relevantnih propisa i usaglašavanje sa EU
zakonodavstvom, implementaciju prioriteta iz SAP BIO izvještaja, i uspostavljanje adekvatnog programa
monitoringa.

2. Vode

Zahvaljujući velikoj količini padavina i relativno dobroj očuvanosti vodnih resursa, Crna Gora raspolaže
kvalitetnim i obilnim podzemnim i površinskim vodama (za razliku od većeg dijela mediteranske regije
gdje je izražen nedostatak vode). Bogatstvo i kvalitet vodnih resursa predstavljaju jednu od najznačajnijih
komparativnih prednosti Crne Gore.

Kad je riječ o potrošnji vode iz sistema javnog vodosnabdijevanja, treba istaći da je prosječna potrošnja u
Crnoj Gori izuzetno velika, i da je skoro dva puta veća od potrošnje u zapadnoj Evropi (gdje se u prosjeku
troši oko 150 l po stanovniku na dan). Na veću potrošnju vode u Crnoj Gori (pored klimatskih uslova)
utiče nenamjensko trošenje vode (naročito u domaćinstvima ali i kod drugih potrošača), kao i nerealno
veliki gubici u sisitemima za vodosnabdijevanje.

Pored neracionalnog trošenja, koje je djelimično uzrokovano i niskim cijenama vode i niskim stepenom
naplate, ostali problemi u oblasti vodosnabdijevanja odnose se na nedostatak vode, posebno u
primorskom regionu i tokom ljetnjeg dijela godine, i nedovoljan stepen pokrivenosti ruralnih područja
javnim sistemima vodosnabdijevanja (uz slabu kontrolu kvaliteta vode iz seoskih vodovoda i ostalih
izvora). Kvalitet vode za piće redovno se prati za javne vodovode u Crnoj Gori, i definisan je u skladu sa
SZO i EU normama. U periodu 2000 – 2004 (koja je poslednja godina za koju imamo raspoložive
podatke), procenat uzoraka koji nijesu zadovoljavali u pogledu fizičko-hemijske i mikrobiološke
ispravnosti kretao se u rasponu od 9 do 15% od ukupno testiranih uzoraka.