JAVNA USTANOVA UNIVERZITET U TUZLI
FILOZOFSKI FAKULTET
II CIKLUS STUDIJA
SOCIJALNI RAD
- SEMINARSKI RAD -
EKOLOŠKI MODEL U OBJAŠNJENJU
PSIHOSOCIJALNIH RIZIKA
2
SAŽETAK
U ovom radu je riječ o psihosocijalnim rizicima koji nastaju usljed aktuelnih
ekoloških problema koji su globalnih razmjera. Pojam psihosocijalnih rizika je moguće
objasniti pomoću modela posmatranja socijalnog razvoja individue, a isti nazivamo
ekološki model. U daljem tekstu će biti pojašnjen ekološki model. Navešću koje vrste
ekoloških rizika i ekoloških problema danas opterećuju mentalno i fizičko stanje
čovjeka i vrste psihosocijalni poremećaja koji nastaju usljed snažne reakcije čovjeka na
ekološke probleme i ekološke katastrofe.
Ključne riječi
:
psihosocijalni rizik, psihosocijalni poremećaj, ekološki model, ekološki
rizik, ekološki problem, ekološka katastrofa.
4
Sl.1: Ekološki model razvoja
2.POJAM EKOLOŠKOG MODELA
Ekološki model Urie-a Bronfenbrenner-a je formalizovan kao teorija
osamdesetih godina XX vijeka i poslije stalno revidiran do 2005. godine (godina smrti
Bronfenbrennera). U primarnom obliku ove teorije Bronfenbrenner je insistirao na tome
da je potrebno, u cilju razumijevanja ljudskog razvoja, sagledati cijeli ekološki sistem u
kojem se javlja rast. No, kasnije je Bronfenbrenner, nakon konstantnih revizija teorije,
priznao značaj i bioloških i genetičkih aspekata u ljudskom razvoju.
Bronfenbrenner
ekološki
sistem dijeli na pet društveno
organizovanih podsisitema koji
podržavaju i usmjeravaju ljudski
razvoj (sl.1). Ti podsistemi su:
mikrosistem,
mezosistem,
egzosistem,
makrosistem
i
hronosistem. Svaki podsistem zavisi
od kontekstualne prirode života
pojedinca i istom nudi mnoštvo
mogućnosti i izvora razvoja.
Nadalje, u okviru i između
podsistema
postoji
dvosmjerna
komunikacija, dvosmjeran uticaj. Zbog toga što čovjek ima potencijalni pristup ovim
podsistemima on je u mogućnosti da posjeduje više socijalnog znanja , povećan broj
mogućnosti učenja rješavanja problema i pristup novim dimenzijama samoupoznavanja
i samoistraživanja.
S obzirom da je u pitanju koncept proučavanja razvoja čovjeka logično je da se
kreće od najranije dobi njegove socijalizacije, a to je djetinjstvo. Prema ovom modelu
centralna figura ekološkog sistema je dijete, a oko njega su slojevi podsistema koji ga
fizički i psihički okružuju.
5
Prvi podsistem, a ujedno i najbliži pojedincu, je
mikrosistem
. Isti sadrži
strukture s kojima pojedinac (dijete) ima neposredan kontakt, a to su porodica, škola,
vršnjaci, susjedstvo, zdravstvene ustanove i sl. Na nivou ovog podsistema dvosmjerni
uticaji su najjači i imaju najveći uticaj na dijete. Međutim, interakcija sa spoljnim
podsistemima i dalje može imati značajne uticaje na razvoj individue.
Drugi sloj ekosistema socijalnog razvoja je
mezosistem
. Mezosistem obuhvata
interakcije između elemenata mikrosistema (porodica, škola, vršnjaci, susjedstvo,
zdravstvene ustanove i sl). Ove interakcije posredno utiču na socijalni razvoj centralne
figure sistema.
Egzosistem
, treći podsistem, nije u direktnoj vezi sa djetetom, ali je u vezi sa
njegovim mikrosistemom. Elementi ovog sistema su, na primjer, radno mjesto roditelja,
ustanove, organizacije na nivou lokalne zajednice i sl. Bez obzira na to što dijete nije u
direktnoj interakciji sa ovim podsistemom, ono ipak osjeća uticaj istog preko elemenata
sopstvenog mikrosistema koji interagiraju sa elementima navedenog. Tako dijete ne
mora nikada biti ni u blizini radnog mjesta svojih roditelja, ali može u okviru porodice
da osjeti stres koji roditelji imaju na poslu.
Makrosistem
se sastoji od kulturnih vrijednosti, običaja i zakona. To se odnosi
na sveukupne obrasce ideologije i organizacije koji karakterišu određenu društvenu
grupu (društvene klase, etničke i vjerske grupe i sl). Efekti principa ovog podsistema
imaju kaskadni uticaj u interakciji svih ostalih slojeva.
Hronosistem
obuhvata dimenziju vremena u kojem dijete interagira sa svojom
okolinom. Sve interakcije sa ostalim podsistemima kao i unutrašnje promjene izazvane
individualnim aspektima ličnosti pojedinca su zabilježene u hronosistemu.
U toku odrastanja i životnih promjena pojedinca se elementi ovih podsistema
mijenjaju i stalno prilagođavaju trenutnom okruženju individue, ali princip njihovog
funkcionisanja ostaje isti.
