SAOBRAĆAJNI FAKULTET
TRAVNIK
DRUMSKI I GRADSKI SAOBRAĆAJ
EKONOMIČNOST
SEMINARSKI RAD
Predmet: Student:
Ekonomika preduzeća Osman Lugonja
Mentor: Br. Indexa:
Ass. Vinko Jakić S-49/13-I
Travnik, April 2014,godine
Travnik, April 2014,godine
2
Sadržaj
1. Uvod...................................................................................................................... 3
2. Princip ekonomičnosti.........................................................................................3
3. Naturalno izražavanje........................................................................................7
4. Vrijednost izražavanja........................................................................................ 8
5. Ekonomičnost kao odnos cijene proizvodnje i cijene koštanja.....................10
6. Sadržaj ekonomičnosti......................................................................................12
7. Mjerenje ekonomičnosti....................................................................................12
8. Sprovođenje principa ekonomičnosti...............................................................14
9. Zaključak............................................................................................................16
10. Literatura.........................................................................................................17
4
pogonskog materijala i drugih vrsta materijala, kao i na organizaciono provođenje procesa
prijevoza i održavanje sredstava, utvrđivanje stupnja ekonomičnosti ima svoj poseban značaj.
Osnovni uvjet utvrđivanja i kontrole ekonomičnosti je organizacija evidencije i obračuna
troškova i njihovo praćenje. Organizaciona struktura preduzeća uvjetuje sistem evidencije,
obračuna i prikazivanje troškova, a time i mogućnosti kontrole ekonomičnosti.
Praktično mjerenje ekonomičnosti može se provesti na nivou jedinice i na nivou preduzeća u
cjelini, Na nivou preduzeća može se mjeriti prosječna ekonomičnost cijelog preduzeća, a i na
nivou jedinice može se primijeniti mjerenje ekonomičnosti i pojedinih radova i radnih mjesta.
Takva struktura odgovara organizaciji poslovanja, a organi upravljanja trebaju poduzimati
zajedničke mjere za organizaciju saobraćaja; održavanje sredstava i uvođenje nove
tehnologije, što skupa treba djelovati na smanjenje pojedinih elemenata procesa prijevoza i
osiguranje veće ekonomičnosti u procesu po jedinicama i u preduzeću u cjelini.
Ekonomisanje elementima proizvodnje označava organizacionu zrelost preduzeća i spremnost
za ostvarivanje najpovoljnijih poslovnih rezultata u datim objektivnim uvjetima proizvodnje.
Veća ekonomičnost dovodi do sniženja cijena, usluga, povećanje dohotka i materijalnog
položaja preduzeća.
Iz definicije principa proizilazi i kvantificiranje rezultata ekonomičnosti kao:
E=
Q
T
=
proizvodni efekt
tro š kovi proizvodnje
Sl.1. ekonomičnost u funkciji proizvodnog efekta i troškova proizvodnje
Proizvodni efekt transportne organizacije jeste prijevozna usluga, U prijevozu putnika, ona se
mjeri putničkim kilometrima, dok se u prijevozu robe mjeri netotonskini kilometrima.
Moguće je i svođenje ovih izraza korisnog učinka na jedinstven izraz - reducirani tonski
kilometar. Pri tome se moraju uvažavati postupci svođenja istaknuti u analizi brojitelja u izra-
zu produktivnosti rada
.
5
Osim naturalnog izraza proizvodnog efekta, mogući su i vrijednosni izrazi. To bi bio ukupan
prihod
2
. U tom slučaju:
E=
Q
T
=
nkm
+(
pkm · x
)
T
Odnosno:
E=
V
T
=
Q ·C
T
Troškovi proizvodnje usluga, kao element ekonomičnosti, predstavljaju cijenu koštanja
usluga. Organizacija knjigovodstva preduzeća podešena je da prati troškove i utvrđuje cijenu
koštanja.
Cijena koštanja sadrži u sebi sve troškove i izdatke neophodne za proizvodnju transportne
usluge. Tu sa obuhvaćeni utrošci sredstava za rad (U), predmeta rada (M) i radne snage (L),
kao I svi drugi izdaci (I) koji nisu utrošci elemenata proizvodnje.
Prema tome:
T=U + M+L+I
Proračunavajući prosječnu ekonomičnost prijevoza, koristili bi sljedeći obrazac:
E=
nkm
+(
pkm · x
)
U
+
M
+
L
+
I
sl.2.Struktura cijene koštanja
Iz definicije pojma ekonomičnosti proizlazi da je stupanj ekonomičnosti izražen odnosom
između obima prijevoza (ili vrijednosti realiziranih usluga odnosno prihoda od usluga) i
visine troškova. Prema tome, ekonomičnost je uvjetovana grupom faktora koji djeluju na
obim usluga i visinu prihoda i grupom faktora koji djeluju na visinu troškova.
Na obim usluga i visinu prihoda djeluju isti faktori koji su obrađeni u analizi faktora
produktivnosti rada. Njihovo djelovanje na ekonomičnost obima usluga je isto kao i
djelovanje na produktivnost. Za povećanje ekonomičnosti u transportnom preduzeću od
značaja je veliki broj faktora koji djeluju na visinu troškova, više no u ostalim privrednim
preduzećima, jer j e nj ihovo korištenje uvjetovano, uglavnom, aktivnošću preduzeća. Sa sta-
jališta poslovne politike i mogućnosti poduzimanja mjera za povećanje ekonomičnosti, može
2
Š.Čekić – “Ekonomika u transportu i komunikacijama”,str.261.
