Dr Popović Goran
EKONOMIJA EVROPSKE UNIJE
MAKROEKONOMSKI ASPEKTI I ZAJEDNIČKE POLITIKE
(skraćena verzija - skripta - sadržaj 173-174 str.)
1
Recenzenti:
Prof. Dr. Rikalović Gojko
Dr. Vukmirica Vujo, profesor emeritus
Prof. Dr. Zakić-Vujatović Zorka
Dizajn:
Trninić Milkan
2
No, to nikako ne umanjuje sadašnju ulogu Evropskog
savjeta, kao najreferentnije institucije i snažnog pokretača novih
ideja, ali i opšteprihvaćenog arbitra među ostalim
institucionalnim akterima i zemljama članicama. Zbog toga
Savjet nema značajniju ulogu u pravosuđu ili unutrašnjim
poslovima. Važno je napomenuti da Savjet nije pod
ingerencijama Suda pravde evropskih zajednica, kako zbog
pozicije i načina funkcionisanja u sistemu institucionalnih aktera
Unije, tako i zbog toga što u Osnivačkom ugovoru nema
tretman klasične institucije. To mu, naravno, ne umanjuje
vodeću ulogu koju ima u kreiranju i forsiranju strateških
političkih i drugih pravaca Unije, sada, i u budućnosti.
Nadležnosti Evropskog savjeta su široke i precizno
definisane Ugovorom iz Mastrihta. Ovim aktom su određene
obaveze Savjeta u napretku Unije i neka opšta politčka pitanja.
No, ova institucija rješava i druge probleme u cilju boljeg
funkcionisanja Zajednice. Karakteristični su problemi arbitraže
između nekih zemalja članica, koji su rješavani od strane
Evropskog savjeta u slučajevima kad druge institucije nisu
mogle pronaći kompromisna i zadovoljavajuća rješenja.
Evropski savjet ima ingerencije utvrđivanja i konstatovanja težih
oblika povreda ili obaveza članica EU. Savjet može
suspendovati neka prava, sve do oduzimanja prava glasa za
zemlju koja se najteže ogriješila o politiku EU, te mijenjati
propise ili kodekse Zajednice itd. Savjet ima bogatu i uspješnu
praksu u implementaciji važnih procesa ekonomskog karaktera.
Tako je npr. jedno od važnih pitanja iz ekonomske sfere
funkcionisanja Zajednice kojim se Savjet bavio, bilo donošenje
odgovarajućih odluka i stvaranje uslova za prelazak na evro
kao zajedničku valutu Evrozone i sl. Pored ovoga, Savjet
utvrđuje ključne smjernice, zaključke i preporuke o ekonomskim
politikama zemalja članica i Unije u cjelini. Ovo jasno ukazuje
na snažan uticaj Evropskog savjeta na ekonomsku komponentu
evropskih integracija, posebno u svjetlu amortizovanja
heterogenih pogleda na određene makroekonomske teme od
strane članica Zajednice. Stoga Evropskom savjetu opravdano
pripada ključna uloga u kreiranju i izboru fundamentalnih
pravaca, posebno onda kada su na dnevnom redu ekonomske
integracije i reforme.
4
Aktuelnost Savjeta je izražena u nestabilnim periodima,
posebno u vrijeme kriza i recesija globalnog nivoa, što
potvrđuju i negativni trendovi iz druge polovine 2008. god. koji
su prenešeni i dodatno eskalirali u 2009. god. U tim situacijama
mora se pokazati autoritet ove institucije, jer mjere koje se
donose za prevazilaženje ekonomskih kriza tog obima nerijetko
imaju strateški i doktrinarni karakter. Ogromne finansijske
intervencije (reda veličina desetina pa čak i stotina milijardi
evra) mogu poljuljati i same osnove postojećeg kapitalističkog
načina proizvodnje, a da ne govorimo koliko takve transakcije
mogu unijeti nemira u ionako krhke komunitarne odnose.
Ne treba zanemariti ulogu Savjeta u spoljnoj politici,
odbrani, bezbjednosti i posebno u rješavanju najaktuelnijih
međunarodnih problema.
Formacijiski, Evropski savjet čine predsjednici država ili
vlada zemalja članica a na njegovim sjednicama mogu
prisustvovati i ministri inostranih poslova, ali i po jedan član
Komisije u zavisnosti od tema koje se razmatraju. Zasjedanja
Savjeta su načelno određena usvajanjem Jedinstvenog
evropskog akta i to najmanje dva puta godišnje. Zbog praktičnih
razloga, zasjedanja Savjeta se održavaju krajem polugodišta
kada dolazi do smjena predsjedavajućeg Savjeta Evropske
unije (odnosno Savjeta ministara) a prema principima rotacije
predsjedavajućeg ove institucije. Predsjedavanje Savjetom se
dodjeljuje predsjedniku države članice ili njenom predsjedniku
vlade, uvažavajući princip šestomjesečne rotacije.
Sljedeća simplificirana klasifikacija pokazuje kako Savjet
obavlja izvršne funkcije iz svoje nadležnosti:
- Kod reformi Ugovora (a to su fundamentalna pitanja)
Evropski savjet utvrđuje ključne dugoročne smjernice i ciljeve
zajedničkih politika EU, prenoseći pri tome nadležnosti Komisiji
da bi se planirana politika mogla realizovati.
- Savjet utvrđuje srednjoročne prioritete u sektoru
zajedničkih politika i kao važno međuvladino tijelo koordinira i
vrši superviziju zacrtanih zajedničkih politika EU, i posebno,
stanja makroekonomskih politika na nivou zemalja članica.
- Zemlje članice imaju odgovornost provođenja usvojenih
zajedničkih politika a time i primjenu zakonodavstva EU u tim
5
donošenje zakona ili propisa sa zakonskom snagom u drugim
institucijama EU. Stoga je komunikacija Savjeta sa Evropskim
parlamentom, Savjetom Evropske unije i drugim komunitarnim
institucijama od presudnog značaja za valorizaciju ideja,
inicijativa i drugih impulsa opštepolitičkog karaktera.
1.2. Savjet EU
Savjet Evropske unije, ili prema još korišćenim starim
nazivom Savjet ministara, je najznačajniji organ odlučivanja u
EU. Za razliku od Evropskog savjeta on je stalno zakonodavno
tijelo Zajednice. Kao komunitarni izvršni organ posjeduje i prava
iz normativne oblasti. Njegova snaga proizilazi upravo iz ove
dvostruke uloge, kako zakonodavne, tako i izvršne, što se može
veoma rijetko pronaći kao kombinacija funkcionisanja
savremenih društveno ekonomskih i pravnih sistema. Uloga,
značaj i rezultati koje postiže ova hibridna institucija EU
opravdavaju ovo organizaciono rješenje. EU se razvija
harmonično, normalno funkcioniše i uglavnom ostvaruje
zacrtane ciljeve itd. Komunikacije država članica prema
Zajednici i obrnuto, odvijaju se bez značajnijih problema ili
poteškoća. Štaviše, one se sve više unapređuju, ne samo
organizaciono, već i sa tehničkog stanovišta. Zato Savjet
Evropske unije u odnosu na Evropski savjet predstavlja
instituciju rastućeg autoriteta, iako treba reći da Evropskom
savjetu još uvijek pripada epitet najvišeg tijela u Zajednici.
Najvažniji zadaci Savjeta Evropske unije su u koordinaciji
ekonomskih aktivnosti na nivou Zajednice i kod njenih članica,
potpisivanje trgovinskih ugovora i ugovora o pridruživanju,
usaglašavanje i vođenje
spoljnopolitičkih
poslova,
bezbjednosne politike itd. Savjet je institucija Unije koja je
zadužena i za donošenje strateških rješenja iz domena spoljne
politike i bezbjednosti, kako sa aspekta zauzamanja zajedničkih
pozicija, tako i realizacije zajedničkih akcija. Iako Unija ulaže
značajne napore na afirmaciji svoje spoljnopolitičke pozicije,
ona još uvijek na svjetskoj političkoj sceni ne zauzima mjesto
koje odgovara njenoj ekonomskoj moći.
4
Ipak, EU ulaže napore
da bi se kao nezaobilazni politički faktor afirmisala u mnogim
4
Bivši ambasador SAD u SR Jugoslaviji Wiliam Montgomeri je u jednom od svojih
intervjua rekao da EU na globalnom nivou predstavlja ekonomskog džina, ali i
vojno-političkog "pigmejca."
7
