FINra - VISOKA ŠKOLA ZA FINANSIJE I RAČUNOVODSTVO
TUZLA
br. indeksa: ______
EKONOMSKE FUNKCIJE DRŽAVE
„Seminarski rad“
Osnove ekonomije
Mentor:
Prof. dr Kadrija Hodžić
Tuzla, januar 2018.
EKONOMSKE FUNKCIJE DRŽAVE
Prilazeći fenomenu privrednog razvoja kao procesu koji je podložan kontroli i
upravljanju, ekonomska nauka je gotovo jedinstvena u stavu da se njime može
upravljati na dva osnovna načina:
a) putem automatske regulacije i
b) putem svjesnog upravljanja.
Prvi način upravljanja podrazumjeva regulaciju na osnovu tržišnih zakonitosti,
dok se svjesno upravljanje vezuje za aktivnosti države koje se po pravilu odnose na
ekonomsku politiku i makroekonomsko planiranje.
U istraživanju razvojne performanse neke privrede ekonomska teorija je danas
prilično jedinstvena u stavu da tržište ima odlučujući značaj u gotovo svim privrednim
kretanjima. Međutim, u svim privredama prisutna je i
aktivna uloga države
u
upravljanju ukupnim društvenim, pa u tom sklopu i cjelokupnim privrednim razvojem.
„Analiza ekonomske stvarnosti privreda sa najdužom tržišnom tradicijom
nedvosmisleno potvrđuju stav po kome su one počev od velike ekonomske krize
tridesetih godina, pa sve do današnjih dana koristile, a i danas upotrebljavaju, širok
spektar mjera sa osnovnim ciljem podizanja efikasnosti privrednog razvoja. Razumljivo,
mehanizam tog djelovanja i njegov intenzitet razlikuje se od jedne do druge države kao
i od vremenskog intervala u kome se takav uticaj posmatra, ali zaključak je
nedvosmislen. U svim privredama u kojima tržište bez ikakve sumnje predstavlja
daleko najvažniji regulativni mehanizam postoje i drugi regulativni aranžmani koji su
vezani za aktivnosti savremene države.”
1
Problem definisanja uloge države u tržišnoj privredi danas je od posebne
važnosti u tzv. zemljama u tranziciji, koje u vršenju transformacije svojih privrednih
sistema u tržišne itekako moraju voditi računa i o nalaženju prave „mjere” državnog
miješanja u slobodu djelovanja tržišta. Pošto su privrede u tranziciji daleko od ideala
slobodnog tržišta, uloga državne regulative u njima mora da bude mnogo veća nego što
je to u zapadnim privredama. Pri tome je neophodno naglasiti da se uloga države mora
1
Cvetanović S.,
Uloga i značaj države u podržavanju razvoja tržišnih privreda,
Iz zbornika: Problemi
razvoja i strukturne promjene privrede Srbije, Ekonomski fakultet Niš, Ekonomski fakulet Kragujevac,
Niš, 1995., str. 49.
3
kontinuirano prilagođavati kako promjenama u novonastalim situacijama u nacionalnoj
ekonomiji, tako i dominirajućim tendencijama u svjetskoj privredi.
Uloga države u usmjeravanju ključnih makroekonomskih agregata je izuzetno
značajna i ona se na mnogobrojne načine ispoljava. Država ima nezaobilaznu ulogu u
pogledu:
2
formulisanja i primjene pravila tržišne privrede
obezbjeđenja funkcionisanja odgovarajuće institucionalne infrastrukture
korigovanja tržišta u slučaju neadekvatne upotrebe resursa
aktivnog učešća u investicionoj politici i
organizovanja privrednih aktivnosti.
Stvaranje potrebnog ambijenta za nesmetano funkcionisanje tržišne privrede je
krajnji cilj ekonomske politike svake države. Nesporno je da moderna tržišna privreda
podrazumjeva jaku državu i efikasnu regulative, kako u smislu zaštite osnovnih tržišnih
institucija, tako i u uspostavljanju efikasne i prosperitetne privredne strukture. O ovome
se posebno mora voditi računa tokom sprovođenja procesa tranzicije postsocijalističkih
privreda. Prisustvo efikasne državne regulative i postojanje pravne države doprinijeće
aktiviranju brojnih privrednih mehanizama i tržišnih institucija koje su još uvijek u fazi
konstituisanja.
Država koja djeluje u okviru tržišta može da ostvari suštinski uticaj na stvaranje
tržišne privrede i da kanališe model njenog funkcionisanja. Činjenica je da tržišni sistem
ne nastaje spontano i golom ustavnom proklamacijom. On, prije svega, nastaje
smišljenom aktivnošću države.
Savremeni tržišni sistem pored klasičnih tržišnih parametara podrazumjeva
postojanje dobro organizovanih tržišnih institucija (tržište kapitala, institucionalna
rješenja na tržištu rada, efikasan bankarski sistem i sl.), zatim tržišnu infrastrukturu
(razvijen informacioni sistem u privredi, razvijenu trgovinu, saobraćaj) i, najzad,
efikasan pravni sistem (privredno-sistemski i drugi zakoni kojim se reguliše ekonomska
aktivnost, garantuje pravna sigurnost domaćih i stranih ulaganja, štite interesi
zaposlenih i sl.).
2
Veselinović, P.,
Ekonomija
, Univerzitet Singidunum, Beograd, 2017, str. 298.
4
